sobhe-no.ir
1265
چهارشنبه، ۰۷ مهر ۱۴۰۰
4
«صبح نو» به تحلیل رویکرد دو کشور ایران و آمریکا در قبال برجام پرداخت

برجام در وقت های اضافه

مذاکرات احیای برجام از اسفندماه سال1399 میان ایران و گروه 1+4 آغاز شد، اما پس از برگزاری 6دور گفت‌وگوهای فشرده در وین، بدون حصول نتیجه قطعی و مشخص به پایان رسید. انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران و روند دموکراتیک برقراری و آغازبه‌کار دولت سیزدهم باعث شد تا در روند مذاکرات هسته‌ای وقفه‌ ایجاد شود. با اینکه پیشتر، انتهای شهریورماه به‌عنوان آغاز گفت‌وگوها اعلام شده بود لیکن هنوز این امر صورت نگرفته است. بااین‌حال، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشورمان هفته گذشته در نیویورک تصریح داشت که ایران «به‌زودی» به مذاکرات هسته‌ای بازخواهد گشت. رفع تمام تحریم‌ها و فرصت راستی‌آزمایی رفع تحریم‌ها خواسته اصلی ایران از طرف‌های مذاکره در برجام است و تهران صراحتا اعلام کرده که در صورت انتفاع اقتصادی از این توافق، به تعهدات خود ازجمله کاهش سطح غنی‌سازی به 3.67 بازخواهد گشت. در طرف مقابل، آمریکایی‌ها اراده‌ای برای رفع تحریم‌ها از خود نشان نداده‌اند و برخی اخبار حکایت از گفت‌وگوهای محرمانه میان واشنگتن و تل‌آویو برای طرح جایگزین برجام دارند. برای بررسی آینده برجام و رویکرد ایران و آمریکا نسبت‌به این توافق به سراغ دکتر ابراهیم متقی، کارشناس مسائل بین‌الملل رفتیم. متقی معتقد است که آمریکا به‌دنبال اعمال محدودیت‌های بیشتر علیه ایران و واردکردن فعالیت‌های موشکی و منطقه‌ای کشورمان به برجام است و از طرفی اراده‌ای هم برای رفع تحریم‌ها ندارد. متقی درعین‌حال نسبت‌به تبعات مشخص نبودن نقشه‌راه هسته‌ای ازسوی ایران هشدار می‌دهد. در ادامه مشروح گفت‌وگوی «صبح‌نو» با این کارشناس مسائل بین‌الملل را ازنظر خواهید گذراند.

صبح نو

«صبح نو» به تحلیل رویکرد دو کشور ایران و آمریکا در قبال برجام پرداخت

برجام در وقت های اضافه

مذاکرات احیای برجام از اسفندماه سال1399 میان ایران و گروه 1+4 آغاز شد، اما پس از برگزاری 6دور گفت‌وگوهای فشرده در وین، بدون حصول نتیجه قطعی و مشخص به پایان رسید. انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران و روند دموکراتیک برقراری و آغازبه‌کار دولت سیزدهم باعث شد تا در روند مذاکرات هسته‌ای وقفه‌ ایجاد شود. با اینکه پیشتر، انتهای شهریورماه به‌عنوان آغاز گفت‌وگوها اعلام شده بود لیکن هنوز این امر صورت نگرفته است. بااین‌حال، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشورمان هفته گذشته در نیویورک تصریح داشت که ایران «به‌زودی» به مذاکرات هسته‌ای بازخواهد گشت. رفع تمام تحریم‌ها و فرصت راستی‌آزمایی رفع تحریم‌ها خواسته اصلی ایران از طرف‌های مذاکره در برجام است و تهران صراحتا اعلام کرده که در صورت انتفاع اقتصادی از این توافق، به تعهدات خود ازجمله کاهش سطح غنی‌سازی به 3.67 بازخواهد گشت. در طرف مقابل، آمریکایی‌ها اراده‌ای برای رفع تحریم‌ها از خود نشان نداده‌اند و برخی اخبار حکایت از گفت‌وگوهای محرمانه میان واشنگتن و تل‌آویو برای طرح جایگزین برجام دارند. برای بررسی آینده برجام و رویکرد ایران و آمریکا نسبت‌به این توافق به سراغ دکتر ابراهیم متقی، کارشناس مسائل بین‌الملل رفتیم. متقی معتقد است که آمریکا به‌دنبال اعمال محدودیت‌های بیشتر علیه ایران و واردکردن فعالیت‌های موشکی و منطقه‌ای کشورمان به برجام است و از طرفی اراده‌ای هم برای رفع تحریم‌ها ندارد. متقی درعین‌حال نسبت‌به تبعات مشخص نبودن نقشه‌راه هسته‌ای ازسوی ایران هشدار می‌دهد. در ادامه مشروح گفت‌وگوی «صبح‌نو» با این کارشناس مسائل بین‌الملل را ازنظر خواهید گذراند.

آقای دکتر متقی! به‌عنوان مطلع گفت‌وگو بفرمایید که دولت آمریکا از برجام چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ 
 برجام به‌عنوان یک سند مبهم در حوزه امنیت ملی آمریکا تلقی می‌شود. بااین‌حال، باراک اوباما خود را ملزم به اجرای آن می‌دانست چون براساس برجام، ایران به پروتکل الحاقی و پروتکل پلاس توجه می‌داشت و درنتیجه کنترل قابلیت‌های هسته‌ای ایران به‌گونه‌ای کامل انجام می‌گرفت. ترامپ با یک اقدام شتاب‌زده و یک نوع خصومت هیستریک نسبت‌به ایران، تلاش کرد تا موقعیت اقتصادی ایران را کاهش دهد و فشارهای اقتصادی و سیاسی بیشتری را بر کشورمان وارد و نهایتا ایران را نسبت‌به مسائل تاکتیکی مرتبط با برجام وادار به انعطاف‌پذیری کند. طبیعتا سیاست برجام به نتیجه‌ای نرسید و ایران از الگوی مقاومت در برابر سیاست آمریکا به‌ویژه نقشه‌راه 12ماده‌ای مایک پمپئو بهره گرفت. در دوره بایدن، آمریکایی‌ها تلاش دارند تا اولا محدودیت‌های جدیدی را علیه ایران اعمال کنند و از طرف دیگر، تمایل دقیقی برای پایان دادن به تحریم‌ها و بازکردن سوئیفت مالی، پولی و بانکی ندارند؛ بنابراین وضعیت برجام در انگاره آمریکایی‌ها به‌شدت نامتعادل تلقی می‌شود که تصمیم‌گیری صریحی هم دراین‌ارتباط نتوانستند به انجام برسانند.
محدودیت‌های جدیدی که دولت آمریکا مترصد تحمیل آن‌ها علیه ایران است، در چه حوزه‌هایی تعریف می‌شوند؟
بحث آمریکایی‌ها معطوف به چند چیز است؛ اول انهدام سانتریفیوژهای نسل جدیدی که ایران تولید کرده است، دوم درصدد این هستند تا غنی‌سازی اورانیوم در مقیاس 63درصد را به 3.67درصد کاهش دهند، سوم اینکه تلاش دارند تا موضوعات دیگری را هم وارد برجام کنند و چهارم، عدم تعهد به تعهدات مالی، بانکی و پولی خود.
 منظور شما از تلاش آمریکایی‌ها برای واردکردن موضوعات دیگر به برجام، آیا مشخصا بحث موشکی و فعالیت‌های منطقه‌ای ایران است؟
 بله کاملا. آمریکایی‌ها تلاش دارند با سازوکارهای برجام موقعیت ایران در حوزه منطقه‌ای و موشکی را کنترل کنند. این در حالی است که برجام یک توافق سه‌جانبه میان ایران، گروه 1+5 و سازمان بین‌المللی انرژی اتمی است و طبعا این بازیگران نمی‌توانند درباره موضوعاتی که هیچ‌گاه ایران درباره آن‌ها توافق نکرده یا تعهدی را متقبل نشده، تصمیم بگیرند.
 ماه‌هاست که گفت‌وگوهای میان ایران و عربستان در بغداد از سر گرفته شده است. آیا یکی از اهداف جانبی ایران از این گفت‌وگوها می‌تواند جلب اعتماد عربستان (یا سایر کشورهای عربی وابسته به عربستان) با هدف کاهش فشار غرب در زمینه مطالبات نامشروع از ایران در زمینه فعالیت‌های موشکی و منطقه‌ای ایران باشد؟ به‌بیان‌دیگر، دولت آقای رئیسی تلاش دارد با عادی‌سازی روابط منطقه‌ای، فشار غربی‌ها در برجام علیه ایران را کاهش دهد.

عادی‌سازی روابط ایران با کشورهای منطقه یکی از اهداف بنیادین نظام جمهوری اسلامی ایران است اما عادی‌سازی در نگاه ایرانی، یک موضوع سیاست خارجی و نه یک موضوع سیاست بین‌الملل است. هر آن چیزی که موضوع سیاست خارجی باشد، به منافع دو کشور A و B ارتباط مستقیم پیدا می‌کند؛ بنابراین، نگاه ایران یک نوع استنکاف برای ورود بحث منطقه‌ای و موشکی به حوزه روابط دوجانبه [ایران و عربستان] است.
چندی پیش نماینده امارات‌متحده عربی در صحن سازمان ملل تاکید کرد که «هر توافقی با ایران در آینده باید نگرانی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را حل کند و کشورهای منطقه در آن مشارکت داشته باشند». پیش‌تر نیز برخی کشورهای عربی منطقه از لزوم حضورشان در مذاکرات برجام سخن به میان آورده بودند. اساسا درخواست حضور در هر مذاکره که ایران یک پای آن است تا اندازه‌ای مشروع و درست به نظر می‌رسد؟ و از طرف دیگر، درخواست این کشورها برای مشارکت در هر توافق با ایران تا چه اندازه می‌تواند آینده برجام را تحت‌تاثیر قرار بدهد؟
 کشورهای عربی احساس می‌کنند که فضای کنش ارتباطی ایران با ایالات‌متحده آمریکا مقداری پرتنش است و بنابراین درصدد هستند تا با استفاده از موقعیت ایجادشده، خود را درگیر موضوعات بحرانی مربوط به ایران و امنیت منطقه‌ای کنند. اما واقعیت این است که بازیگران برجام مشخص هستند و هیچ بازیگر دیگری نمی‌تواند در فضای برجام نقش‌آفرین باشد و برای ایران تعیین خط‌مشی کند. این کشورها(کشورهای عربی منطقه) خودشان بزرگ‌ترین متهمان منطقه‌ای هستند و این متهمان باید پاسخ عادی‌سازی روابطشان با  رژیم اسرائیل را بدهند و طبعا بازیگری که چنین الگویی را در پیش می‌گیرد در عرف سیاست بین‌الملل باید با سیاست‌ها و الگوهای محدودکننده قوی روبه‌رو شود. 
فارغ از این بحث‌ها، ایران در شرایط حاضر از برجام چه می‌خواهد و به نظر شما اساسا به سرانجام رسیدن کلاف برجام تا چه اندازه در سیاست خارجی نظام و دولت از اهمیت برخوردار است؟ 
 برجام یکی از موضوعات بسیار جدی در سیاست خارجی، امنیتی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران است. برجام با اقتصاد ملی کشور ارتباط مستقیم دارد و حل‌وفصل اختلافات ایران و آمریکا و ایران و کشورهای 1+5 می‌تواند زمینه لازم برای یک مذاکرات نسبتا باثبات را به وجود آورد. اگر الگوی رفتاری کشورهای متحد آمریکا در فضای برجام با چالش روبه‌رو شود، ایران طبعا نمی‌تواند هیچ تهدید یا موضوع چالش‌سازی را موردپذیرش قرار بدهد. جمهوری اسلامی ایران از سازوکارهای بازگشت بی‌قیدوشرط به برجام حمایت می‌کند. نکته دیگر این است که تمام تحریم‌ها اعم از تکنولوژیک، اقتصادی، مالی، بانکی و پولی باید به‌طور کامل برطرف شوند. نکته دیگر این است که محدودیت علیه ایران تا زمانی می‌تواند ادامه پیدا کند که با برجام مغایرت نداشته باشد؛ بنابراین ایران هیچ محدودیت فرابرجامی را نمی‌پذیرد و نگاهش به متوازن‌سازی روابط بر مبنای خود برجام خواهد بود.
 با توجه به فرمایشات جنابعالی، خواسته‌های ایران و آمریکا کاملا متضاد هستند؛ از یک طرف آمریکا به‌دنبال اعمال محدودیت‌های جدید علیه ایران است و قصدی هم برای رفع تحریم‌ها ندارد و از طرفی، خواسته اصلی ایران رفع همه تحریم‌هاست. با توجه به این تضاد آشکار، شما آینده برجام و مذاکرات مرتبط با آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا برجام با بن‌بست مطلق مواجه شده است یا می‌شود به وجود برخی روزنه‌ها امیدوار بود؟
 روزنه‌های بسیار مشهودی وجود دارد. برجام رو به‌پیش است و برگزارنشدن نشست‌های دیپلماسی هسته‌ای در وین، به‌دلیل مشخص نبودن تیم دیپلماسی هسته‌ای ایران، نقشه راه دیپلماسی هسته‌ای ایران و نهاد مذاکره‌کننده از طرف ایران است؛ این مسائل یک چالش جدی برای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری راهبردی در ایران است. مقابله با درخواست‌ها و مطالبات آمریکا طبعا ایجاب می‌کند که ما خودمان را طبق قالب‌های جدید امنیت ملی در فضای دیپلماسی هسته‌ای و مذاکرات برجامی، ارتقا دهیم.
از مشخص نبودن نقشه‌راه دیپلماسی هسته‌ای از سوی ایران سخن گفتید. لطفا دراین‌باره شفاف‌تر توضیح بدهید. منظور شما دقیقا چیست؟
 تحلیل من این است که نقشه‌راه دیپلماسی هسته‌ای ایران هنوز مشخص نشده و انعکاس پیدا نکرده است. ما هیچ بحثی دال بر اینکه از برجام چه می‌خواهیم، نداشته‌ایم. هنوز مشخص نیست که کدام سازمان راهبردی، مجری برجام است و هنوز مشخص نیست که فرد اصلی مذاکره‌کننده در برجام چه کسی خواهد بود. نقشه کنش شامل درخواست‌ها، نهادها و درنهایت تاکتیک‌هاست که بازیگران از آن‌ها برای متقاعدسازی یکدیگر بهره می‌گیرند. 
رهبر انقلاب در ابتدای سال جاری، از رفع همه تحریم‌ها و فرصت لازم برای ایران جهت اعتبارسنجی رفع تحریم‌ها سخن گفتند. این سخن به‌نظر شما نقشه راه دیپلماسی هسته‌ای ایران به حساب نمی‌آید؟
 آنچه مقام معظم رهبری فرمودند، سیاست‌های کلی و کلان است که راهنمای عمل همه مذاکره‌کنندگان در فضای برجام خواهد بود، نه نقشه‌راه دیپلماسی. نقشه‌راه شامل کنش متقابل بازیگران است؛ یعنی اینکه ایران قرار است چه سیاست‌هایی را در پیش بگیرد و طرف مقابل قرار است چه درخواست‌هایی برای به نتیجه‌رساندن مذاکرات در دستورکار قرار بدهد. 
شما دلیل مشخص نبودن نقشه‌راه دیپلماسی ایران را چه می‌دانید؟
 به نظر من، تعلل شکل گرفته است و این تعلل در حوزه امنیت ملی، طبیعتا پرمخاطره خواهد بود. ما می‌توانیم تمام موارد ساختاری را شکل بدهیم، دستورکارمان را تعریف کنیم و بر اساس آن‌ها برای ورود به فضای مذاکرات آماده شویم. الان بحث اصلی این است که بر اساس سیاست‌های کلانی که مقام معظم رهبری بیان داشتند، چه الگوی رفتاری برای متقاعدسازی آمریکایی‌ها در پیش گرفته‌ایم؟   نقشه‌راه ماهیت کاملا فنی، تکنیکی و زمان‌بندی‌شده و در راستای اجرای سیاست‌های کلان کشور دارد.
 تعیین این نقشه‌راه به‌عهده کدام نهاد یا نهادهاست؟
 وزارت امورخارجه، شورای عالی امنیت ملی و معاون سیاسی رییس‌جمهوری مجریان اصلی در ارتباط با این موضوع هستند و من امیدوارم که این نهادها هرچه زودتر، نقشه‌راه را به‌طور دقیق تبیین کنند.

در دوره بایدن، آمریکایی‌ها تلاش دارند تا اولا محدودیت‌های جدیدی را علیه ایران اعمال کنند و از طرف دیگر، تمایل دقیقی برای پایان دادن به تحریم‌ها و بازکردن سوئیفت مالی، پولی و بانکی ندارند؛ بنابراین وضعیت برجام در انگاره آمریکایی‌ها به‌شدت نامتعادل تلقی می‌شود که تصمیم‌گیری صریحی هم دراین‌ارتباط نتوانستند به انجام برسانند

captcha
شماره‌های پیشین