sobhe-no.ir
1270
شنبه، ۱۷ مهر ۱۴۰۰
14
گفت‌وگوی «صبح‌نو» با مرضیه فخار نویسنده و کارگردان فیلم کوتاه «تی‌تی»

سینما برایم ‌خیلی ترسناک است

احمدرضا حجارزاده / اخیرا فیلم کوتاه «تی‌تی» به نویسندگی و کارگردانی مرضیه فخار با پشت سر گذاشتن مراحل تدوین و صداگذاری، آماده حضور در جشنواره‌های داخلی و خارجی شد. این فیلم 15دقیقه‌ای با تهیه‌کنندگی مسلم سالاری و زیبا دل‌افروز، روایت زنی است که پس از پنج سال زندگی مشترک در آستانه یک تصمیم مهم متوجه می‌شود باردار است. این کارگردان 34ساله، از سال86 در رادیو، تلویزیون و سینما به‌عنوان نویسنده،گوینده، دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز فعالیت خود را آغاز کرد و پس از چند سال تدریس در حوزه فیلمنامه‌نویسی،کارگردانی و ساخت تعدادی فیلم کوتاه، فیلم چالش‌برانگیز و دشوار «تی‌تی» مقابل دوربین برده است. فخار که دغدغه پرداختن به مسائل و مصائب انسان‌ها را در فیلم‌هایش دارد، پس از ساخت «تی‌تی»، به‌سرعت آماده فیلم بعدی‌اش شده که در مورد کانون خانواده است و به گفته او، نگاهی متفاوت به این موضوع تکراری دارد. با مرضیه فخار درباره حضورش در عرصه فیلمسازی و تازه‌ترین ساخته‌اش گفت‌وگو کرده‌ایم.

صبح نو

گفت‌وگوی «صبح‌نو» با مرضیه فخار نویسنده و کارگردان فیلم کوتاه «تی‌تی»

سینما برایم ‌خیلی ترسناک است

احمدرضا حجارزاده / اخیرا فیلم کوتاه «تی‌تی» به نویسندگی و کارگردانی مرضیه فخار با پشت سر گذاشتن مراحل تدوین و صداگذاری، آماده حضور در جشنواره‌های داخلی و خارجی شد. این فیلم 15دقیقه‌ای با تهیه‌کنندگی مسلم سالاری و زیبا دل‌افروز، روایت زنی است که پس از پنج سال زندگی مشترک در آستانه یک تصمیم مهم متوجه می‌شود باردار است. این کارگردان 34ساله، از سال86 در رادیو، تلویزیون و سینما به‌عنوان نویسنده،گوینده، دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز فعالیت خود را آغاز کرد و پس از چند سال تدریس در حوزه فیلمنامه‌نویسی،کارگردانی و ساخت تعدادی فیلم کوتاه، فیلم چالش‌برانگیز و دشوار «تی‌تی» مقابل دوربین برده است. فخار که دغدغه پرداختن به مسائل و مصائب انسان‌ها را در فیلم‌هایش دارد، پس از ساخت «تی‌تی»، به‌سرعت آماده فیلم بعدی‌اش شده که در مورد کانون خانواده است و به گفته او، نگاهی متفاوت به این موضوع تکراری دارد. با مرضیه فخار درباره حضورش در عرصه فیلمسازی و تازه‌ترین ساخته‌اش گفت‌وگو کرده‌ایم.

تنوع رشته‌های فرهنگی و هنری که تجربه کرده‌اید، خیلی گسترده است. از این میان، چطور سینما را ادامه دادید؟
سینما از اول خیلی جدی‌تر از بقیه هنرها بود. منظورم از سینما، کارهای تلویزیونی نیست. من سینما را از فیلم تلویزیونی و فیلم کوتاه مجزا می‌بینم ولی رادیو را هم خیلی دوست داشتم. رادیو برایم یک کار دلی و علاقه بود تا بیشتر به‌عنوان یک حرفه یا امرارمعاش. الان سقف رادیو این شده که بعدا می‌توانید در تلویزیون کار بکنید. برای من این‌طور نبود. رادیو الان هم علاقه و دل‌مشغولی من است. هنوز با رادیو همکاری دارم ولی سینما برایم دغدغه است، چون با تفکر و اندیشه همراه است. سینما محلی است برای حرفی که می‌خواهید بزنید یا رسالتی که در دنیا دارید و از شما باقی می‌ماند. سینما ماندگار است؛ بنابراین قبل از ورود به سینما، سعی کردم پشت صحنه را تجربه کنم. به‌عنوان منشی صحنه، دستیار کارگردان و برنامه‌ریز فعالیت داشتم. تلاش کردم هم به لحاظ آکادمیک و هم تجربی خودم را قوی کنم تا وقتی خواستم قدمی بردارم، قابل‌توجه باشد.
 
کارگردانان مطرح و بزرگ ایران و جهان، حتی وقتی به شهرت می‌رسند، گاهی به فضای فیلم کوتاه برمی‌گردند ولی جوانان امروز ایرانی پس از ساخت یکی، ‌دو فیلم کوتاه معمولا دورخیز می‌کنند برای فیلم بلند. شما 6فیلم کوتاه حرفه‌ای ساخته‌اید و هنوز فیلم کوتاه می‌سازید. چرا برای ساخت فیلم بلند اقدام نکرده‌اید؟
همان‌طورکه درباره رادیو گفتم، عده‌ای تصورشان این است که مدتی در رادیو تجربه می‌کنم، بعد می‌روم تلویزیون. درحالی‌که این دو مدیوم کاملا از هم جدا هستند. من فیلم کوتاه را از فیلم بلند، نیمه‌بلند و سینمایی مجزا می‌بینم. هر کدام‌شان یک مقوله متفاوت با خصوصیات مشخص است. لزومی ندارد کسی فکر کند چون الان اینجا یکسری چیزها را تجربه کردم و یاد گرفتم حالا فیلم بلند بسازم. در سینمای حرفه‌ای جهان، یک عده‌ای فقط فیلم کوتاه کار می‌کنند و خیلی هم سرشناس و موفق‌اند و جایزه می‌گیرند و پول درمی‌آورند ولی من به خود سینما علاقه‌مندم و حرفی که می‌خواهم بزنم برایم در اولویت است. حالا حرفم را می‌توانم در قالب رادیو بیان بکنم یا تلویزیون و سینما و فیلم کوتاه یا یک داستان کوتاه یا مقاله‌ای که در مجله چاپ می‌شود. اصلا برایم در اولویت دوم قرار دارد. هرچند که سینما برایم فضایی مقدس، خاص و بزرگ است. هنوز سینما برایم ترسناک است! فکر می‌کنم خیلی طول بکشد تا به سینمایی که در ذهنم دارم نزدیک بشوم.
 
منظورتان همین فیلم‌های سینمای ایران است؟!
خب به نظرم با وجود فیلم‌هایی که در ایران ساخته می‌شوند، شاید معدود فیلم‌هایی داشته باشیم که بتوانیم بگوییم در ایران هم سینما وجود دارد. این فیلم‌ها، به معنای واقعی و الفبایی که در سینما وجود دارد، واقعا سینما نیستند. خودم هنوز جرات ندارم وارد سینمای حرفه‌ای و بلند شوم. یکی از نوازندگان بزرگ دنیا که سال‌هاست کار می‌کند و در سطح جهان کنسرت برگزار کرده، می‌گوید: «هنوز وقتی ساز می‌بینم، می‌لرزم. جرات ندارم به آن نزدیک شوم». سینما هم برای من این‌گونه است. هنوز خیلی مانده تا به سینمایی برسم که به لحاظ فرم و محتوا حرفی برای گفتن داشته باشد.
 
معمولا ایده‌های‌تان را برای فیلمسازی چگونه پیدا می‌کنید؟ قصد دارید با سینما درباره چه مساله‌ای حرف بزنید؟
انسان‌ها و روابط انسانی. به نظرم آدم‌ها خیلی پیچیده‌اند. من به آدم‌ها و دنیای‌شان خیلی علاقه دارم. همیشه دیده‌ایم در طول تاریخ و جغرافیای مختلف، آدم‌ها با توجه به نوع زندگی و فرهنگ‌شان واکنش‌های متفاوتی دارند. البته هر فیلمسازی از زاویه دید خودش به این موضوع نگاه می‌کند. من می‌خواهم حرف خاصی بزنم. می‌خواهم بگویم آدم‌ها و روابط انسانی خیلی پیچیده‌اند. من قصد دارم از زاویه‌ای به ماجرا نگاه بکنم که کسی به آن موضوع نگاه نکرده است. می‌خواهم به درونیات آدم‌ها ورود پیدا بکنم. گرچه ما نمی‌توانیم آدم‌ها را قضاوت بکنیم و بگوییم اگر من بودم این کار را نمی‌کردم. نه، آدم‌ها با توجه به سبقه‌ای که دارند، در موقعیت‌های مختلف ممکن است واکنش‌های مختلف نشان بدهند؛ بنابراین نمی‌توانیم آدم‌ها را قضاوت کنیم یا یک حکم کلی صادر کنیم که زن‌ها این‌شکلی‌اند، مردها این‌طورند یا عاشق‌ها این‌جوری‌اند. من یک نگاه کلی و ثابت روی ایده فیلم‌هایم ندارم. فقط سعی دارم آدم‌ها را در موقعیتی که گرفتارش شده‌اند، نشان بدهم.
 
آیا همیشه دغدغه‌های‌تان را در قالب فیلم داستانی بیان می‌کنید؟
نه لزوما. ممکن است فیلمی را در گونه مستند بسازم یا حتی یک برنامه رادیویی. می‌تواند به هر شکلی باشد.
 
چگونه تشخیص می‌دهید حرف‌تان را باید در چه مدیومی بزنید؟
اتفاقا این یکی از اصولی است که در کلاس‌های فیلم‌نامه‌نویسی‌ام به هنرجوها آموزش می‌دهم؛ اینکه وقتی شما سوژه‌ای را انتخاب می‌کنید، چگونه بفهمید باید در کدام مدیوم ساخته شود؟ ما فیلم‌های زیادی داریم که اگر رمان می‌شدند، خیلی بهتر بود. مثل فیلم «رگ خواب» (حمید نعمت‌الله) که به نظرم اگر رمان بود، اثر بهتری بود. «رگ خواب» فیلم نبود. اینکه یک نفر از اول تا آخر واگویه کند، فیلم نیست که! ما موضوع درونی این آدم را نمی‌توانیم بیرونی کنیم. وقتی نمی‌توانید موضوعی را به تصویر بکشید، پس به درد تصویر و مدیوم سینما نمی‌خورد. حتی اگر لابی‌بازی کند و صد تا جایزه هم بگیرد! اولین درسی که من به هنرجویانم می‌دهم همین است که یک ایده، برای کدام فضا مناسب است و بیشتر جواب می‌دهد و دیده می‌شود. ما چون رمان قوی نداریم، با معضل قصه‌گویی در سینما روبه‌روییم. رمان‌های موفق و پرفروشی هم که فیلم نشده‌اند، بنا بر مخالفت نویسنده بوده تا آب‌باریکه‌ای برای خودش داشته باشد. درحالی‌که اکثر فیلم‌ها و سریال‌های خارجی موفق براساس رمان اقتباس شده‌اند. مثل هری پاتر، بازی تاج و تخت(Game of Thrones‎)، استخوان‌های دوست‌داشتنی و... خیلی هم موفق بوده‌اند، چون ادبیات و نویسنده ماهری دارند که می‌تواند آن‌قدر تصویری بنویسد که قابلیت تبدیل‌شدن به فیلم را داشته باشد اما ادبیات ما متاسفانه در سال‌های اخیر چندان قوی نبوده است.
 
درمورد فیلم جدیدتان بفرمایید. ایده ساخت «تی‌تی» از کجا آمد و چرا تصمیم به ساختش گرفتید؟
گاهی اوقات آدم سوژه‌هایی را اطراف خودش می‌بیند که شاید ذهنش را درگیر کند. من یکسری فیلم درباره افرادی دیدم که می‌خواهند تغییر جنسیت بدهند و تحقیق‌هایی کردم. از خودم پرسیدم چرا در چنین فیلم‌هایی همیشه مردها را نشان می‌دهیم که می‌خواهند تغییر جنسیت بدهند؟! آن هم با نشانه‌های کلیشه مثل پوشیدن کفش پاشنه‌بلند و آرایش‌کردن! چرا این‌گونه مردها فقط سعی می‌کنند ظاهرشان را تغییر بدهند؟ درصورتی‌که موضوع فقط این نیست. برای آن‌ها جنسیت درون ذهن‌شان است که نمی‌تواند بپذیرد زن باشد یا مرد. می‌خواستم از کلیشه‌ها دور شوم. داستان «تی‌تی»، ماجرای زنی در یک خانواده سنتی است که او را درک نمی‌کنند. مادرش فکر می‌کند دخترش جنی شده است. می‌رود پیش دعانویس، نذر می‌کند و دارو می‌گیرد که دخترش خوب شود! چون نمی‌تواند بپذیرد دخترش مشکل دارد و متفاوت است. از طرفی، آن دختر پنج سال با شوهرش جنگیده تا به این نتیجه رسیده که باید عمل کند. در این ماجرا چند نفر با رویکردها و مشکلات مختلف وجود دارند اما زن اصلی فیلم که از زن‌بودنش بیزار است، باردار می‌شود! درنهایت اتفاقی می‌افتد که او مجبور می‌شود در شرایط ویژه‌ای تصمیم متفاوتی بگیرد، یعنی بین زن یا مردبودن، مادربودن را انتخاب می‌کند و به نظرم مادربودن حس جداگانه‌ای از زن‌بودن است.
 وضعیت فیلم کوتاه امروز سینمای ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا به استانداردهای فیلمسازی در جهان نزدیک شده‌ایم؟
باید بگویم در چند سال اخیر فیلم کوتاه کشورمان جهش خیلی خوبی داشته است. داریم کم‌کم به استانداردها نزدیک می‌شویم. سرمایه‌گذارها به سازندگان فیلم کوتاه اعتماد و سرمایه‌گذاری می‌کنند. طبیعتا جایی که پول و امکانات خصوصی باشد، اتفاقات خوبی می‌افتد. هر کجا دولت وارد می‌شود، شرایط متفاوت می‌شود! ولی به‌تازگی عده‌ای وارد عرصه فیلم کوتاه شده‌اند که خیلی خوب هزینه می‌کنند. مثلا برای یک فیلم پنج‌دقیقه‌ای شاید 200میلیون تومان هزینه شود! ما از نظر تجهیزات چیزی از جهان کم نداریم. دوربین‌هایی که الان در سینمای روز دنیا استفاده می‌شود، در اختیار ما هم هست. به لحاظ فنی داریم به سینمای جهان نزدیک می‌شویم. نکته دیگر این‌که در حوزه فیلم کوتاه، کمتر مشکلات ایده و فیلمنامه داریم. در سطح جهان هم طی سال‌های گذشته فیلم‌های کوتاه خوبی بودند که با استقبال روبه‌رو شدند و جوایز مهمی گرفتند. همین‌ها باعث شده امروز مخاطب فیلم کوتاه بیشتر شود. مهم این است فقط دنبال این نباشیم که بودجه و امکاناتی در اختیارمان باشد تا فیلم بسازیم. خیلی‌ها با گوشی موبایل و بدون استفاده از بازیگران خاص، فیلم‌های کوتاه ساده و موفق می‌سازند. همین اواخر فیلم ایتالیایی کوتاهی درباره خشونت علیه زنان دیدم که کلی جایزه برد. کارگردان دو کلوزآپ از دهان گرفته بود؛ یک زن و یک مرد که زن مرتب می‌گفت Yes و مرد می‌گفت No. در نهایت مرد توی صورت زن می‌زند! این فیلم که با موبایل ضبط شده، به‌خاطر ایده نویی که داشت، کلی جایزه برد.
 
و نکته ناگفته‌ای اگر مانده...
امیدوارم فیلم کوتاه ما به سمتی نرود که بخواهد فقط بودجه و امکانات و جلوه‌های ویژه و بازیگران چهره داشته باشد. هرچند نباید از یاد برد همان‌قدر که حضور بازیگران چهره به فیلم کوتاه کمک می‌کند، همان‌قدر می‌تواند مضر باشد و ایده و مفهوم فیلم را کم‌رنگ کند. مثل اتفاقی که برای تئاتر افتاد. سلبریتی‌ها وارد تئاتر شدند و فقط توانستند تئاتر را از لحاظ مالی تامین کنند اما نتوانستند ازلحاظ هنری و محتوایی چیزی به آن اضافه کنند. این اتفاق مثل راه‌رفتن بر لبه تیغ است؛ همان‌قدر که خوب است، می‌تواند آسیب‌زننده باشد به حوزه فیلم کوتاه. امیدوارم هزینه و ورود آدم‌های جدید به این عرصه، باعث نشود اتفاقی که در تئاتر افتاد، در فیلم کوتاه هم تکرار شود. امیدوارم هزینه‌های تولید فیلم کوتاه آن‌قدر بالا نرود که هنرجوها و دانشجویانی که ایده‌های درخشان دارند، نتوانند فیلم بسازند و ناامید و دل‌سرد شوند.

سلبریتی‌ها وارد تئاتر شدند و فقط توانستند تئاتر را از لحاظ مالی تامین کنند اما نتوانستند ازلحاظ هنری و محتوایی چیزی به آن اضافه کنند 

captcha
شماره‌های پیشین