sobhe-no.ir
1273
سه شنبه، ۲۰ مهر ۱۴۰۰
15
گزارش «صبح‌نو» ازجشن 56 سالگی تماشاخانه تاریخی ایران

«سنگلج»؛ خاستگاه تئاتر ملی ایران

احمدرضا حجارزاده / عصر روز یکشنبه 18مهرماه و مصادف با پنجاه‌وششمین سالگرد تاسیس تماشاخانه سنگلج، گروهی از سرشناس‌ترین هنرمندان عرصه تئاتر در این مکان فرهنگی گرد هم آمدند تا بار دیگر بر اهمیت تاریخی و شکوه هنری آن صحه بگذارند. این مراسم با حضور جمعی از هنرمندان تئاتر و شماری از اهالی رسانه، برگزار شد. همزمان با این گردهمآیی نیز نهالی به یاد زنده‌یاد استاد «سعدی افشار» -هنرمند پیشکسوت نمایش‌های سنتی-در فضای سبز پارک شهر و روبه‌روی تماشاخانه کاشته شد.

صبح نو

گزارش «صبح‌نو» ازجشن 56 سالگی تماشاخانه تاریخی ایران

«سنگلج»؛ خاستگاه تئاتر ملی ایران

احمدرضا حجارزاده / عصر روز یکشنبه 18مهرماه و مصادف با پنجاه‌وششمین سالگرد تاسیس تماشاخانه سنگلج، گروهی از سرشناس‌ترین هنرمندان عرصه تئاتر در این مکان فرهنگی گرد هم آمدند تا بار دیگر بر اهمیت تاریخی و شکوه هنری آن صحه بگذارند. این مراسم با حضور جمعی از هنرمندان تئاتر و شماری از اهالی رسانه، برگزار شد. همزمان با این گردهمآیی نیز نهالی به یاد زنده‌یاد استاد «سعدی افشار» -هنرمند پیشکسوت نمایش‌های سنتی-در فضای سبز پارک شهر و روبه‌روی تماشاخانه کاشته شد.

دومین درخت به نام «سعدی افشار»
هنرمندانی مانند جواد انصافی، دکتر رحمت امینی، شهرام کرمی، میثم یوسفی، ناصر آویژه، اسماعیل خلج، مریم باقری، مریم رحیمی، حسین بابایی، مهرداد خوشبخت، جواد افشین‌نژاد، نسیم تاجی، حمید نیلی، توحید معصومی و مهدی صفاری‌نژاد، عصر روز یکشنبه 18مهرماه، ساعت16:30 با تجمع در فضای سبز پارک شهر به یاد استاد سعدی افشار نهالی کاشتند. این در حالی ا‌ست که سال گذشته نیز در همین محل، نخستین نهال را به نام استاد «عباس جوانمرد» -کارگردان شهیر تئاتر- کاشته شده بود. در این مراسم همچنین ابراهیم گله‌دارزاده (رییس مجموعه تئاترشهر)، دکتر رحمت امینی (نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر)، پریسا مقتدی (مدیریت تماشاخانه سنگلج) و علیرضا نادعلی (عضو شورای شهر تهران) حضور داشتند.
 
یکی از ریشه‌های هنر نمایش ایران
مراسم نمادین درختکاری به یاد استاد افشار، با قرائت بیانیه «قادر آشنا» -مدیریت مرکز هنرهای نمایشی- آغاز شد. در متن این بیانیه آمده بود:
«نام ساده و مردمی این تماشاخانه، اعتبار بزرگی در پس صحنه سابقه‌دار خود دارد و بنا‌به سرگذشت هنری خود به‌عنوان خاستگاه تئاتر ملی ایران، قریب به 6دهه، محلی شناخته‌شده برای اجرای نمایش‌های سنتی و آیینی بوده است. قرارگاهی که جزو نخستین تماشاخانه‌های دولتی این کشور محسوب شده و در مسیر رشد خود و کمک به تعمیق و اعتلای هنر نمایش این سرزمین، چهره‌های بزرگ و کم‌نظیری را در مقام نویسندگی،  کارگردانی و بازیگری آثار به صحنه‌رفته‌اش، به صحنه این خاک معرفی کرده و همچون تاریخ هنرهای نمایشی این کشور، پیشینه‌اش سرشار از فرازونشیب و حضور تفاهم‌آمیز سلایق متنوع در این عرصه هنری است. شاهد این مدعا، سرآمدان بسیاری‌اند؛ ازجمله چهره‌های نام‌آشنای بزرگی که اینک در میان ما نیستند که از این تماشاخانه سر برآورده‌اند و با هنرنمایی‌های درخشان خود، مایه نقش‌آفرینی‌های تاثیرگذار و یادآوری‌های تاریخی‌ای در بستر فرهنگ و اندیشه ایران‌عزیز شده‌اند. بر این پایه، اینجانب رجای واثق دارد که نام و اعتبار این تماشاخانه آن‌چنان وزین و خاطره‌بار است که با گام‌هایی تازه در آستانه شصت‌سالگی‌اش، می‌تواند ضمن حفظ پویایی پیشینه بی‌بدیل خود، رویکردهای خاصی در حوزه جریان‌سازی‌های نمادین در این عرصه برعهده بگیرد، چراکه «سنگلج» بی‌تردید شایسته پاسداری هنری و بایسته توجهات روشن‌تر و نزدیک‌تر است و با پیوستگی‌های بیش‌تر، این امید می‌تواند به درستی محقق بشود، ان‌شاء‌الله».
 
یادی از ستارگان آسمان تاریخ تئاتر
در بخش دیگری از مراسم، پریسا مقتدی، متن کوتاهی را به بهانه سالروز تاسیس تماشاخانه سنگلج روخوانی کرد که به این شرح بود:
«18مهر1344/ محله سنگلج، زادگاه دکتر محمد مصدق، زادگاه پروفسور حسابی، زادگاه جلال آل‌احمد، زادگاه عزت‌الله انتظامی و زادگاه شکوفایی اصالت و هویت نمایش ایرانی؛ تماشاخانه سنگلج. بخش‌هایی از اولین بروشور چاپ‌شده در تماشاخانه سنگلج: در چنین شرایطی ما که به شهادت تاریخ در پی‌ریزی تمدن و فرهنگ انسانی جایی داشته‌ایم با مساحتی بیش از یک‌میلیون‌و 600هزار کیلومتر مربع و جمعیتی بیش از 20میلیون تا این زمان یک سالن از هر جهت مجهز و آبرومند برای تئاتر نداشته‌ایم برای فرهنگ و هنر که عهده‌دار حفظ سنن و میراث فرهنگی گذشته و ارشاد هنرهای معاصر است این نقص فشار معنوی بیشتری به بار آورده است. خوشبختانه با برگزاری اولین جشنواره نمایش‌های ایرانی امکان گشایش اولین تالار نمایش مجهز نیز در تهران فراهم آمد. این تالار که از نظر تجهیزات فنی سعی شده با بهترین سالن‌های نمایش امروزی هم‌سنگی کند، درست در مرکز تهران خیابان جنوبی پارک شهر که حدفاصل مساوی با طبقات مختلف پایتخت باشد احداث شده تا همگان را بر آن امکان دسترسی باشد. اینک اولین جشنواره نمایش‌های ایرانی به منزله گزارشی است هنری از کوشش‌های ده‌ساله اخیر همراه یک یادآوری از فعالیت‌های پراکنده گذشته. این گزارش نشان خواهد داد به کجای راهی که شروع کرده بودیم رسیده‌ایم و آیا در این رهروی به نقطه‌ای که رسیدن بدان افتخار ملی هر ملت به حساب می‌آید خواهیم رسید؟ مردم، قاضیان برحق هر جنبش ملی، نمایشنامه‌های ایرانی را که برای نخستین‌بار هر یک به‌مدت دو شب در جشنواره تقدیم می‌شود مورد قضاوت قرار خواهند داد.
18 مهر1400/ محله سنگلج، عمارت مستوفی‌الممالک، مسجد چال‌حصار، موقوفات معیرالممالک و همچنان قلب تپنده‌ تئاتر ایران، تماشاخانه سنگلج، تماشاخانه‌ای مملو از حضور بزرگان هنر تئاتر از ابتدا تا امروز، تماشاخانه‌ای مفروش از قدم‌های محکم هنرمندانی چون زنده‌یاد عزت‌الله انتظامی، داوود رشیدی، محمدعلی کشاورز، جمشید مشایخی، علی نصیریان، عباس جوانمرد، بهرام بیضایی، فخری خورش، فهیمه راستکار، عصمت صفوی، مهین شهابی و دیگرانی که هرکدام نام‌شان به روشنایی بر ستارگان آسمان تاریخ تئاتر ایران نقش بسته است. دنیای تماشا، دنیای صورتک‌های ماندگار بر صحنه، دنیای بزک‌های به‌یادماندنی، دنیای نمایش‌های شادی‌آور، دنیای روحوضی‌ها و سیاه‌بازی‌ها، دنیای نمایش ایرانی. امروز با حضور شما عزیزان برآنیم تا 56سالگی تماشاخانه سنگلج را 56سالگی تاریخ تئاتر معاصر ایران را با یاد استاد سعدی افشار و کاشت درختی به نام ایشان گرامی بداریم. تماشاخانه سنگلج عزیز نمایش ما، عزیز خانواده بزرگ تئاتر، ماندگار بمانی و سرفراز».
 
جایگزینی برای گوهرهای تئاتر نداریم!
پس از خوانش پیام مدیر تماشاخانه سنگلج، دکتر رحمت امینی نیز دقایقی درباره اهمیت و جایگاه هنری زنده‌یاد سعدی افشار سخنرانی کرد. او با اشاره به شخصیت محبوب و هنرمند افشار،گفت: «خیلی افسوس می‌خورم که دیگر چنین گوهرهایی بین ما نیستند. نمایش‌های ایرانی چند نفر را طی دو دهه اخیر به گونه‌ای از دست داد که ما باید خط پایانی بگذاریم بر شیوه‌های نمایش‌های سنتی! شخصیت‌هایی نظیر استاد سعدی‌افشار بزرگ و زنده‌یاد مرشد ولی‌الله ترابی در نمایش‌های خیمه‌شب‌بازی. با درگذشت این افراد، ما دیگر جایگزینی برای‌شان نداریم. تنها اتفاق خوبی که افتاد این بود که برخی دوستان بر آن شدند تا گفت‌وگوهایی انجام بدهند و خاطرات مکتوبی از این بزرگان بر جای بگذارند که این غنیمتی است. به نظر می‌رسد ما کار مهمی نکرده‌ایم. امیدوارم بعد از این به افراد زنده عرصه نمایش‌های ایرانی و سایر نمایش‌ها، بیشتر اهمیت بدهیم.»
امینی افزود: «من بارها از مسوولان درخواست کرده‌ام که در همین پارک یا مجاور سالن سنگلج، مرکزی برای ثبت و ضبط عملی باقی‌ماندگانی که می‌توانند دانش و توان خودشان را در اختیار آیندگان قرار بدهند، ایجاد بکنیم. درختکاری خیلی خوب است و می‌تواند یکی از کارهای ما برای این عزیزان باشد اما باقیات صالحاتی که می‌توانیم برای این کار انجام بدهیم، این است که مسوولان ازجمله عزیزی که از شورای شهر در جمع ما هستند، مطرح کنند تا نهادی به نام آقای سعدی‌افشار ایجاد شود و به ثبت و ضبط توانمندی‌های دوستان در قالب آثار ویدیویی و سپس عرضه به سایر نقاط ایران بپردازد».
دکتر امینی همچنین درمورد تماشاخانه سنگلج به «صبح‌نو» گفت: «سنگلج از آن نام‌هایی است که هیچ‌وقت در تاریخ هنر و نمایش ما از بین نمی‌رود. برای اینکه نام سنگلج عجین است با یک محله، هنر نمایش و همین‌طور آدم‌های بزرگی که برخی از آن‌ها را در زمان زنده‌بودن هم دیده‌ایم، مثل استاد انتظامی و جمشید مشایخی و البته هنرمندی که امروز همزمان با 56‌سالگی تماشاخانه سنگلج از ایشان یاد شد، زنده‌یاد سعدی‌افشار بود که نام ایشان نیز در تاریخ نمایش ایران باقی می‌ماند و این برای ما افتخار است. ما یکسری میراث فرهنگی داریم که طبیعت برای ما به یادگار می‌گذارد و برخی از میراث‌فرهنگی را انسان‌ها به یادگار می‌گذارند. آقای افشار جزو آن‌دسته از میراث فرهنگی است که نام‌شان یادآور شیوه‌ای از نمایش ایرانی است که در دنیا شناخته‌شده است».
 
هنرمندان دیگر چه گفتند؟!
میثم یوسفی، بازیگر و کارگردان تئاتر، از دیگر هنرمندان حاضر در این مراسم بود که در مصاحبه با «صبح‌نو» از احساسش نسبت‌به پاسداشت نام سعدی‌افشار چنین گفت: «بزرگداشت عموسعدی مثل نامش همیشه سعدی است و در نمایش‌های آیینی و سنتی ما، اسم درست و ماندگاری بوده است. در زمان حیات این هنرمند، بنده با ایشان هم‌نفس بوده‌ام و از تجربیات‌شان چه در اجراهای نمایش و چه تماشای فیلم‌های به‌جامانده از او بهره برده‌ام. سال91 این افتخار را داشتم که به‌عنوان جوان‌ترین سیاه در اختتامیه نمایش‌های آیینی سنتی به دست ایشان خلعت سیاه‌پوشی را به تن کردم و با حضور ایشان و استاد جواد انصافی، دوده سیاه را به صورت بنده مالیدند. به نظرم انجام چنین حرکات نمادینی هرچه‌قدر اتفاق بیفتد، باز هم کم است و باید در سرتاسر ایران اجرا بشود».
یوسفی اضافه کرد: «من معتقدم اگر بخواهیم فرهنگ آیین‌ها و سنت‌های کشورمان را در عرصه هنرهای نمایش در معرض دید جوانان و نسل بعد قرار بدهیم، نیاز به یک پژوهشکده، دانشکده یا موزه داریم تا تمام آثار مکتوب و آرشیوهای صوتی و تصویری که وجود دارند، در اختیار نسل بعد قرار بگیرد. امیدوارم مسوولان هرچه سریع‌تر این اتفاق را رقم‌بزنند. من فکر می‌کنم اگر بنیادی مثل بنیاد اکبر رادی و بنیاد بهرام بیضایی در راستای نمایش‌های آیینی و تخته‌حوضی هم تاسیس بشود، می‌توانند این هنر را به نسل آینده هم انتقال بدهند؛ چه به‌صورت علمی و آکادمیک و چه به‌صورت تجربی».
ناصر آویژه، بازیگر و کارگردان تئاتر، نیز به خبرنگار «صبح‌نو» گفت: «برگزاری چنین مراسمی، سنت خیلی زیبایی است و اگر برای هنرمندانی که در قید حیات هستند هم اجرا شود، پسندیده است و حس خوبی ایجاد می‌کند؛ البته در مورد سالروز تاسیس سنگلج، وقتی می‌گوییم تولد یک مکان، فقط تولد آن نیست، بلکه تولد آدم‌هایی که طی سال‌ها در آن مکان فعال بوده‌اند هم تداعی می‌شود. این‌گونه اتفاق‌ها باعث شناخت بیشتر مردم می‌شود. خیلی‌ها نمی‌دانستند سالن سنگلج امروز 56ساله می‌شود. به نظرم هر کاری که موجب شناخت بیشتر و بهتر فرهنگ و هنر به مخاطب بشود، جای خوشحالی دارد.»
در پایان این مراسم و پس از کاشت درخت که برخی از هنرمندان به شکل نمادین بیل به دست گرفتند و خاک پای آن ریختند، به دعوت پریسا مقتدی، هنرمندان، خبرنگاران و عکاسان به تماشای نمایش «شب طولانی یلدا» به نویسندگی گیتا داوودی و کارگردانی ناصر آویژه نشستند که این شب‌ها ساعت18:30 در تماشاخانه سنگلج اجرا می‌شود.

captcha
شماره‌های پیشین