sobhe-no.ir
1337
سه شنبه، ۲۱ دی ۱۴۰۰
11
«صبح‌نو» فیلم سینمایی «جنایت بی‌دقت» ساخته شهرام مکری را بررسی می‌کند

آتش‌بازی بی‌دقت

بیست‌وهشتم مردادماه 1357 برای ما ایرانیان یادآور خاطره تلخ آتش‌سوزی سینمارکس آبادان است که در آن حدود 400نفر از هموطنان‌مان جان باختند. مسوول اصلی این آتش‌سوزی حسین تکبعلی‌زاده بود که به همراه سه نفر دیگر از دوستانش سینمارکس را آتش زد و تنها کسی بود که از بین آن چهار نفر زنده ماند. سه نفر دیگر در آتشی که خود افروخته بودند جان باختند. این شخصیت در این سال‌ها دست‌مایه بسیاری از داستان‌ها و فیلم‌ها شده است. تکبعلی در فیلم «جنایت بی‌دقت»، ساخته «شهرام مکری» نیز نقش اصلی را بازی می‌کند. در ادامه به بررسی فیلم «جنایت بی دقت» و کارنامه «شهرام مکری» می‌پردازیم. شهرام مکری ازجمله فیلمسازانی است که دنباله‌روهای بسیاری دارد. نحوه فیلمسازی او روی بسیاری از فیلمسازان نسل جوان تاثیر دارد. مکری به‌دلیل دو مولفه در کارهایش به فیلمسازی مولف تبدیل شده است؛ اول به این خاطر که بسیاری از فیلم‌هایش یک سکانس پلان طولانی است و دیگر به دلیل فرم دایره‌وار او در فیلمسازی.

صبح نو

«صبح‌نو» فیلم سینمایی «جنایت بی‌دقت» ساخته شهرام مکری را بررسی می‌کند

آتش‌بازی بی‌دقت

بیست‌وهشتم مردادماه 1357 برای ما ایرانیان یادآور خاطره تلخ آتش‌سوزی سینمارکس آبادان است که در آن حدود 400نفر از هموطنان‌مان جان باختند. مسوول اصلی این آتش‌سوزی حسین تکبعلی‌زاده بود که به همراه سه نفر دیگر از دوستانش سینمارکس را آتش زد و تنها کسی بود که از بین آن چهار نفر زنده ماند. سه نفر دیگر در آتشی که خود افروخته بودند جان باختند. این شخصیت در این سال‌ها دست‌مایه بسیاری از داستان‌ها و فیلم‌ها شده است. تکبعلی در فیلم «جنایت بی‌دقت»، ساخته «شهرام مکری» نیز نقش اصلی را بازی می‌کند. در ادامه به بررسی فیلم «جنایت بی دقت» و کارنامه «شهرام مکری» می‌پردازیم. شهرام مکری ازجمله فیلمسازانی است که دنباله‌روهای بسیاری دارد. نحوه فیلمسازی او روی بسیاری از فیلمسازان نسل جوان تاثیر دارد. مکری به‌دلیل دو مولفه در کارهایش به فیلمسازی مولف تبدیل شده است؛ اول به این خاطر که بسیاری از فیلم‌هایش یک سکانس پلان طولانی است و دیگر به دلیل فرم دایره‌وار او در فیلمسازی.

دایره‌ای بی‌انتها
«محدوده دایره» را می‌توان مهم‌ترین فیلم کوتاه مکری دانست. فیلمی 15دقیقه‌ای که داستان خاصی ندارد اما فرمش مخاطب را به‌وجد می‌آورد. در فیلم بازیگرها، مخاطب و فیلمساز در یک دایره قرار گرفته‌اند، دوربین هربار یکی از بازیگرها را دنبال می‌کند و فیلم بدون اینکه داستان خاصی را روایت کند یا شخصیت خاصی را بسازد به اتمام می‌رسد؛ فیلم قصه‌ای برای گفتن ندارد اما فرم متفاوت و جدیدش برای مخاطب جدید و جذاب است؛ فرمی دایره‌وار که در تنها در یک سکانس پلان اتفاق می‌افتد.
مکری این فرم را در اولین فیلم بلندش نیز تکرار می‌کند. «ماهی و گربه» فیلمی است که مهم‌ترین ویژگی‌اش تک‌سکانس، تک‌پلان بودنش است؛ فیلمی که همان فرم «محدوده دایره» را تکرار می‌کند. مخاطبی که قبلا «محدوده دایره» را دیده است، از دیدن «ماهی و گربه» غافلگیر نخواهد شد اما برای مخاطبی که اولین‌بار است با این فرم روبه‌رو می‌شود داستان کمی هیجان‌انگیزتر است. ساختن یک فیلم تنها با یک برداشت طولانی ویژگی‌ای است که مخاطب را کمی با شیوه جدید فیلمسازی مکری نیز آشنا می‌کند. در این فیلم مکری تلاش کرده تا داستانی هم برای 
تعریف کردن داشته باشد. داستان فیلم درباره یک رستوران بین‌راهی است که مشتریانش را با گوشت انسان تغذیه می‌کند و ماجرای فیلم در بین یک عده جوان می‌گذرد که برای مسابقه بادبادک‌بازی در کنار یک دریاچه کمپ زده‌اند و حوادث غریبی در اطراف آن‌ها درحال رخ‌دادن است.
«ماهی و گربه» سرآغاز تقلیدهای زیادی بود که فیلمسازان جوان از این شیوه نوین فیلمسازی کردند. یکی از آن‌ها فیلم «جاودانگی» ساخته «مهدی فردقادری» است؛ فیلمی تک‌سکانس، تک‌پلان که به گفته خود کارگردان، با نگاه به شیوه فیلمسازی مکری در «ماهی و گربه» ساخته شده است. مکری با ساختن «ماهی و گربه» نامش را به‌عنوان یک فیلمساز مولف تثبیت کرد و به جایگاه مهمی در سینمای ایران و جهان رسید؛ کارگردانی خلاق، باهوش و متفاوت.
فیلم بعدی او «هجوم» نیز تقلیدی از فرم قبلی مکری با روایتی متفاوت بود. داستان درباره یک قتل است که در یک ورزشگاه اتفاق افتاده است. چند مامور پلیس در حال بررسی این پرونده هستند و با ورود به این ورزشگاه سرنخ‌هایی از این قتل به دست می‌آورند. آن‌ها مظنون به قتل را هم همراه خود دارند و کافی است که خط سیر وقوع قتل را دریابند اما این برای‌شان کار پیچیده‌ای خواهد بود. دوستان مقتول نمی‌خواهند با پلیس همکاری کنند.
 
سینما رکس، گوزن‌ها و تکبعلی
مردی به نام حسین تکبعلی به داروخانه مراجعه کرده تا قرصی را که می‌خواهد بگیرد. او مشکل آتش‌افروزی دارد و برای گرفتن این قرص به فردی در موزه سینما مراجعه می‌کند، مردی به نام عبدالله بقا که در شمایل عروسکی بزرگ ظاهر می‌شود. او در ازای دادن قرص به تکبعلی از او خواسته‌ای دارد و این خواسته  او را به سه شخصیت دیگر متصل می‌کند. این چهار شخصیت قرار است سینما رکس آبادان را در حین نمایش فیلم «گوزن‌ها» آتش بزنند. روایت دوم داستان نمایش فیلم «جنایت بی‌دقت» در موزه سینما و استقبالی است که از این فیلم شده است. نادری مدیر این سینما دستور داده که صندلی‌های بیشتری را در سینما بگذارند و ردیف‌ها را به هم نزدیک کنند.

 (دقیقا همان کاری که نادری مدیر سینما رکس آبادان کرده بود) پیش‌بینی می‌شود اکران فیلم با مخالفت مواجه شود و دانشجویانی که قصد دارند فیلم را ببینند زودتر برای آن بلیت خریده‌اند. روایت سوم داستان فیلم «جنایت بی‌دقت» است که روی پرده سینما نمایش داده می‌شود. فیلم درباره سروانی است که به این خاطر که دخترش را به‌اشتباه در هنگام پارک کردن ماشین کشته است نمی‌تواند در آینه نگاه کند. در این فیلم دو دختر جوان نیز قصد دارند فیلم گوزن‌ها را در محلی به نام چشمه جارو ببینند و سروان و همراهانش نیز با آن‌ها همراه می‌شوند.
همان‌طور که از داستان تعریف‌شده مشخص است، فیلم پیچیدگی‌های داستانی زیادی دارد و زمان و مکان را به‌شدت درهم‌آمیخته است. مکری در این فیلم نیز از فرم همیشگی‌اش در فیلم‌های قبلی استفاده کرده اما از شدت آن کاسته است. دیگر از تک‌سکانس تک‌پلان خبری نیست؛ زیرا فیلم در یک دوره زمانی روایت نمی‌شود اما از تکرار و دایره‌ای که او در تمام فیلم‌هایش استفاده کرده، در این فیلم نیز به‌دفعات استفاده شده است.
در نگاه برخی از دوستداران مکری، «جنایت بی‌دقت» آینه تمام‌نمای فیلمسازی خلاق با شیوه‌ای متفاوت است که برای دریافت تمام نشانه‌های آن باید فیلم را چندباره دید اما اگر فیلمی در تماشای اول نتواند آنچه را دارد برای مخاطب به نمایش بگذارد و برای دریافت کلیت فیلم و داستانش نیاز باشد فیلم چندباره دیده شود، نقص مهمی در فیلمسازی اتفاق افتاده است. «جنایت بی‌دقت» فیلمی است که تلاش می‌کند حرف بزند اما زبانش الکن است و نمی‌تواند تمام آنچه را می‌خواهد در نگاه اول به مخاطب منتقل کند. روایت‌های درهم‌تنیده فیلم، حرکت میان سال‌های 57 و 99، از سینما رکس آبادان به موزه سینمای تهران مخاطب را تنها گیج می‌کند. فیلم در فیلم شدن «جنایت بی‌دقت» اتفاقی متفاوت است که باز هم کمکی به زبان باز کردن فیلم نمی‌کند. روایت دخترانی که می‌خواهند در چشمه جارو فیلم ببینند، به‌شکلی بی‌منطق در کنار دو روایت دیگر کار قرار گرفته است. زبان فیلم الکن است و تعداد روایت‌هایش بیشتر از آن است که آن‌ها را به سرانجام برساند.
مکری فرمی متفاوت در فیلمسازی دارد اما هنوز نتوانسته است روی این فرم محتوا را به‌خوبی سوار کند و محتوای به‌هم‌ریخته فیلم «جنایت بی‌دقت» خود نمونه‌ای از این امر است. مخاطب 145دقیقه در سینما از روایتی به روایت دیگر می‌رود و این موضوع تنها او را خسته و کسل می‌کند. فرم تا حدی می‌تواند مخاطب را جذب کند ولی بی‌شک این قصه است که او را پای فیلم تا آخر نگاه می‌داد اما قصه‌های فیلم «جنایت بی‌دقت» قصه‌هایی نیست که جذابیت دنبال‌کردن داشته باشد و بتواند مخاطب را تا آخر سرگرم نگاه دارد. روایت سوم (قصه دختران 
چشمه جارو) به دو روایت دیگر نمی‌چسبد و شاید اگر از فیلم حذف می‌شد حرکت میان دو روایت دیگر را راحت‌تر، قصه را قابل‌درک‌تر و زمان طولانی فیلم را قابل‌تحمل‌تر می‌کرد.  فیلم ارجاعات زیادی به تاریخ، سینما و تاریخ سینما دارد. از پوستر فیلم‌های قدیمی گرفته تا نام‌هایی که در حادثه سینما رکس نقش داشتند و نمایش فیلم صامت کوتاهی به نام «جنایت بی‌دقت» اما این ارجاعات بیش‌ازحد است و مخاطب را بیشتر گیج می‌کند. 

captcha
شماره‌های پیشین