sobhe-no.ir
1296
دوشنبه، ۲۴ آبان ۱۴۰۰
7
گزارش «صبح‌نو» درباره آسیب‌های اجتماعی و تبعات آن برای جامعه را بخوانید

مراقب جامعه باشیم

آسیب‌های اجتماعی بعد از بحران جمعیت، کشور را تهدید می‌کند. این مساله یكی از مهم‌ترین چالش‌های پیچیده و چندوجهی است كه از مهم‌ترین عوامل بازدارنده و چالش‌آفرین توسعه در تمامی ابعاد كشور شناخته می‌شود. افزایش نشاط و سلامت و مشاركت هدفمند در راستای مدیریت اصولی مسائل اجتماعی، ارائه آمارهای دقیق و نگاه جامع به این مساله می‌تواند از موثرترین راهكارها برای مهار این معضل‌ها باشد. اعتیاد، طلاق، حاشیه‌نشینی، ناهنجاری‌های اخلاقی و ... ازجمله آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌روند كه سرفصل اولویت‌دار كشور در مقابله با آن‌ها تعریف شده كه مهار و كنترل آن در مدت زمان محدود امكان‌پذیر نیست و كاهش آن مستلزم برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلند‌مدت است. اما در میان این آسیب‌های مرسوم، تبعات کرونا هم افزون می‌شود. کرونا در همه جوامع نه‌تنها منجر به شوک برون‌زای اثرات گسترده اجتماعی-اقتصادی شده است، بلکه شواهد نشان می‌دهد عدم تدوین و اجرای سیاست‌های کارآمد در قبال اثرات اقتصادی اجتماعی، خود اثر تشدیدکننده بر تاثیرات اجتماعی ناشی از کرونا دارد. طبق مطالعه انجام‌شده در موسسه عالی پژوهش تامین‌اجتماعی، به‌‌طور متوسط در سال گذشته ۳۰.۶درصد از جمعیت کل کشور زیر خط فقر مطلق‌اند، این در حالی است که جمعیت زیر خط فقر مطلق در مناطق شهری برابر با رقم ۳۱.۸درصد است و در مناطق روستایی به رقم ۵۴درصد می‌رسد. هفته مبارزه با اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی از ۲۲ تا ۲۸آبان‌ماه در مدارس کشور برگزار می‌شود؛ «خودمراقبتی در برابر آسیب‌های اجتماعی در دوره شیوع بیماری کرونا» به‌عنوان شعار این هفته انتخاب شده است.

صبح نو

گزارش «صبح‌نو» درباره آسیب‌های اجتماعی و تبعات آن برای جامعه را بخوانید

مراقب جامعه باشیم

آسیب‌های اجتماعی بعد از بحران جمعیت، کشور را تهدید می‌کند. این مساله یكی از مهم‌ترین چالش‌های پیچیده و چندوجهی است كه از مهم‌ترین عوامل بازدارنده و چالش‌آفرین توسعه در تمامی ابعاد كشور شناخته می‌شود. افزایش نشاط و سلامت و مشاركت هدفمند در راستای مدیریت اصولی مسائل اجتماعی، ارائه آمارهای دقیق و نگاه جامع به این مساله می‌تواند از موثرترین راهكارها برای مهار این معضل‌ها باشد. اعتیاد، طلاق، حاشیه‌نشینی، ناهنجاری‌های اخلاقی و ... ازجمله آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌روند كه سرفصل اولویت‌دار كشور در مقابله با آن‌ها تعریف شده كه مهار و كنترل آن در مدت زمان محدود امكان‌پذیر نیست و كاهش آن مستلزم برنامه‌ریزی میان‌مدت و بلند‌مدت است. اما در میان این آسیب‌های مرسوم، تبعات کرونا هم افزون می‌شود. کرونا در همه جوامع نه‌تنها منجر به شوک برون‌زای اثرات گسترده اجتماعی-اقتصادی شده است، بلکه شواهد نشان می‌دهد عدم تدوین و اجرای سیاست‌های کارآمد در قبال اثرات اقتصادی اجتماعی، خود اثر تشدیدکننده بر تاثیرات اجتماعی ناشی از کرونا دارد. طبق مطالعه انجام‌شده در موسسه عالی پژوهش تامین‌اجتماعی، به‌‌طور متوسط در سال گذشته ۳۰.۶درصد از جمعیت کل کشور زیر خط فقر مطلق‌اند، این در حالی است که جمعیت زیر خط فقر مطلق در مناطق شهری برابر با رقم ۳۱.۸درصد است و در مناطق روستایی به رقم ۵۴درصد می‌رسد. هفته مبارزه با اعتیاد و آسیب‌های اجتماعی از ۲۲ تا ۲۸آبان‌ماه در مدارس کشور برگزار می‌شود؛ «خودمراقبتی در برابر آسیب‌های اجتماعی در دوره شیوع بیماری کرونا» به‌عنوان شعار این هفته انتخاب شده است.

مساله آسیب‌های اجتماعی آنقدر حائزاهمیت است که چندی پیش «سیدابراهیم رئیسی»، رییس‌جمهوری، شورای عالی آسیب‌های اجتماعی را تشکیل داد؛ البته این جلسه در دوره‌های گذشته و بدون حضور رییس‌جمهور برگزار می‌شد. رییس‌جمهوری در جلسه اخیر گفت: در تدوین برنامه هفتم توسعه کشور باید موضوع رفع آسیب‌های اجتماعی و صیانت از جامعه در برابر این آسیب‌ها را به‌شکل جدی مدنظر قرار داد و یکی از محورهای تنظیم این برنامه باید کاهش این آسیب‌ها باشد. به‌طور طبیعی همه جوامع کم‌وبیش مبتلابه آسیب‌های اجتماعی هستند اما این آسیب‌ها حتی در سطح محدود به‌هیچ‌وجه زیبنده نظام اسلامی نیستند.
رییس‌جمهوری آسیب‌دیدگان اجتماعی را بخشی از عائله و خانواده مملکت دانست و افزود: باید از مبتلایان به آسیب‌های اجتماعی حمایت و به فکر درمان آن‌ها بود. باید علل شیوع آسیب‌های اجتماعی و گرفتار شدن افراد به این آسیب‌ها را با راهکارهای علمی و آکادمیک بررسی و رفع کرد. نگاه تمامی دستگاه‌ها باید معطوف به نجات آسیب‌دیدگان اجتماعی باشد و آسیب‌های اجتماعی را به‌مثابه ویروسی ببینیم که اگر مانند ویروس کرونا با آن مقابله نشود، به دیگران سرایت کرده و مشکل ایجاد می‌کند. در برابر آسیب‌های اجتماعی نیاز به اقدام هماهنگ و هم‌افزا داریم و باید مشارکت مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد را نیز جذب کرد. همه نهادها باید عملکرد خود را در زمینه اجرای تکالیف قانونی در مقابله و درمان آسیب‌های اجتماعی گزارش بدهند. آمار ارائه‌شده در گزارش عملکرد نهادهای مختلف حاکی از موفقیت در عمل به تکالیف قانونی آن‌هاست اما وقتی به وضعیت جامعه نگاه می‌کنیم چیز دیگری می‌بینیم و این نگران‌کننده است. رئیسی مقابله با آسیب‌های اجتماعی را وظیفه اخلاقی، دینی و قانونی نظام حکمرانی دینی برشمرد و اضافه کرد: دستگاه‌های مسوول باید با تمرکز بر علل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بروز آسیب‌ها اجتماعی، خدمات صیانتی و توان‌بخشی ارائه کنند.
 
فقر، تهدیدی بر پیکر جامعه
نگاهی گذار به آمارهای موجود نشان می‌دهد کشور با یک بحران اجتماعی روبه‌رو است. طبق اعلام پزشکی قانونی، ما با افزایش ۳۵درصدی خودکشی با قرص برنج نسبت‌به سال قبل هم روبه‌رو هستیم. طبق اعلام سازمان ثبت‌احوال کشور در سال۹۹ تعداد ۱۸۳هزار و ۱۸۲طلاق در کشور به ثبت رسید، این آمار در سال۹۸، ۱۷۶هزار و ۸۱۲طلاق در کشور بوده و به معنای افزایش چهاردرصدی طلاق است. افزایش ۷۷درصدی خشونت خانگی در کلان‌شهرهای ایران در زمان شیوع ویروس کرونا هم یکی مواردی است باید به آن توجه داشت. آنگونه که سرپرست وزارت آموزش‌وپرورش اعلام 
کرده است در سال جاری ۹۷۰هزار تارک تحصیل داریم. همچنین عدم دسترسی بیش از سه‌میلیون و ۲۰۰هزار دانش‌آموز به ابزار هوشمند و آموزش‌های مجازی از دیگر نگرانی‌های مهمی است که وجود دارد.


افزایش حمل سلاح در پایتخت همزمان با شیوع ویروس کرونا (طبق اعلام فرمانده پلیس)، افزایش نزاع و سه‌برابر شدن اختلاف میان زوجین در زمان شیوع ویروس کرونا (طبق اعلام سازمان بهزیستی) و افزایش پرونده‌های اختلاس در کشور طبق اعلام رییس پلیس امنیت اقتصادی مبنی بر آنکه اختلاس در 6‌ماهه امسال از جهت پرونده‌ای ۶۱درصد، از جهت تعداد متهم ۹۴درصد و از نظر ارزش ریالی ۳۳۳درصد نسبت‌به شش‌ماهه سال گذشته افزایش داشته، همچنین رشاء و ارتشا ۳۵۷درصد نسبت‌به سال گذشته از نظر ارزش ریالی افزایش داشته است. هنوز نتایج هیچ پژوهش مبتنی بر شواهدی درخصوص تاثیرات 
اجتماعی - اقتصادی کرونا مشاهده نشده و آنچه در موارد فوق‌ مستند به گزارش‌ها و مصاحبه‌های رسمی و علنی نهادها و مسوولان بیان شد، می‌تواند تنها تصویری از هولناک بودن وضعیت پیش رو را ارائه دهد. از سوی دیگر، نباید فراموش کرد وضعیت آسیب‌های اجتماعی پیش از شیوع کرونا هم آنقدر نگران‌کننده بود که منجر به مداخله مستقیم رهبری نظام و تشکیل جلسات با حضور سران قوا در این خصوص شده بود. دکتر «بهاره همت‌پور»، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر آسیب‌های اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو» درباره بحران آسیب‌های اجتماعی می‌گوید: «اقتصاد نخستین عامل بحران اجتماعی است. باید توجه داشت تمام شاخص‌های آماری نشان می‌دهد پیش‌درآمدها و عواملی که باعث تبدیل‌شدن آسیب‌های اجتماعی به یک بحران است در حال نمایان شدن است. طلاق، خودکشی و مواردی از این دست بسیار صعودی بوده و باید نسبت‌به رسیدگی به‌موقع به آن‌ها اقدام کرد. شادی تقریبا از زندگی مردم حذف‌ شده و همین مساله بحران‌زاست.»
 بی‌اعتمادی و آسیب اجتماعی
این جامعه‌شناس مقوله بی‌اعتمادی اجتماعی را یکی از عوامل ایجاد آسیب‌های اجتماعی بیان می‌کند و می‌افزاید: «هنگامی‌که فرد اعتماد خود را نسبت‌به نهادهای دولتی و ساخت‌های اجتماعی از دست بدهد و صداقت، هم‌گامی و هم‌رأیی را مشاهده نكند، مساله بی‌اعتمادی به‌شكل رسمی پدید می‌آید. در برخی موارد افراد نسبت‌به خویشان، دوستان و آشنایان خود به یك بی‌اعتمادی می‌رسند كه بر پایه آمارهای پژوهشی به آن غیررسمی و عام‌گرایانه گفته می‌شود و از مصداق بارز آن در جامعه ما می‌توان به آمار بالای طلاق، خشونت و ... اشاره كرد. گونه‌ای دیگر از بی‌اعتمادی به نام تعمیم‌یافته وجود دارد كه فرد برحسب مصلحت خویش از كمك به دیگران امتناع می‌کند. در جامعه كنونی افراد به‌نوعی در بی‌اعتمادی با یكدیگر به سر می‌برند و این امر به یكی از بزرگ‌ترین بحران‌های اجتماعی تبدیل شده است. یكی از عوامل شکل‌دهنده اعتماد اجتماعی، وجود بستری امن و مناسب برای برپایی تعامل‌های روزمره به شمار می‌رود. ایجاد امنیت اجتماعی سبب می‌شود كه مردم نسبت به آینده احساس آرامش و اطمینان پیدا كنند و در فضایی آرام به تعامل می‌پردازند.»
همت‌پور یكی از تفاوت‌های جوامع توسعه‌یافته و نیافته را رفتارهای نامطلوب اجتماعی بیان می‌کند و می‌افزاید: «در بیشتر جامع پیشرفته لازم نیست كه افراد با تمسك به رفتاری خاص به اهداف خویش برسند و از آن استفاده كنند، بلكه همیشه به‌نوعی صداقت و درستی را در كارهای خود پیش می‌گیرند اما در بیشتر موارد جوامع توسعه‌نیافته به‌طرف توجیه‌گرایی می‌روند كه پیامدهای این رفتار نامطلوب به فرد و اجتماع در شرایط مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی آسیب‌هایی را وارد می‌کند كه می‌تواند چندلایگی را به وجود آورد. این مقوله به این معناست كه فرد به‌دلیل قرارگرفتن در موقعیت‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و ... به مهارت‌های رفتاری متفاوتی دست پیدا می‌کند كه به آن چندلایگی فرهنگی گفته می‌شود.»
این جامعه‌شناس می‌افزاید: «بهترین راه برای رهایی از بحران بی‌اعتمادی در سطح جامعه، آشتی ملی ساخت‌های دولتی و اجتماعی با یكدیگر محسوب می‌شود. برای ازمیان‌بردن زمینه‌هایی كه به‌طور رسمی و غیررسمی بی‌اعتمادی را به وجود می‌آورند باید به گفتمانی واحد رسید. كم كردن شكاف میان ساخت‌های سیاسی و اجتماعی یكی از بهترین راهكارها برای برطرف كردن بی‌اعتمادی است. نهادهای دولتی باید به دور از جهت‌گیری‌های حزبی و سیاسی، مسائلی را ارائه دهند تا مردم نسبت‌به آن‌ها از اعتماد لازم برخوردار شوند.»

اقتصاد نخستین عامل بحران اجتماعی است. باید توجه داشت تمام شاخص‌های آماری نشان می‌دهد پیش‌درآمدها و عواملی که باعث تبدیل‌شدن آسیب‌های اجتماعی به یک بحران است در حال نمایان شدن است  

captcha
شماره‌های پیشین