sobhe-no.ir
1264
سه شنبه، ۰۶ مهر ۱۴۰۰
4
عربستان برای جبران هزینه‌های سرسام‌آور سیاست خارجی خود در منطقه چند ماه است با ایران در بغداد مشغول مذاکره است

سایه سنگین واقعیت بالای سر سعودی

وقتی بیش از 6سال پیش، ماشین جنگ عربستان و شرکایش علیه مردم مظلوم یمن روشن شد و همزمان بحران تروریسم داعش در سوریه و عراق به تاریک‌ترین روزهای خود رسید، بسیاری چشم‌انداز روابط تهران و ریاض را نامعلوم ارزیابی کردند. پس از پایان غائله داعش در عراق و سوریه به برکت مجاهدت نیروهای وابسته به ایران و همزمان با وخیم شدن وضعیت انسانی در یمن و به‌خصوص پس از روی‌کارآمدن بایدن در واشنگتن، سعودی‌ها پی بردند که دیگر نمی‌توانند با سیاست‌های ماجراجویانه قبلی پیش بروند و برای کاستن از هزینه‌های خود، به سراغ ایران آمدند. درهمین‌باره، عربستان با اجابت دعوت‌های دیپلماتیک ایران، مشغول رایزنی و گفت‌وگو با دیپلمات‌های کشورمان برای حل‌وفصل مناقشات فی‌مابین در منطقه است؛ گفت‌وگوهایی که 6ماه است خبری شده و به‌زودی دور چهارم آن در بغداد آغاز خواهد شد.

صبح نو

عربستان برای جبران هزینه‌های سرسام‌آور سیاست خارجی خود در منطقه چند ماه است با ایران در بغداد مشغول مذاکره است

سایه سنگین واقعیت بالای سر سعودی

وقتی بیش از 6سال پیش، ماشین جنگ عربستان و شرکایش علیه مردم مظلوم یمن روشن شد و همزمان بحران تروریسم داعش در سوریه و عراق به تاریک‌ترین روزهای خود رسید، بسیاری چشم‌انداز روابط تهران و ریاض را نامعلوم ارزیابی کردند. پس از پایان غائله داعش در عراق و سوریه به برکت مجاهدت نیروهای وابسته به ایران و همزمان با وخیم شدن وضعیت انسانی در یمن و به‌خصوص پس از روی‌کارآمدن بایدن در واشنگتن، سعودی‌ها پی بردند که دیگر نمی‌توانند با سیاست‌های ماجراجویانه قبلی پیش بروند و برای کاستن از هزینه‌های خود، به سراغ ایران آمدند. درهمین‌باره، عربستان با اجابت دعوت‌های دیپلماتیک ایران، مشغول رایزنی و گفت‌وگو با دیپلمات‌های کشورمان برای حل‌وفصل مناقشات فی‌مابین در منطقه است؛ گفت‌وگوهایی که 6ماه است خبری شده و به‌زودی دور چهارم آن در بغداد آغاز خواهد شد.

مذاکرات ایران و عربستان در عراق
 روز گذشته، آسوشیتدپرس به نقل از دو منبع عراقی ادعا کرد که ایران و عربستان هفته گذشته نشستی در بغداد برگزار کرده‌اند. دو مقام عراقی روز دوشنبه به آسوشیتدپرس اعلام کردند که ایران و عربستان دور جدیدی از مذاکرات را در بغداد برگزار کردند. یک مقام عراقی در این رابطه گفت که طی دیدار هفته گذشته «مشکلات میان دو کشور طبق نقشه راهی که از پیش بر سر آن توافق شده بود ازجمله از طریق نمایندگی دیپلماتیک میان دو کشور» موردبحث قرار گرفت. این مقام عراقی که نخواسته نامش فاش شود گفت که این نشست در سطح وزرا نبوده اما مذاکرات در کل مثبت بوده است. در همین خصوص روزنامه العربی الجدید نوشته: عراق از طریق برگزاری دیدارهایی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل که ازسوی «فؤاد حسین»، وزیر امورخارجه این کشور برگزار می‌شود، به تلاش‌ها برای همگرایی بین ایران و دیگر کشورها ازجمله عربستان‌سعودی و آمریکا ادامه می‌دهد. وبسایت اینترنتی روزنامه «العربی الجدید» با اشاره به اینکه فؤاد حسین در همین راستا با «رابرت مالی» نماینده آمریکا در امور ایران، حسین امیرعبداللهیان،  وزیر خارجه ایران و خانم «آینه اریکسن سوریدی» وزیر خارجه نروژ در حاشیه جلسات مجمع عمومی سازمان ملل دیدار کرده است، به نقل از یک مقام دولتی در عراق نوشت: گفت‌وگوهای میان تهران و ریاض به مراحل قابل‌قبولی رسیده است.برهم صالح، رییس‌جمهوری عراق چندی پیش در حاشیه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با ابراز امیدواری نسبت‌به ازسرگیری مذاکرات میان ایران و عربستان گفت: قطعا موانعی بر سر راه وجود دارد اما امیدواریم این مساله پیش از آنکه دیر شود، اتفاق بیفتد. همزمان، مقامات دو کشور ایران و عربستان‌سعودی نیز نسبت‌به حصول نتیجه از مذاکرات فی‌مابین اظهار امیدواری کرده‌اند. ملک‌سلمان‌بن‌عبدالعزیز در یک سخنرانی ازپیش ضبط‌شده برای هفتادوششمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل گفت: ایران کشور همسایه است و عربستان امیدوار است که مذاکرات سعودی- ایرانی به نتایج قاطعی در زمینه اعتماد‌سازی و همکاری بر پایه احترام به حق حاکمیت و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر منجر شود. حسین امیرعبداللهیان، وزیر امورخارجه کشورمان نیز اخیرا در گفت‌وگو با خبرنگار صداوسیما در نیویورک با ابراز امیدواری از مذاکرات میان دو کشور تاکید کرد: ما با عربستان‌سعودی گفت‌وگو‌هایی داریم که امیدوار هستم در آینده نزدیک به نتایج مطلوب برسد و بتوانیم جزئیاتش را اعلام کنیم. پیش‌تر، ایرج مسجدی، سفیر ایران در بغداد در گفت وگو با خبرگزاری عراق (واع) با ابراز خرسندی از نقش‌آفرینی عراق در عادی‌سازی روابط ایران و عربستان و نیز بدون اشاره به زمان دقیق و جزئیات بیشتر مذاکرات فی‌مابین تهران و ریاض اعلام کرد: دور چهارم گفت‌وگوها با عربستان در بغداد برگزار خواهد شد که امیدواریم روبه‌پیشرفت و سازنده باشد. سفیر ایران در بغداد با بیان اینکه گفت‌وگوها با عربستان با شتاب به پیش می‌رود، ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات به نتایج مشخصی دست پیدا کند. مسجدی در همین گفت‌وگو افزود: «هر دو طرف [ایران و عربستان] تمایل به مذاکره و دست‌یابی به نتایج دارند». چه عواملی باعث شده که دو کشور ایران و عربستان بعد از بیش از 6سال شکراب شدن روابط دیپلماتیک، به میز مذاکره بازگردند و این مذاکره برای دو طرف چه سودی در پی خواهد داشت؟
 
چرا عربستان به ایران نزدیک شد؟
 با وجود حملات مقامات و رسانه‌های عربستان علیه ایران در سال‌های اخیر، مقامات کشورمان همواره از نشان دادن شاخه صلح زیتون به عربستانی‌ها دریغ نکردند و حتی در دولت قبل، طرح گفت‌وگوی «صلح هرمز» را پیشنهاد دادند. با وجود تلاش‌های مداوم تهران برای عادی‌سازی روابط با ریاض و کاستن از هزینه مناقشه‌های منطقه‌ای، سعودی‌ها که خود را مستظهر به مساعدت‌های لجستیک آمریکا به‌خصوص در دولت ترامپ می‌دیدند، با هرگونه بهبود روابط با همسایه شمالی خود یعنی ایران مخالفت می‌کردند.


اکنون چند ماه است که موضوع ازسرگیری مذاکرات میان تهران و ریاض به میزبانی بغداد رسانه‌ای شده و دو طرف با ابراز تمایل نسبت به این گفت‌وگوها، نسبت‌به حصول نتیجه موردنظر ابراز امیدواری می‌کنند. ابراز علاقه سعودی‌ها نسبت‌به مذاکره با ایران در شرایطی است که ریاض در بسیاری از پرونده‌های منطقه‌ای شکست خورده است. با وجود هزینه میلیاردها دلار ازسوی عربستان در جنگ یمن، مقاومت مردمی یمن هر روز مراکزی را در عربستان به‌ویژه در تاسیسات نفتی، فرودگاه‌ها و پایگاه‌های نظامی آن هدف قرار می‌دهند. هزینه‌های نظامی هنگفت سعودی‌ها برای خرید سلاح هم نتوانست سپری را در برابر حمله یمنی‌ها برای ریاض ایجاد کند. پس از راهیابی جو بایدن به کاخ سفید هم اوضاع برای عربستان در مقایسه با دوران ترامپ، رییس‌جمهوری سابق آمریکا تغییر کرد. دولت بایدن خواستار تعلیق قراردادهای تسلیحاتی آمریکا با عربستان، گشایش پرونده قتل جمال خاشقچی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی و پرونده‌های حقوق‌بشری شده و این مسائل به‌شدت سعودی‌ها را ناامید کرده است. تلاش بایدن برای بازگشت به توافق هسته‌ای و پیشرفت مذاکرات وین در این زمینه هم سبب شده است که عربستان چاره‌ای غیر از گفت‌وگو و رسیدن به تفاهم با ایران نداشته باشد. اما در طرف مقابل، مذاکره با عربستان و عادی‌سازی روابط دیپلماتیک با سعودی‌ها چه سود و امتیاز راهبردی برای ایران خواهد داشت؟
 
منطق تهران
 همانطورکه عرضه شد، ایران در طول سال‌های گذشته از درازکردن دست صلح خود به‌سوی سعودی‌ها دریغ نکرده و از هر فرصت پیش‌آمده برای کاهش سطح مناقشات فی‌مابین با عربستان بهره برده است. در شرایط فعلی که مقامات ریاض هم از گفت‌وگو با ایران استقبال کرده‌اند، بهترین فرصت برای ایران به وجود آمده تا بتواند از این گفت‌وگوها در راستای منافع راهبردی خود در منطقه استفاده کند؛ ازجمله این منافع گسترش و توسعه همکاری‌های ایران با کشورهای عربی منطقه و هم‌پیمان عربستان به‌خصوص در حوزه‌های اقتصادی و تجارتی است. با توجه به رویکرد شرق‌گرایانه دولت ابراهیم رئیسی و نیز تمایل این دولت به افزایش روابط سیاسی و اقتصادی و فرهنگی با کشورهای همسایه، مذاکرات میان ایران و عربستان در نوع خود می‌تواند منجر به کاهش سطح تنش تهران با کشورهای عربی نزدیک به عربستان ازجمله امارات‌متحده عربی شود. از سوی دیگر، افزایش سطح مبادلات اقتصادی و تجارتی میان ایران و اعراب متحد ریاض در منطقه در نوع خود موجب کاهش فشار تحریم‌های غرب خاصه آمریکا خواهد شد و همین امر ایران را قادر خواهد کرد تا با فراغ‌بال بیشتری منافع ملی خود در مذاکرات احیای برجام را پیگیری کند.تقویت و پیشبرد نقش منطقه‌ای از طریق دعوت به برپایی نظام امنیتی خودجوش که لازمه آن خروج نیروهای خارجی از منطقه خلیج‌فارس است، دیگر فایده گفت‌وگوهای بغداد برای ایران خواهد بود. ایران همواره با انتقاد از حضور نیروهای بیگانه در منطقه، خواستار برپایی نظام امنیتی درون‌زاد با همکاری و مشارکت تمامی کشورهای منطقه به‌خصوص عربستان بوده است. بااین‌حال سعودی‌ها که خود را متحد راهبردی آمریکا در منطقه غرب آسیا می‌دانند، همیشه با ایده امنیتی ایران مخالفت کرده‌اند. باوجوداین‌، گفت‌وگوهای ریاض و تهران به میزبانی بغداد بالقوه می‌تواند به تغییر مدل ذهنی سعودی‌ها نسبت‌به مقوله امنیت و همگرایی آن با مدل امنیتی موردنظر ایران، بینجامد. ایران برای تامین امنیت درون‌زاد کشورهای منطقه فارغ از اراده ابرقدرت‌ها، مشتاق و پیگیر است چه آنکه ابراهیم رئیسی، رییس‌جمهوری کشورمان هفته پیش در سخنرانی خود در نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل تصریح کرد: «انقلاب اسلامی ایران الهام‌بخش است و قدرت برآمده از آن هم امنیت‌ساز است. الگوی امنیت‌سازی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر شکل‌دهی به مکانیسم‌های درون‌منطقه‌ای با محوریت دیپلماسی و بدون مداخله خارجی بوده است. سیاست ما حفظ ثبات و تمامیت ارضی همه کشورهای منطقه است».از سوی دیگر، نشان دادن مقداری انعطاف به سعودی‌ها می‌تواند عربستان را به دست برداشتن از خواسته‌اش یعنی مشارکت در مذاکرات هسته‌ای سوق دهد. بدین‌صورت مذاکرات میان ایران و عربستان، تسهیل روند مذاکرات احیای برجام به نفع ایران را نیز در پی خواهد داشت بدین معنا که سعودی‌ها از کاهش سطح مناقشات میان ایران و غرب دچار وحشت و ناامنی نخواهند شد و بنابراین تلاش نمی‌کنند با لابی‌گری‌های پشت پرده، مذاکرات ایران و 1+4 را به هم بزنند. برای بررسی بیشتر مذاکرات میان ایران و عربستان به سراغ احمد دستمالچیان، سفیر پیشین کشورمان در لبنان رفتیم که در ادامه مشروح آن را از نظر خواهید گذراند.
دستمالچیان: واقعیات منطقه، سعودی‌ها را برای رفتار بهتر با ایران قانع کرده است
 احمد دستمالچیان، دیپلمات و سفیر پیشین کشورمان در لبنان در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو»، در پاسخ به این سوال که چه «نیاز مشترکی» باعث همگرایی ایران و عربستان و آغاز مذاکرات دوجانبه در بغداد شده است، اظهار کرد: آنچه
رخ داده، نیاز مشترک نیست چون جمهوری اسلامی ایران همواره طالب روابط خوب با همه همسایگان خود بوده و این امر، سیاست ثابت ما در عرصه خارجی است. وی افزود: اگر عربستان به مذاکره با ایران نیاز پیدا کرده است، به‌خاطر سلسله تحولات مهمی است که در منطقه در حال رخ‌دادن است. عربستان علی‌رغم همه توصیه‌ها، خود را در باتلاق یمن گیر انداخت و الان هم در حال دست‌وپازدن در یمن است و نیاز دارد که به نحوی از باتلاق خودساخته بیرون بیاید. دستمالچیان با بیان اینکه عربستان در جنگ‌های نیابتی با حمایت لجستیکی از تکفیری‌ها برای خود، انزوا و نفرت آفرید، اظهار کرد: مجموعه اقدامات عربستان در کشورهای منطقه، اغلب با شکست روبه‌رو شدند و ریاض، اکنون نفوذ سیاسی خود را از دست داده است. بنابر مجموعه این واقعیات، سعودی‌ها قانع شده‌اند که باید با همسایگان خود به‌خصوص با جمهوری اسلامی ایران رفتاری بهتر از گذشته داشته باشند. دستمالچیان همچنین با اشاره به رویکرد آمریکا در قبال عربستان و منطقه و تاثیر آن روی تغییر موضع سیاست خارجی ریاض در قبال تهران گفت: آمریکا دیگر دوستان خود در منطقه را مانند گذشته موردتوجه قرار نمی‌دهد و از طرفی دارد از منطقه هم خارج می‌شود؛ آمریکا از افغانستان خارج شد و در آینده نزدیک، پایگاه‌های خود در سوریه را نیز تخلیه خواهد کرد و بحث بر سر خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق هم جدی است. تمامی این تحولات نشان می‌دهد که کشورهای منطقه باید به دور از هرگونه اختلاف، دور هم بنشینند و برای منطقه خودشان در چارچوب همکاری‌های مشترک و امنیت دسته‌جمعی، مذاکره کنند.دیپلمات سابق کشورمان با اشاره به موضوعات مورد مذاکره میان ایران و عربستان گفت: طبیعی است که همه ابعاد(به‌جز موارد امنیتی) ازجمله موضوعات سیاسی و اقتصادی و نحوه رفت‌وآمدهای توریسم مذهبی می‌تواند موردبحث و مذاکره طرفین قرار بگیرد.
 

captcha
شماره‌های پیشین