sobhe-no.ir
1450
یکشنبه، ۲۶ تیر ۱۴۰۱
4
«صبح نو» در سالگرد تاسیس شورای نگهبان، عملکرد این نهاد را بررسی کرده است

حافظ قانون و مردم

امروز 26تیرماه سالروز تاسیس شورای نگهبان است؛ نهادی که وظایف سنگین و راهبردی نظیر تطبیق قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی با شرع اسلام و قانون اساسی، تفسیر قانون اساسی و نظارت بر صلاحیت نامزدهای انتخابات‌های مجلس، ریاست‌جمهوری و خبرگان را به عهده دارد. اما ریشه نهادی شورای نگهبان به چه دوره‌ای بازمی‌گردد و نقش کارکردی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران چرا از اهمیت برخوردار است و این شورا برای پویایی در عملکرد، باید دست به چه بازبینی‌هایی بزند.

صبح نو

«صبح نو» در سالگرد تاسیس شورای نگهبان، عملکرد این نهاد را بررسی کرده است

حافظ قانون و مردم

امروز 26تیرماه سالروز تاسیس شورای نگهبان است؛ نهادی که وظایف سنگین و راهبردی نظیر تطبیق قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی با شرع اسلام و قانون اساسی، تفسیر قانون اساسی و نظارت بر صلاحیت نامزدهای انتخابات‌های مجلس، ریاست‌جمهوری و خبرگان را به عهده دارد. اما ریشه نهادی شورای نگهبان به چه دوره‌ای بازمی‌گردد و نقش کارکردی آن در نظام جمهوری اسلامی ایران چرا از اهمیت برخوردار است و این شورا برای پویایی در عملکرد، باید دست به چه بازبینی‌هایی بزند.

سابقه شورای نگهبان و پیش‌بینی ‌نظارت علما بر قانون به دوران مشروطیت بازمی‌گردد که با پیشنهاد شیخ فضل‌الله نوری، انطباق قوانین با شرع تحت‌نظر علما به متمم قانون اساسی مشروطیت اضافه می‌شود که از آن به‌عنوان «اصل طراز» یاد می‌شود. اصل دوم از متمم قانون اساسی مشروطه صریحا وجود چنین نهادی که از «مجتهدین و فقهایی متدین که مطلع از مقتضیات زمان هم باشند» را ضروری دانسته تا «موادی‌ که در مجلسین عنوان می‌شود به‌دقت مذاکره و غور و بررسی نموده، هریک از آن مواد معنونه که مخالفت با قواعد مقدسه اسلام داشته باشد طرح و رد نمایند».
 
وظایف راهبردی شورای نگهبان چیست؟
 در سال‌های بعد جز یک دوره محدود، این اصل به فراموشی سپرده شد و هیچ‌گاه امکان تحقق عملی و موثر پیدا نکرد. شورای نگهبان به‌عنوان نهادی تکامل‌یافته‌‌تر در نظام جمهوری اسلامی ایران به وجود آمد که کارکردهای آن به‌مراتب بیشتر و موثرتر از آنچه قبلا اشاره شد، بود. بنابر همین اهمیت، در اصل91 قانون اساسی قانونگذار به‌خوبی اهمیت این نهاد را مطرح کرده به‌طوری‌که در قسمتی از این اصل آمده است: «به‌منظور پاسداری از احكام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آن‌ها، شورایی به نام شورای نگهبان تشكیل می‌شود».
بدین ترتیب با برگزاری همه‌‌پرسی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در آذرماه سال1358، مردم ایران موافقت خود را با اجرای آن اعلام کردند و در شرایط ویژه استعفای دولت موقت، اولین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری در غیاب شورای نگهبان برگزار شد. در این دوره از انتخابات، نبود نهاد نظارتی قوی و مقتدر همچون شورای نگهبان بر روند تاییدصلاحیت‌ها خسارت خود را وارد کرد و راهیابی کسانی همچون بنی‌صدر به جمع نامزدهای انتخاباتی ازجمله این موارد است. با این تجربه تلخ، امام‌خمینی(ره) در اولین اقدام در اول اسفند 1358 فقهای شورای نگهبان را برگزیدند و در فاصله کمتر از یک‌ماه بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری و سه هفته مانده به اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان به‌عنوان اولین نهاد برآمده از قانون اساسی ازسوی امام(ره) تاسیس شد.
 
بغض ضد انقلاب از  شورای نگهبان
 شورای نگهبان به‌لحاظ کارکردی عنصری حیاتی در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران به حساب می‌آید، چراکه وظیفه بزرگ تطبیق قوانین با شرع اسلام و قانون اساسی را به عهده دارد. جدای از این دو مورد، شورای نگهبان وظیفه نظارت استصوابی بر صلاحیت سیاسی، اخلاقی و مالی نامزدهای انتخابات‌های مجلس، ریاست‌جمهوری و خبرگان را نیز به عهده دارد. باتوجه‌به این وظایف راهبردی و کلان، شورای نگهبان همواره جزء نهادهایی بوده که مورد حمله نیروهای ضدانقلاب قرار داشته است.
یکی از مهم‌ترین انتقاداتی که عمدتا از سوی اصلاح طلبان به شورای نگهبان وارد می‌شود، نوع عملکرد مبهم آن در بررسی و صلاحیت نامزدهاست. سوالی که مطرح بوده این است که شورای نگهبان براساس چه ادله فراگیر و متقنی دست به بررسی نامزدها می‌زند و چرا برخی نامزدها در برخی انتخابات‌ها، رد و در انتخاباتی دیگر تاییدصلاحیت می‌شوند. یا چرا برخی نامزدها در یک انتخابات با درجه پایین‌تر اهمیت، رد می‌شوند اما در انتخاباتی دیگر با میزان مسوولیت گسترده‌تر، به یکباره تاییدصلاحیت می‌شوند. 
 البته شورای نگهبان در مقام پاسخگویی به چنین انتقادهایی، تصریح می‌دارد که این شورا صرفا مجری قوانین و سیاست‌های بالادستی نظیر است قانون انتخابات مجلس و ریاست جمهوری اسلامی و اگر آن قوانین اصلاح شوند، شورای نگهبان نیز در عملکرد شفاف‌تر عمل خواهد کرد. برای بررسی بیشتر جایگاه خطیر شورای نگهبان و انتقادها به این نهاد، به سراغ اسماعیل کوثری، نماینده مجلس و ناصر ایمانی، تحلیلگر مسائل سیاسی رفتیم.

کوثری: شورای نگهبان وقتی متخلفان مالی را رد می‌کند، ضدانقلاب ناراحت می‌شود 
 اسماعیل کوثری، نماینده مجلس در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو»، با اشاره به جایگاه مهم شورای نگهبان در ساختار سیاستگذاری کشور اظهار کرد: تشکیل شورای نگهبان یکی از اصول قانون اساسی است. علما و فقهای شورای نگهبان که ازسوی رهبر انقلاب به‌صورت 6سال یکبار انتخاب می‌شوند، برای این است که این شورا براساس احکام اسلام نظارت کند. 6نفر وکلا و حقوقدان هم که ازسوی قوه‌قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی می‌شود و به تصویب مجلس می‌رسد، برای این است که شورا بتواند حسب وظیفه قانونی‌اش، در مسائل حقوقی هم نظارت کند.
کوثری با اشاره به وظیفه نظارتی شورای نگهبان برای احراز صلاحیت نامزدها در انتخابات‌ها، تاکید کرد: کسانی که برای انتخابات مجلس، ریاست‌جمهوری و خبرگان نامزد می‌شوند، شورای نگهبان این اختیار قانونی را دارد که صلاحیت آن‌ها را تایید کند. همچنین تطبیق قوانین مصوب مجلس با شرع و قانون اساسی و مُهر تایید بر مصوبات، از دیگر وظایف شورای نگهبان است.
نماینده مجلس با اشاره به حمله همیشگی ضدانقلاب به شورای نگهبان، گفت: آنها نمی‌خواهند که قوانین اسلام در کشور ما حاکم باشد. چون در کشور ما، به‌طور مستقل قانون‌نویسی و قانون‌گذاری می‌شود، ضدانقلاب و خارجی‌ها این موضوع را قبول ندارند و می‌گویند که باید تابع قوانین دنیا باشیم. کوثری اضافه کرد: استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی شعار اصلی انقلاب ماست. اگر دولت، مجلس یا سایر دستگاه‌ها بخواهند خلاف این شعار عمل کنند، شورای نگهبان مطابق قانون اساسی جلوی این موضوع را خواهد گرفت. کوثری با اشاره به ادعای حقوق بشر غربی‌ها تاکید کرد: غربی‌ها به‌طور علنی افراد را شکنجه می‌کنند و در زندان‌های خود، حیوانات را به جان زندانیان می‌اندازند. آیا آن‌ها حقوق بشر می‌دانند چیست؟ آن‌ها همیشه می‌گویند که باید «حقوق بشر ما» حاکم باشد. سازمان منافقین، 17هزار نفر از مردم ما را ترور کرده‌اند اما الان تحت حمایت کشورهای غربی قرار دارد. وی دراین‌باره افزود: شورای نگهبان چون برای نظارت و تسلط بر قوانین برقرار شده تا هیچ قانونی خلاف احکام اسلام و احکام قانونی کشور  تصویب نشود؛ بنابراین خارجی ها از این موضوع ناراحت‌اند.
وی با اشاره به نقش نظارتی مجلس بر سلامت رفتاری نامزدها در انتخابات‌های مختلف تصریح کرد: بعضی مواقع افراد به اسم تخلف سیاسی، مرتکب تخلفات مالی و اجتماعی می‌شوند و وقتی شورای نگهبان چنین افرادی را ردصلاحیت می‌کند، ضدانقلاب و غربی‌ها ناراحت می‌شوند چون آن کسی که رد شده، طرفدار آن‌ها بوده و داشته کارهای آن‌ها را پیش می‌برده است.
شورای نگهبان و انتخابات
 ناصر ایمانی، تحلیلگر مسائل سیاسی در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو»، با اشاره به برخی کارکردهای نادرست شورای نگهبان اظهار کرد: قانون اساسی ما، مساله نظارت بر انتخابات را به‌عهده شورای محترم نگهبان گذاشته است؛ البته بعدها خود شورای محترم نگهبان آمد و از این اصل قانون اساسی، تفاسیری به عمل آورد و تاکید کرد که نظارت یعنی نظارت استصوابی. من این سوال را دارم که چرا قانون اساسی نظارت بر انتخابات را به‌عهده شورای نگهبان گذاشته چون ساختار شورای نگهبان، علمی-فقهی و نه سیاسی-اجرایی است. ایمانی دراین‌باره افزود: 6نفر فقیه که توسط رهبر انقلاب تعیین می‌شوند، درواقع با شأنیت فقاهت‌شان تعیین می‌شوند و 6نفر حقوقدان که ازسوی مجلس انتخاب می‌شوند، به‌‌خاطر شأنیت حقوقدانی این مسوولیت را می‌پذیرند.
ایمانی در همین باره با بیان اینکه نظارت بر انتخابات اساسا یک موضوع اجرایی- سیاسی است، تاکید کرد: بیشترین آسیبی هم که طی 40سال گذشته به شورای نگهبان وارد شده، از همین زاویه بوده است. وقتی نام شورای نگهبان را جلوی افکار عمومی می‌بریم، ذهن‌ها فورا به‌سمت انتخابات می‌رود.
 در این وضعیت، وظایف اصلی شورای نگهبان که تطبیق مصوبات مجلس با شرع مقدس و قانون اساسی است، به حاشیه می رود. وی افزود: ممکن است گفته شود که وظیفه نظارت بر انتخابات توسط قانون اساسی به شورای نگهبان محول شده و تغییر قانون اساسی هم نیازمند سازوکار خاص خود است. بسیار خوب! همین الان شورای نگهبان می‌تواند سازوکاری را تدوین کند تا نظارت بر انتخابات به شکل اجرایی آن، تغییر کند. مثلا می‌شود کمیسیون‌های انتخاباتی تشکیل شود و شورای نگهبان بر این کمیسیون‌ها، نظارت عالیه داشته باشد.
وی با اشاره به دومین نقد به شورای نگهبان تاکید کرد: مرحوم حضرت امام(ره) به‌عنوان موسس نظام جمهوری اسلامی، پیام‌هایی به شورای نگهبان دادند که به نظر من، آن پیام‌ها باید مورد بازنگری قرار بگیرد. یکی از پیام‌هایی که مرحوم حضرت امام(ره) روی آن بسیار تاکید داشتند، توجه به احکام ثانویه، احکام حکومتی و مصالح مردم(در عین توجه به احکام اولیه) در تطبیق قوانین با شرع مقدس بود. وقتی این اقدامات ازسوی شورای نگهبان انجام نشد، حضرت امام چاره دیگری اندیشیدند و آن، تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. تحلیلگر مسائل سیاسی اضافه کرد: اگر وسعت نظری که مدنظر حضرت امام(ره) بود، موردتوجه شورای نگهبان در شرایط کنونی باشد، شاید خیلی نیازی به مجمع تشخیص مصلحت نظام نباشد.

captcha
شماره‌های پیشین