sobhe-no.ir
1247
شنبه، ۱۳ شهریور ۱۴۰۰
4
اردوغان در سطح ملی و بين المللی توانايی جاه طلبی جديدرا دارد؟

شبح نوعثمانی گرايی

روح‌الله فرقانی / رجب طیب اردوغان، مرد شماره یک این روزهای ترکیه که به رویاهای خود در سوریه و عراق دست نیافت، چند صباحی است به‌دنبال آن است تا مگر چتر عثمانی‌گری را در شمال آفریقا نیز پهن کند اما آنجا هم توفیقی نیافت. به نظر می‌رسد تحولات افغانستان، اردوغان را به این فکر انداخته تا با قانع کردن غرب، جای پای ناتو و آمریکا در کابل بگذارد. آینده اردوغان در منطقه کدام سمت را نشانه رفته است. ترکیه در سال‌های اخیر علاوه بر معضلات ناشی از کرونا، همانند دیگر کشورهای جهان، در صحنه سیاست داخلی و خارجی خود نیز روزهای پرتنشی را پشت سر گذاشت. شیوع ویروس کرونا و گسترش بیماری کووید۱۹ در ترکیه موجب نشد تا این کشور مرزهای هوایی خود را برای کشورهای مختلف جهان و حتی چین به‌عنوان کانون کرونا تا ماه‌ها بعد از شیوع این بیماری مسدود کند و حتی گردشگران چینی به‌رغم شیوع کرونا در کشورشان ماه‌ها بعد از اعلام رسمی این مساله به‌سهولت در ترکیه تردد می‌کردند. با پایان موج نخست کرونا در ترکیه، دولت این کشور تدابیر سفت و سختی را برقرار ساخت.

صبح نو

اردوغان در سطح ملی و بين المللی توانايی جاه طلبی جديدرا دارد؟

شبح نوعثمانی گرايی

روح‌الله فرقانی / رجب طیب اردوغان، مرد شماره یک این روزهای ترکیه که به رویاهای خود در سوریه و عراق دست نیافت، چند صباحی است به‌دنبال آن است تا مگر چتر عثمانی‌گری را در شمال آفریقا نیز پهن کند اما آنجا هم توفیقی نیافت. به نظر می‌رسد تحولات افغانستان، اردوغان را به این فکر انداخته تا با قانع کردن غرب، جای پای ناتو و آمریکا در کابل بگذارد. آینده اردوغان در منطقه کدام سمت را نشانه رفته است. ترکیه در سال‌های اخیر علاوه بر معضلات ناشی از کرونا، همانند دیگر کشورهای جهان، در صحنه سیاست داخلی و خارجی خود نیز روزهای پرتنشی را پشت سر گذاشت. شیوع ویروس کرونا و گسترش بیماری کووید۱۹ در ترکیه موجب نشد تا این کشور مرزهای هوایی خود را برای کشورهای مختلف جهان و حتی چین به‌عنوان کانون کرونا تا ماه‌ها بعد از شیوع این بیماری مسدود کند و حتی گردشگران چینی به‌رغم شیوع کرونا در کشورشان ماه‌ها بعد از اعلام رسمی این مساله به‌سهولت در ترکیه تردد می‌کردند. با پایان موج نخست کرونا در ترکیه، دولت این کشور تدابیر سفت و سختی را برقرار ساخت.

باوجوداین ترکیه از درآمدهای هنگفت حاصل از گردشگران خارجی محروم ماند، ترکیه در سال گذشته میلادی پذیرای بیش از ۴۰میلیون گردشگر خارجی بود ولی در سال جاری تنها تعداد محدودی گردشگر که عمدتا از روسیه و انگلستان بودند تعطیلات خود را در ترکیه سپری کردند و از هزاران هتل و تاسیسات گردشگری، بخش‌های بزرگی از آن‌ها در تابستان سال جاری حتی درهای خود را باز نکردند. افزون بر این و به‌رغم تعطیلی ناشی از کرونا، سیاست در ترکیه تعطیلی نداشت و منازعات بین احزاب حاکم و مخالف در زمینه‌های مختلف ادامه یافت. یکی از مهم‌ترین مسائلی که در سال گذشته هم در صحنه سیاست داخلی و هم سیاست خارجی ترکیه بازتاب داشت، تغییر کاربری برخی کلیسا موزه‌های ترکیه ازجمله موزه ایاصوفیه و دو کلیسای دیگر در ترکیه از موزه به مسجد بود. این تغییر کاربری ماه‌ها در صدر اخبار مهم ترکیه جای داشت.این تغییر علاوه بر اینکه از سوی احزاب عدالت و توسعه و حرکت ملی به‌عنوان احزاب حاکم به‌طور گسترده به‌عنوان تبلیغاتی در سیاست داخلی مورداستفاده قرار گرفت، موجب واکنش تند کشورهای اروپایی و آمریکا شد و روابط ترکیه با آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا به‌دلیل این مساله ماه‌ها به چالش کشیده شد. این نوع انتقادها و مواضع موجب شد تا سال گذشته دو ائتلاف جمهور (حزب عدالت و توسعه و حزب حرکت ملی) و ائتلاف ملت (حزب جمهوریخواه خلق و حزب نیک، حزب سعادت، دموکرات و به‌طور غیررسمی حزب دموکراتیک خلق‌ها) با صف‌آرایی در مقابل یکدیگر روزهای پرتنشی را برای ترکیه رقم زدند. علاوه بر آن، کشته شدن ۱۳تبعه ترکیه در منطقه گارا در عراق که از سال‌ها پیش در دست نیروهای پ.ک.ک بودند در ماه‌های پایانی سال گذشته به یک معضل جدی سیاسی در ترکیه تبدیل شد. کشته شدن اتباع ترکیه در گارا موجب تشنج در روابط ترکیه با آمریکا شد. وزارت امور خارجه ترکیه با احضار دیوید سفیر آمریکا، اعتراض شدیداللحن آنکارا به اظهارات واشنگتن در مورد کشتار گروه تروریستی پ.ک.ک در گارا را به وی ابلاغ کرد.همچنین در سال‌های گذشته مساله جماعت گولن و ادامه دستگیری‌های گسترده منتسبان به این گروه به ادعای دست داشتن در کودتای ۱۵جولای ۲۰۱۶ ادامه یافت و این مساله به‌عنوان معضلی در روابط ترکیه با جهان غرب خصوصا آمریکا و اتحادیه اروپا خودنمایی کرد. ترکیه در سال گذشته نیز بارها خواستار استرداد فتح اله گولن، رهبر جماعت گولن که ترکیه وی را رهبر کودتای ۱۵جولای ۲۰۱۶ می‌داند، شد.
 این درخواست‌ها همانند سال‌های گذشته ازسوی آمریکا مسکوت گذاشته شد و مساله کودتا و شخص فتح‌اله گولن بر روابط دو کشور همانند سال‌های قبل سایه انداخت. بااین‌حال، اردوغان حساب ویژه‌ای روی برخی تحولات منطقه ازجمله افغانستان 
باز کرده است تا بتواند با هماهنگی آمریکا، امتیازاتی را در این حوزه مال خود کند.سخنان نسنجیده رییس‌جمهور 70ساله ترکیه پایانی ندارد؛ او بعضا از تضاد و رویارویی با آمریکا و رژیم‌صهیونیستی سخن می‌گوید و گاهی هم از جنگ یا دوستی با طالبان دم می‌زند. گاهی بر سر یک موضوعی همچون «جمال خاشقچی» آنقدر آل‌سعود را در تنگنا قرار می‌دهد و گاهی باد «عثمانی‌گری» بر سرش می‌افتد و با هماهنگی و حمایت شرکای سعودی و اماراتی، به سوریه، عراق، لیبی نیرو و تجهیزات نظامی می‌فرستد و با آن‌ها همراه می‌شود. رجب طیب اردوغان که این روزها موردانتقاد جناح‌ها و افکار عمومی داخل ترکیه روبه‌رو شده است، با دستان لرزان و فریادهای سیاسی خود و انتقاد از کشورهای منطقه به‌دنبال ریسمانی است تا مگر از گردونه سیاست کشورش خارج نشود و بار دیگر شانسی در انتخابات پیش روی این کشور داشته باشد. اردوغان این روزها، با انتقاد از تحولات منطقه به‌دنبال جلب رضایت آمریکا و رژیم‌صهیونیستی است تا مگر، شانس به او اقبال کند و حزب «عدالت و توسعه» که رهبری آن را برعهده دارد، پیروز کارزار انتخاباتی آتی ترکیه شود.

تحقق صلح، بدون من هرگز
 چند روز پیش بود که رییس‌جمهوری ترکیه در مراسم رونمایی از پهپاد پیشرفته «بیرقدار آکینجی» تاکید کرد: «هر کس در منطقه می‌خواهد سنگی جابه‌جا کند باید اول از ترکیه اجازه بگیرد و بدون ترکیه تحقق صلح ناممکن است». به نظر می‌رسد اردوغان که چند سالی است نگاه راهبردی به شمال آفریقا و طرابلس دارد، این‌بار قصد توسعه این رویای چندساله را در غرب آسیا می‌پروراند؛ چه آنکه اخیرا بارها نسبت‌به تحولات افغانستان واکنش‌هایی از خود نشان داد و به‌کرات تهدید به جنگ نظامی و لشکرکشی به کابل و تصرف فرودگاه این کشور را عنوان کرد و گفت که می‌تواند
 جا پای آمریکا یا ناتو در این کشور جنگ‌زده بگذارد.
اردوغان که در ماه‌ها و روزهای اخیر، گاهی از همراهی با آمریکا و رژیم‌صهیونیستی سخن می‌گوید و سیاست‌هایش را در راستای سیاست‌های غرب دنبال می‌کند، چندی پیش دیدگاهش نسبت‌به طالبان را تغییر و از مذاکره با این گروه خبر داد که در سفارت آنکارا در کابل صورت گرفت.اردوغان در سخنان خود، ترکیه را «مهم‌ترین شریک» افغانستان برشمرد. به بهانه صحبت‌های جديد اردوغان که بیشتر برآیند مصرف داخلی در استانبول و آنکارا دارد، وضعيت این سیاستمدار پیر را در تركيه و منطقه غرب آسیا، بررسی کردیم. به‌راستی که نقشه اردوغان برای آينده سياسی خودش و نقش تركيه در منطقه چگونه است؟ رابطه او با آمریکا یا طالبان چیست و چه آینده‌ای می‌توان برایش متصور شد؟
 
قنادباشی: رویکردها و سخنان منطقه‌ای اردوغان برای «مصرف داخلی» است
جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» با اشاره به نگاه اردوغان نسبت‌به تحولات منطقه غرب آسیا، عنوان کرد: مواضع آقای اردوغان را می‌شود نشات‌گرفته از چند موضوع و چند جریان دانست؛ یکی از این موضوعات این است که بیشتر مواضع سیاسی او «مصرف داخلی» دارد و سعی می‌کند برای خودش نگاه متفاوتی در داخل ترسیم کند. وی افزود: آنگونه که از رسانه‌های داخلی ترکیه برداشت می‌شود، وضعیت رجب طیب اردوغان از نظر محبوبیت، مناسب نیست و برخی از موضع‌گیری‌های منطقه‌ای را به‌گونه‌ای وانمود می‌کند که انگار ترکیه تصمیم‌گیرنده منطقه است. او همچنین تلاش دارد تا با اینگونه موضع‌گیری‌ها طرفدارانش را از دست ندهد  و پاسخی به انتقاداتی بدهد که نسبت‌به او وجود دارد.
سفیر سابق ایران در کشورهای شمالی آفریقا، تصریح کرد: بخش دیگر آن این است که نمی‌خواهد پشتیبانی کشورهای پولدار عرب همچون عربستان یا امارات و حتی کویت و بحرین را از دست بدهد و با بازی کردن با طالبان به‌دنبال آن است که آن را تامین کند. بخشی از فعالیت‌های اخیر آقای اردوغان این بود که از امارات و عربستان پول می‌گرفت و نیروهای تحت حمایت آن‌ها را از مسیر ترکیه به سوریه وارد می‌کرد؛ به‌نوعی آتش‌بیار معرکه بود و در کنارش هم از نفت سوریه دزدی می‌کرد.
  وی ادامه داد: امروزه قطر یا امارات و حتی عربستان، از طالبان حمایت می‌کنند. اردوغان می‌خواهد که سرش بی‌کلاه نباشد ازاین‌رو زمینه ظهور طالبان را فراهم می‌کند تا بتواند پول بگیرد و به‌نوعی کاسبی کند. از طرف دیگر، عضویت ترکیه در ناتو و کسب منابع نظامی هم برای اردوغان مهم است و به‌گونه‌ای رفتار می‌کند که انگار در عرصه عمل، علیه آمریکا گام برنداشته است. قنادباشی افزود: اردوغان همواره با آمریکا وارد معامله می‌شود و اسرائیل هم شریکش است. اردوغان با آمریکا رابطه  دارد همانگونه که در خصوص سوریه و عراق به‌صورت غیرمستقیم با اسرائیل و آمریکا همگام و همراه است، امروز هم این نگاه و روش را درباره افغانستان
 در پیش‌گرفته تا هم غرب را راضی نگاه دارد و هم از دلارهای سعودی و اماراتی بی‌نصیب نماند.
قنادباشی تصریح کرد: مجموعه این موارد سبب می‌شود که آقای اردوغان، برخی مواقع به نفع آمریکا یا به نفع طالبان حرف زند. اگر هم برخی مواقع می‌بینیم زیگزاگی عمل می‌کند. آقای اردوغان می‌داند که طرفداری از طالبان برای او منفی است و موردانتقاد کاخ سفید واقع می‌شود. اکنون به‌گونه‌ای دیگر بازی می‌کند اما فراموش کرده است که در درازمدت، زیان‌کننده اصلی خودش است و همین سیاست‌های اشتباه و پر از خطای اوست که برای مردم ترکیه هزینه برمی‌دارد. این تحلیلگر مسائل منطقه تاکید کرد: به‌خاطر همین بلندپروازی اردوغان در آفریقا یا افغانستان و سوریه بوده است که این روزها موردانتقاد رسانه‌ها و احزاب داخلی ترکیه قرار دارد. او در شمال لیبی نتوانسته سیاست‌هایش را پیش ببرد و سودی نبرده است، در افغانستان هم همین‌طور پیش خواهد رفت. او در درازمدت ضرر می‌کند. اردوغان هنوز درسی از کابل نگرفته و علاقه‌مند است تا مداخله کند اما به‌زودی متوجه اشتباهش در دخالت در امور داخلی افغانستان می‌شود.
سفیر سابق ایران در لیبی و تونس یادآور شد: اردوغان برای انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه که پیش رو است باید تدابیری داشته باشد. یک نوع سیاست خارجی او این است که به رقبایش کمک یا آن‌ها را تضعیف کند. همواره با باج دادن و زدوبند سیاسی یا وعده‌های انتخاباتی به‌دنبال معامله کردن است. معاملاتی که باید پرسید آیا شخصی است یا منافع ملی ترکیه را هم به‌دنبال دارد. قنادباشی افزود: برخی مواقع به‌خاطر سلایق شخصی، اردوغان به کشورهای خارجی باج می‌دهد که با او درگیر نشوند. 80کشور جهان که تروریست به سوریه می‌فرستادند، از طریق ترکیه بود. الان هم زدوبند تجاری و معاملات پشت‌پرده سیاسی دارد که برای مردم ترکیه شناخته‌شده است.
این دیپلمات سابق کشورمان، تاکید کرد: برنامه‌های اردوغان به‌جای اینکه دارای سیاست‌های اصولی و برنامه‌های اقتصادی برای مردم ترکیه باشد، «شخصیت‌محوری» است. اردوغان با کاخ سفیدی که برای خودش در داخل ترکیه درست کرده در برخی از سیاست‌های منطقه روش مزدوری را در پیش گرفته و کمتر به مردمش توجه دارد.
 
دعوای اصلی بر سر افغانستان
 وی با اشاره به رویکرد جو بایدن نسبت‌به اردوغان، یادآور شد: بایدن و اردوغان یک پرونده جداگانه‌ای نسبت‌به یکدیگر دارند و همچنین دارای یک چالش‌های روانی هم هستند. بایدن یک سیاست جدی برای اردوغان در پیش نگرفته و فقط به‌دنبال «جبران شکست افغانستان» است به‌نوعی طالبان در قدیم از وهابیون خط می‌گرفت ولی این طالبان از قطر خط می‌گیرد. دعوای اصلی امروز بر سر افغانستان است. جو بایدن می‌خواهد بر شکست خود از افغانستان سرپوش بگذارد به این خاطر جنجال‌آفرینی می‌کند. بایدن شخصی نیست که با ترکیه‌ای که عضو ناتو است بدرفتاری کند. همانطور که در سوریه و عراق همگام با آمریکا بود و آمریکا برخی از پایگاه‌های خود در شمال عراق و سوریه را که ترک کرد، به دست اردوغان می‌سپارد، به‌دنبال این است تا نقشی هم به او در عرصه نظامی کابل بدهد. تا با ترک آمریکا، ترکیه سیاست‌های غرب را علاوه‌بر سوریه و عراق در افغانستان نیز دنبال کند. بعید به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها مهره خود در ترکیه را عوض کنند و اینکه به‌سمت عوض کردن اردوغان بروند اینگونه نیست و بیشتر سخنان و مناقشات آن‌ها سیاسی است تا اینکه در میدان با یکدیگر مبارزه کنند.

captcha
شماره‌های پیشین