sobhe-no.ir
789
سه شنبه، ۰۲ مهر ۱۳۹۸
13
دکتر عباس‌زاده در نشست «فلسفه معرفت»:

فلسفه اسلامی معرفت‌شناسی هم دارد

کرسی ترویجی «فلسفه معرفت» به همت گروه معرفت‌شناسی پژوهشکده حکمت و دین‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با ارائه دکتر مهدی عباس‌زاده، عضو هیات علمی گروه معرفت‌شناسی این پژوهشگاه برگزار شد.

احمد پاکتچی:

امر‌به‌معروف؛ عامل همبستگی در ایفای مسوولیت اجتماعی

صبح نو

احمد پاکتچی:

امر‌به‌معروف؛ عامل همبستگی در ایفای مسوولیت اجتماعی

دکتر احمد پاکتچی در نشست «مشارکت و مسوولیت اجتماعی از منظر امام علی؟ع؟ و نهج‌البلاغه» گفت: دلیل این تمرکز روی جنبه اجتماعی نهج‌البلاغه به‌دلیل مغفول‌بودن این حوزه در نهج‌البلاغه است. گویی سلسله‌ای از بحث‌ها متولیانی دارد که به آن بپردازند و افرادی هستند که به اقتصاد، سیاست و اخلاق در نهج‌البلاغه می‌پردازند؛ اما جنبه اجتماعی نه اینکه متولی ندارد؛ اما کمتر از چیزی که انتظار می‌رود به آن پرداخته شده است. من حاضرم توضیح دهم دلیل تدوین نهج‌البلاغه به‌دست شریف رضی نیز همین جنبه اجتماعی نهج‌البلاغه بوده است و نه انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی. حتی برخلاف تصور، مسأله این نبود که مجموعه‌ای ادبی جمع کند؛ بلکه بیشترین جنبه‌ای که برای او جدی بوده، جنبه اجتماعی است.
پاکتچی درادامه گفت: نقطه عزیمت ما که می‌خواهیم از آن بحث را شروع کنیم، بحث انسان به‌مثابه موجود اجتماعی است؛ امری که به‌نوعی خیلی ملموس است و هر متفکری که درباره انسان فکر کرده، توجه کرده که او اجتماعی است و بخشی از متفکران نیز این را به‌صورت نظری ارائه کرده‌اند. از ارسطو نقل است که می‌گفت: «انسان موجودی است مدنی بالطبع». مدنی نه اینکه الزاما شهرنشین است، بلکه به این معنا که اجتماعی زندگی می‌کند و زندگی انفرادی ندارد؛ بنابراین، این همه مطالبی که درباره قرآن و رسالت انبیا و ائمه؟ع؟ وجود دارد، به این صورت است که هر هدفی که درباره انسان دنبال می‌کنند، جنبه‌ای اجتماعی نیز دارد.
این دین‌پژوه درادامه افزود: سوال این است که وقتی از مسوولیت اجتماعی صحبت می‌کنیم، کدام‌یک مدنظر است؟ غالبا به نوع اول رابطه، یعنی رابطه بین شخص و شخص به‌صورت کلاسیک بیشتر توجه کرده‌ و با این موضوع بیشتر مواجه بوده‌ایم. من اگر از یک نفر پنج ریال بردارم، احساس می‌کنم کار غیرشرعی کرده‌ام؛ اما اگر کاری کنم کلیت جامعه با فقر مواجه شود، می‌گویم من چه کاری کرده‌ام و به من چه ارتباطی دارد که جامعه فقیر شده و احساس نمی‌کنم در آن مورد نیز مسوولیتی دارم. اگر کاری کنم کلیت جامعه احساس ناامنی کند، احساس نمی‌کنم کار بدی کرده‌ام و اصلا خودم را درگیر نمی‌کنم؛ اما اگر هنگام رانندگی بد بپیچم و احساس کنم عابری را ترسانده‌ام، عذاب وجدان می‌گیرم. این مسأله باعث می‌شود روی این نکته تأکید کنیم مسوولیت اجتماعی پدیده مهمی است و این تصور که بتوانیم رستگار شویم و دستور قرآن و سنت را عمل کنیم، در‌حالی‌که این مسوولیت اجتماعی را درک نکنیم، تصور غلطی است. نکته مهم این است که می‌خواهیم درک‌مان را از این مسوولیت اجتماعی فراتر ببریم.
پاکتچی در بخش دیگری از سخنان خود به مسأله امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر اشاره و بیان کرد: می‌خواهم توجه شما را به یکی از مباحث قرآنی و نهج‌البلاغه‌ای جلب می‌کنم. در این قسمت، توجه را به اصطلاحی جلب می‌کنم که همه ما صدها و بلکه هزاران‌بار با آن مواجه شده‌ایم و آن امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر است. درک ما از امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر این است که خیلی با حالت تندی به یک نفر بگوییم برای چه نماز اول وقت نمی‌خوانی و فکر می‌کنیم این مصداق امربه‌معروف است یا اینکه فکر می‌کنیم اگر فردی که خلاف کوچکی مرتکب می‌شود، باید عتاب قرار دهیم که چرا این خلاف را مرتکب شده‌ای؟ این امر مصداق‌های زیادی دارد؛ بنابراین، این درکی است که از امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر داریم.
وی درادامه افزود: قرآن و احادیث نمی‌گویند امر به واجب و نهی از حرام کنید؛ بلکه می‌گویند امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر کنید؛ اما آن را تبدیل کرده‌ایم به امر به واجب و نهی از حرام. موضوع اصلا این نیست که مفهوم معروف و منکر به عرف و فرهنگ عمومی جامعه مربوط می‌شود. اینکه شما دیگری را به معروف دعوت کنید و دیگری را دعوت کنید به آنچه در عرف جامعه شناخته شده است و دیگری را نهی کنید از منکر به‌معنای ناشناخته، یعنی دعوت کنید به ترک چیزی که جامعه آن را ناشناخته می‌داند، در اینجا ممکن است احساس بی‌معنا‌بودن کنیم. به‌محض اینکه مسأله امر به واجب و حرام به معروف و منکر تبدیل شد، این‌طور می‌شود که می‌گوییم اگر معروف است که خودش می‌داند و اگر منکر است نیز خودش می‌داند و من دیگر چه چیزی را باید به او بگویم؟ این یک ابهام است و ابهام دیگری که درباره امر و نهی داریم، این است که فکر می‌کنیم منِ «الف» آمر و «ب» مأمور است یا من ناهی و «ب» منهی است و این‌طور به قضیه نگاه و احساس می‌کنم آقا‌بالا‌سری هستم که باید یک نفر را دائم تروخشک کنم و بگویم این کار را انجام بده و این کار را انجام نده.

captcha
شماره‌های پیشین