sobhe-no.ir
1290
یکشنبه، ۱۶ آبان ۱۴۰۰
14
کاریکاتوریست پیشکسوت ایران درگذشت

خداحافظ آقای درم‌بخش

احمدرضا حجارزاده / کرونا از زمان شیوع و ورود به کشور ما، بسیاری از هنرمندان معتبر و پیشکسوت ما را به کام مرگ و نیستی کشانده است. دیروز نوبت به آقای «کامبیز درم‌بخش» رسید؛ از هنرمندان مطرح و خوش‌نام عرصه کاریکاتور و طراحی ایران. درم‌بخش که از چندی پیش به بیماری کرونا مبتلا شده بود، از روز جمعه 14آبان‌ماه برای مراقبت‌های ویژه زیر دستگاه ونتیلاتور رفت اما تلاش پزشکان برای بهبود او و بازگشت به زندگی نتیجه نداد تا این هنرمند برجسته هنرهای تجسمی، روز گذشته، شنبه 15آبان‌ماه در 79سالگی در بیمارستان آتیه تهران چشم از جهان فروببندد. این در حالی‌ است که برادر او، کیومرث درم‌بخش (نویسنده،کارگردان، عکاس) نیز در تاریخ 12فروردین‌ماه امسال براثر کرونا از دنیا رفته بود. به این بهانه نگاهی داشته‌ایم به زندگی و برخی آثار او.

صبح نو

کاریکاتوریست پیشکسوت ایران درگذشت

خداحافظ آقای درم‌بخش

احمدرضا حجارزاده / کرونا از زمان شیوع و ورود به کشور ما، بسیاری از هنرمندان معتبر و پیشکسوت ما را به کام مرگ و نیستی کشانده است. دیروز نوبت به آقای «کامبیز درم‌بخش» رسید؛ از هنرمندان مطرح و خوش‌نام عرصه کاریکاتور و طراحی ایران. درم‌بخش که از چندی پیش به بیماری کرونا مبتلا شده بود، از روز جمعه 14آبان‌ماه برای مراقبت‌های ویژه زیر دستگاه ونتیلاتور رفت اما تلاش پزشکان برای بهبود او و بازگشت به زندگی نتیجه نداد تا این هنرمند برجسته هنرهای تجسمی، روز گذشته، شنبه 15آبان‌ماه در 79سالگی در بیمارستان آتیه تهران چشم از جهان فروببندد. این در حالی‌ است که برادر او، کیومرث درم‌بخش (نویسنده،کارگردان، عکاس) نیز در تاریخ 12فروردین‌ماه امسال براثر کرونا از دنیا رفته بود. به این بهانه نگاهی داشته‌ایم به زندگی و برخی آثار او.

درم‌بخش‌شناسی
زنده‌یاد کامبیز درم‌بخش، روز هشتم خردادماه 1321 در شیراز زاده شد. او که فارغ‌التحصیل هنرستان هنرهای زیبای تهران بود، از ۱۴سالگی همکاری‌اش را با برخی نشریات ایرانی مانند «توفیق» آغاز کرد و با مطبوعات داخلی و خارجی دیگری ازجمله نیویورک‌تایمز، اشپیگل، نبل اشپالتر و ... به فعالیت خود ادامه داد. درم‌بخش بیش از۶۰سال سابقه کار در مطبوعات صاحب‌نام ایران و جهان داشت و برای مدتی نیز در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، هنر کاریکاتور تدریس می‌کرد.
این هنرمند نامدار بیش از ۵۰نمایشگاه انفرادی در داخل ایران و خارج از میهن برگزار کرده و در صد نمایشگاه گروهی حضور داشته است. او برنده جوایزی از بزرگ‌ترین و معتبرترین مسابقات بین‌المللی کاریکاتور در کشورهای ژاپن، آلمان، ایتالیا، سوئیس، بلژیک، ترکیه، برزیل، یوگسلاوی و چند جایزه بین‌المللی جانبی دیگر بود. همچنین به‌عنوان داور مدعو در چند نمایشگاه بزرگ بین‌المللی کاریکاتور شرکت داشت.
 
آثار درم‌بخش
شمار بسیاری از آثار درم‌بخش به موزه‌های معتبر دنیا راه پیدا کرده که از آن جمله می‌توان به موزه هنرهای معاصر تهران، فرهنگستان هنر خانه صبا، کتابخانه ملی، مان‌هنر نو، موزه سندیکای گرافیست‌های ایران، موزه آوینیون پاریس، موزه کاریکاتور بازل در سوئیس، موزه کاریکاتور گابروو بلغارستان، موزه هیروشیمای ژاپن، موزه ضدجنگ یوگسلاوی، موزه کاریکاتور استانبول در ترکیه، موزه کاریکاتور ورشو لهستان و مجموعه شهرداری شهر فرانکفورت آلمان اشاره کرد. کتاب‌های متعددی نیز در زمینه تصویرسازی و کاریکاتور تاکنون از درم‌بخش چاپ و منتشر شده است. «بدون شرح»، «دفتر خاطرات فرشته‌ها»، «کتاب کامبیز» (انتشار در ایتالیا)، کتاب‌های مشترک طنزاندیشان امروز ایران، طنزاندیشان امروز ایران در خارج از کشور، «میازار موری که دانه‌کش است»، «المپیک خنده»، «سمفونی خطوط»، «اگر داوینچی مرا دیده بود» تعدادی از آثار چاپ‌شده این هنرمند در قالب کتاب هستند. او همچنین فعالیت‌هایی در زمینه تبلیغات (طراحی جلد کتاب)، تصویرگری کتاب کودک، پوستر، فیلم کوتاه، کارت‌پستال، تقویم و از این قبیل دارد. درم‌بخش از سال۸۶ وارد عرصه انیمیشن‌سازی شد و همراه با پسرش رامین در این زمینه فعال بود. نتیجه این همکاری، ساخت چند فیلم انیمیشن کوتاه ازجمله مجموعه «دلقک‌ها» است.
پنج‌شنبه ۱۲مهرماه۹۷ در مراسم پایانی ششمین «جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح»، کامبیز درم‌بخش یکی از چهار هنرمندی بود که نشان عالی «هنر برای صلح» را از این جشنواره دریافت کرد. سال۹۵ نیز مستندی با مدت‌زمان 70دقیقه به کارگردانی جواد آتشباری درباره آثار و زندگی درم‌بخش ساخته و پخش شد.
 
ویژگی کارهای درم‌بخش
کامبیز درم‌بخش از هنرمندانی است که به اتفاقات محیط پیرامون توجه داشت و به آن‌ها واکنش نشان می‌داد. تجربه سال‌ها فعالیت مطبوعاتی و همکاری با نشریات معتبر داخلی و خارجی باعث شده بود به‌سادگی از کنار اتفاقات روزمره عبور نکند و حتی اگر در فضای رسمی رسانه امکانی فراهم نباشد، در فضای مجازی با قلم و کاغذ به رویدادهای مختلف واکنش نشان بدهد. درم‌بخش هنرمند پرکاری بود که روزانه چند ساعت از زمانش را صرف طراحی می‌کرد. او با خطوطی ساده و سیاه که روی زمینه سفید کاغذ می‌کشید، کاراکترهایی را خلق می‌کرد که در هر تابلو روایتگر داستانی متفاوت و تاثیرگذار بود.
ابراهیم حقیقی (طراح و گرافیست) درباره کامبیز درم‌بخش گفته است: «کامبیز درم‌بخش با معده‌ای به‌اندازه وعده غذای یک گربه، مثل یک نهنگ، موضوع و مضمون شکار می‌کند».
درم‌بخش درباره سادگی آثارش گفته بود: «پشت سادگی کارهایم سال‌ها کار و زحمت وجود دارد. مثل یک سنگ الماس که شروع به تراشیدن آن می‌کنید و پس از مدت‌ها خالص و کریستالیزه می‌شود. کار هنری همین‌طور است و باید سال‌ها کار کنید تا به این سادگی برسید. انسان رسیدن به‌سادگی را ارج می‌نهد و چون امروز فرصت کمی دارد، چیزهای کوتاه و تاثیرگذار می‌خواهد. مردم به من می‌گویند هر کاریکاتور تو یک کتاب است. کارهایم بدون کلام است و مردم از هر ملیتی می‌توانند آن را بفهمند. رسیدن به این زبان بین‌المللی زحمت زیادی می‌خواهد و من توانستم به درجه‌ای برسم که با جهان صحبت کنم. کاریکاتور، کوتاه‌ترین وسیله پیام‌رسانی جهان است».
 
از زبان درم‌بخش
درم‌بخش که به خاطر کارهای هنری‌اش در مقطعی پیش از انقلاب ممنوع‌الکار شده بود، طی گفت‌وگویی این ماجرا را چنین شرح داده است: «اواخر دوره‌ شاه بود، حدود سال‌های۵٢ تا ۵۴، یک‌سری کار در روزنامه‌ آیندگان کشیدم. هفت، هشت‌سال بود در آن روزنامه کار می‌کردم و بهترین‌ کارهای ژورنالیستی‌ام را که کاریکاتورهای روز بود، در صفحه نخست آیندگان چاپ می‌شد. خیلی هم تند و شدید بود؛ علیه مسائل سیاسی مملکت. در همان روزنامه کارهایی را شروع کردم که خارجی‌ها در مطبوعات‌شان چنین کارهایی می‌کردند، یعنی کاریکاتورهای بدون شرح و خیلی هم دوست‌شان داشتم. هم‌زمان هم کارهایی راجع به اتفاقات روز و کارهای هنری می‌کشیدم که فهم آن‌ها برای مردم کمی مشکل بود. یک مجله لایی در روزنامه آیندگان به نام «آیندگان ادبی» درمی‌آمد که خیلی از روزنامه‌نگاران درجه‌یک آنجا مقاله می‌نوشتند و از من خواستند در هفته یک صفحه بدهم. من هم در مینیاتورهای ایرانی تغییر و تحولی به وجود آوردم، یعنی از ساخت آن برای مطرح‌کردن یک‌سری مسائل سیاسی مثل حمله مغولان به ایران، کتاب‌سوزی‌ها و... استفاده کردم که سمبولیک بودند. من با سانسوری که ساواک اعمال می‌کرد و اتفاقاتی که آن سال‌ها می‌افتاد، این‌ها را هوشمندانه ادغام و مسائل را مطرح کردم. مثلا شاهی را که در مینیاتور می‌کشیدم، رفته ‌بودم مطالعه کرده، کلی کتاب‌های مینیاتور را ورق زده و هزاران اثر دیده‌‌ و حتی به این نتیجه رسیده‌ بودم که کارم را تلفیق بکنم. آن روزها کسی این‌ کار را نکرده بود که طنز و سیاست را تلفیق کند. چون مینیاتور در خدمت دربار بود و من برای نخستین‌بار خواسته‌های مردم را مطرح کردم. در یکی از کارهایم دو سرباز بودند که سیگار خود را با کتاب آتش زدند، البته این کار و چند کار دیگر در موزه هنرهای معاصر هست. نمونه‌ دیگر میلیتاریست خون‌خوار بود. داستان این بود که ساواک یک عده از توده‌ای‌ها را استخدام کرده بود، چون خودشان که نمی‌فهمیدند؛ توده‌ای‌ها درواقع این‌ کارها را برای آن‌ها ترجمه و تفسیر می‌کردند. یک‌بار برای بازجویی مرا به وزارت اطلاعات و جهانگردی بردند که در خیابان کاخ بود. هر چیزی را که کشیده بودم گذاشتند روی میز و گفتند این‌ها چیه می‌کشی؟ توضیح بده! البته من هم فکر کرده‌ بودم که اگر ساواک سوال کرد، معنای دومی را برای آن‌ها توضیح بدهم. مثلا مینیاتوری کشیده ‌بودم که فردی ماسک زده و هوا آلوده است. آن موقع مقصود من خفقان بود، نه آلودگی طبیعی هوا ولی به ساواکی‌ها گفتم این به‌خاطر آلودگی هوا ماسک زده! وزیر اطلاعات آن روز آمد داخل اتاق و دید از من بازجویی می‌کنند. پرسید: «ایشون چی کار کرده؟». جواب دادند: «داره ادای عبید زاکانی رو درمیاره»! دو بار مرا ممنوع‌القلم کردند که چند ماهی طول کشید تا دوباره برگشتم و کار کردم».
او درباره مفاهیم کارهایش مانند آزادی و امید نیز گفته است: «من مسیری را رفتم که منجر شد بسیاری از مجلات معتبر و مهم خارجی کارهایم را چاپ کردند و نشان شوالیه هنر و ادبیات فرانسه به من اهدا شد. کارهایم را خیلی از موزه‌ها دارند. این یعنی من مسیر درستی را طی کردم. امروز با وجود رسانه‌ها وضع طوری شده‌ که می‌توان آثار دیگران را هم دید و مقایسه کرد که کامبیز درم‌بخش الان کجاست، چه ‌کار می‌کند و تفاوتش با دیگران چیست؟ خودم به‌عنوان یک کاریکاتوریست عاشق کاریکاتور هستم و مرتب کار دیگران را دنبال می‌کنم. یک شناخت کلی از این کار دارم که از بچگی شکل گرفته و همه جوانب کار را می‌شناسم. آن موقع‌ها کاریکاتور هنر اعتراضی بود، هرچند هنوزم هم است ولی به‌تدریج کم‌رنگ شده، چون کسی به این حرف‌ها گوش نمی‌دهد. سیاستمداران نه‌تنها اهمیتی نمی‌دهند که علیه‌شان انتقاد شده، بلکه در خارج از کشور هم خیلی از این سیاستمداران، اگر چیزی راجع‌ بهشان کشیده نشود، ناراحت می‌شوند، چون دوست دارند مطرح باشند. در زمان جنگ ویتنام همه اعتراض می‌کردند. وظیفه کاریکاتور این بود که جنگ چیز بدی است یا صلح چیز خوبی است اما الان آن‌قدر در دنیا بی‌عدالتی زیاد شده که دیگر نمی‌توانید بیایید چیزی بکشید و به مردم بگویید الان بی‌عدالتی و جنگ و دیکتاتوری است. واقعیت‌ها خیلی جلوتر و تلخ‌تر از چیزی است که شما می‌خواهید مطرح کنید. مردم امروز آگاه‌تر شده‌اند و نیازی نیست به آن‌ها بگوییم صلح چیز خوبی است و جنگ چیز بدی. آن‌ها با گوشت و پوست‌شان آن را حس می‌کنند و هر شب در تلویزیون می‌بینید که مردم خاکستر شدند، بچه‌ها بمباران شیمیایی شدند و انواع و اقسام فجایع را. برای همین کاریکاتورهای من این روزها امید دارند. من رسیده‌ام به جایی که یک حس خوب به مردم بدهم. من با چهار نسل تابه‌حال کار کرده‌ام و می‌بینم که نسل چهارم، کارهایم را دنبال می‌کنند و بچه‌های ده، دوازده‌ساله به نمایشگاه‌هایم می‌آیند و مادر و پدرشان می‌گویند بچه من عاشق کارهای شماست و چند تا از کارهای اورجینال‌های مرا خریده‌اند. ارتباط برقرارکردن با نسل جوان برای من موفقیت بزرگی به حساب می‌آید».
 
برخی کتاب‌ها
 دلقک‌ها: این کتاب دربردارنده تصاویری قابل‌توجه از دلقک‌هاست که با فکر و اندیشه انسان گره خورده و آدمی را به فکر فرومی‌برد.
اگر داوینچی مرا می‌دید: در این کتاب برخی از کاریکاتورهای درم‌بخش با طنزهای ساده او چاپ شده است. بخش کوتاهی از کتاب را بخوانید: «خیلی شیطان بودم. ماهی‌های حوض را زنده‌زنده قورت می‌دادم. سگ‌ها و گربه‌ها با دیدن من راه خود را کج می‌کردند. توپ‌های من قاتل شیشه‌ها بودند. شیشه‌بر محل با من رفیق شده بود و برایم بستنی می‌خرید. پیرزن‌ها با دیدن من بسم‌الله می‌گفتند، تا اینکه آن اتفاق افتاد!»
 هنرهای تبسمی: این کتاب دربردارنده کاریکاتورها، طراحی‌ها و نقاشی‌هایی با موضوع هنر، هنرمندان و گالری‌هاست که در خلق این آثار از هنرهایی چون نقاشی، عکاسی و موسیقی استفاده شده است.

مینیاتوری کشیده ‌بودم که فردی ماسک زده و هوا آلوده است. آن موقع مقصود من خفقان بود، نه آلودگی طبیعی هوا ولی به ساواکی‌ها گفتم این به‌خاطر آلودگی هوا ماسک زده 

captcha
شماره‌های پیشین