sobhe-no.ir
1247
شنبه، ۱۳ شهریور ۱۴۰۰
11
گفت‌وگوی «صبح‌نو» با مدیر تماشاخانه شهرزاد درباره اولویت‌های دولت جدید در حوزه تئاتر

فرهنگ و هنر به مثابه هواست

سمانه استاد / بیش از 18ماه از شروع کرونا می‌گذرد و در این مدت جامعه تئاتری نوسانات عجیبی را پشت سر گذاشته است. تئاتر در این سال‌های اخیر با رشد خوبی همراه بود و تماشاخانه‌های دولتی و خصوصی شاهد اجراهای متنوع و مخاطبان بسیار بودند، اما یکباره آن‌ها با بهتی عظیم رو‌به‌رو شده و مجبور به توقف همه چیز شدند. در میان موج‌های مختلف کرونا و در فاصله تنفس یک موج به موج بعدی، تماشاخانه‌ها باز شده، چند نمایش به روی صحنه رفته و تا تئاتر دوباره جان می‌گرفت، موج بعدی از راه رسیده و تعطیلی‌های دوباره همه چیز را بر هم می‌زد. اما اتفاقی که در موج پنجم کرونا افتاد با دیگر اتفاقات این دو سال اخیر تفاوت دارد. در تعطیلی‌های موج پنجم تنها تماشاخانه‌های دولتی اجراهای خود را متوقف کردند اما تماشاخانه‌های خصوصی همچنان پذیرای گروه‌های تئاتری و مخاطبان هستند. مرکز هنرهای نمایشی با مسوولیت خود تماشاخانه‌ها، به آن‌ها اجازه اجرا داده و برخی از نمایش‌های این مدت نیز با استقبال خوب مخاطبان روبه‌رو شدند، هر چند برخی دیگر آن قدر که باید دیده نشدند.

صبح نو

گفت‌وگوی «صبح‌نو» با مدیر تماشاخانه شهرزاد درباره اولویت‌های دولت جدید در حوزه تئاتر

فرهنگ و هنر به مثابه هواست

سمانه استاد / بیش از 18ماه از شروع کرونا می‌گذرد و در این مدت جامعه تئاتری نوسانات عجیبی را پشت سر گذاشته است. تئاتر در این سال‌های اخیر با رشد خوبی همراه بود و تماشاخانه‌های دولتی و خصوصی شاهد اجراهای متنوع و مخاطبان بسیار بودند، اما یکباره آن‌ها با بهتی عظیم رو‌به‌رو شده و مجبور به توقف همه چیز شدند. در میان موج‌های مختلف کرونا و در فاصله تنفس یک موج به موج بعدی، تماشاخانه‌ها باز شده، چند نمایش به روی صحنه رفته و تا تئاتر دوباره جان می‌گرفت، موج بعدی از راه رسیده و تعطیلی‌های دوباره همه چیز را بر هم می‌زد. اما اتفاقی که در موج پنجم کرونا افتاد با دیگر اتفاقات این دو سال اخیر تفاوت دارد. در تعطیلی‌های موج پنجم تنها تماشاخانه‌های دولتی اجراهای خود را متوقف کردند اما تماشاخانه‌های خصوصی همچنان پذیرای گروه‌های تئاتری و مخاطبان هستند. مرکز هنرهای نمایشی با مسوولیت خود تماشاخانه‌ها، به آن‌ها اجازه اجرا داده و برخی از نمایش‌های این مدت نیز با استقبال خوب مخاطبان روبه‌رو شدند، هر چند برخی دیگر آن قدر که باید دیده نشدند.

با توجه به تغییر دولت و آغازبه‌کار وزیر جدید فرهنگ و ارشاد اسلامی، سراغ پردیس تئاتر شهرزاد، یکی از مهم‌ترین تماشاخانه‌های خصوصی کشور رفته‌ایم تا ببینیم در این مدت کرونا، چه بر آن‌ها گذشته است. بدین منظور با «محمد دشت‌گلی»، مدیر پردیس تئاتر شهرزاد گفت‌وگو کرده‌ایم و او به «صبح‌نو» از مطالبات اهالی تئاتر از دولت جدید و سختی‌هایی می‌گوید که سالن‌های خصوصی در این مدت با آن دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.
  
پردیس تئاتر شهرزاد از معدود سالن‌هایی است که این شب‌ها تئاتر در آن اجرا می‌شود. به ما و مخاطبان بگویید در این دو سال کرونا چه بر تماشاخانه شهرزاد که یکی از مهم‌ترین سالن‌های تئاتر خصوصی کشور است، گذشت؟
 آنچه بر مجموعه شهرزاد و دیگر تماشاخانه‌های خصوصی کشور و در کل بر تئاتر گذشت یک اتفاق تاسف‌بار است که بخشی از آن از اراده وزارت ارشاد و هنرمندان خارج بود. همه درگیر این ویروس شدیم اما به نظر می‌رسید در این دو سالی که ویروس به کشور آمده و بخش‌های مختلف را درگیر خودش کرده است می‌شد این انتظار را از متولیان و مسوولان فرهنگی و هنر داشت که یک برنامه‌ریزی درست انجام دهند تا ضررهای این حوزه را به حداقل برساند.
 
و متاسفانه این اتفاق نیفتاد!
خیر متاسفانه. تلاش‌هایی صورت گرفت؛ مثلا تئاتر از رده سوم گروه‌های شغلی به رده دوم ارتقا یافت تا در شرایط نارنجی هم اجراها به روی صحنه بروند یا اینکه مرکز هنرهای نمایشی اعلام کرد به گروه‌های تئاتری در شهر تهران کمک خواهد کرد و بین 50 تا 70درصد بلیت‌های فروخته‌شده از طریق سایت را تا سقف 30هزار تومان پوشش داده و برای این کار یارانه اختصاص خواهد داد. همه این اتفاقات درجهت حمایت از صنف هنرهای نمایشی چه در تهران و چه در دیگر نقاط کشور تنها یک مسکن مختصر بود. سالن‌های نمایش و جایی که بستر اجرای نمایش است، به‌شدت متضرر شدند مخصوصا پردیس تئاتر شهرزاد که در این شرایط هزینه بسیار گزافی برای حفظ، نگهداری و اجاره‌بهایش پرداخت می‌شود.
 
البته در این شرایط برخی از تماشاخانه نیز متاسفانه تعطیل شدند!
همین‌طور است. آن‌ها تعطیل شدند چون نمی‌توانستند در این شرایط از پس هزینه‌ها بربیایند. از طرفی مرکز هنرهای نمایشی هم بضاعت اندکی دارد و نتوانست بخشی از این ضررها را جبران کند.
 
آیا مرکز هنرهای نمایشی در این مدت کمکی به پردیس تئاتر شهرزاد کرده است؟
در 6ماه نخست سال1400 کلا مرکز 20میلیون تومان به شهرزاد کمک کرده است که با توجه به اینکه شهرزاد سه سالن بزرگ، 700صندلی و بیش از 2400مترمربع زیربنا دارد و بزرگ‌ترین پردیس تئاتر خصوصی کشور است، به‌جرات می‌توانم بگویم این 20میلیون تومان تنها معادل هزینه اجاره، نگهداری، حقوق پرسنل و آب و برق یک روز این مجموعه می‌شود. پس درواقع با این کمک عملا هیچ اتفاقی صورت نگرفته است. 


سالن‌های نمایش این روزها به‌سختی و با چنگ و دندان فعالیت‌های خود را دنبال می‌کنند. از طرفی وزارت ارشاد هم نتوانسته است در این مدت، اتفاقی را رقم بزند. حداقل انتظاری که ما از مسوولان داشتیم این بود که یک دلجویی روحی و روانی از ما داشته باشند و گاهی به مجموعه‌ها سر بزنند اما آن‌ها از همین امر هم غفلت کردند.
 
به نظر شما چرا مسوولان حتی یک دلجویی ساده از اهالی تئاتر نکردند؟
شاید به این دلیل که اواخر دولت بود و انگیزه‌ای برای این کار نداشتند یا هر دلیل دیگری که خودشان باید پاسخگو باشند. ما بارها عرض کردیم که می‌شود از هنرمندان با حداقل یک گفت‌وگو، یک ادبیات خوب، سرزدن و مهربانی یاد کرد و مرهمی بر مشکلات و زخم‌های این مدت‌شان گذاشت. از سوی دیگر، شرایطی که این ویروس در کشور ایجاد کرده باعث نگرانی ما برای هم مخاطبان و هم گروه‌های اجرایی شده است. در پردیس تئاتر شهرزاد بسترهای نسبی استاندارد برای رعایت پروتکل‌های بهداشتی که ستاد ملی کرونا اعلام کرده، فراهم شده است و این تا حدی از نگرانی‌ها کم می‌کند اما باز هم شرایط به‌گونه‌ای است که نگرانی از بین نرفته و این موضوع بر میزان استقبال مخاطبان از اجراها چه در پردیس شهرزاد و چه در هر سالن دیگری تاثیر می‌گذارد. درمجموع می‌توان گفت تماشاخانه‌ها با سختی در حال ادامه دادن هستند. بار اجراهای تئاتری در شهر تهران بر دوش تماشاخانه‌های خصوصی است و تعداد تماشاخانه‌های دولتی بسیار اندک و در حد پنج، شش تماشاخانه بیشتر نیست که آن‌ها هم عملا مدتی است تعطیل هستند.
 
چطور در شرایطی که تماشاخانه‌های دولتی تعطیل هستند، تماشاخانه‌های خصوصی فعالیت‌های‌شان را ادامه می‌دهند؟
با رایزنی‌هایی که با مرکز هنرهای نمایشی انجام شد، آن‌ها گفتند که با مسوولیت خودمان می‌توانیم تماشاخانه را باز نگه داریم و آن‌ها مجوزهای اجرا و بازبینی را صادر می‌کنند. تلاش ما این است که هیچ آسیبی به هنرمندان و مخاطبان ما در مجموعه شهرزاد وارد نشود.
 
با توجه به اینکه دولت عوض شده است، مطالبات شما به‌عنوان یک مدیر تئاتری، از دولت تازه و وزیر فرهنگ جدید چیست؟
باید دید برنامه‌های دولت جدید چیست و نگاه‌شان به حوزه فرهنگ و هنر چگونه است. مقام معظم رهبری اخیرا در نشستی که با هیات دولت داشتند عنوان کردند که بعد از اقتصاد، اولویت بعدی ما فرهنگ و هنر است. این موضوع بارقه‌ای از امید را ایجاد می‌کند. حضرت آقا خیلی قبل از این‌ها نیز فرموده بودند که فرهنگ و هنر به‌مثابه هواست، اگر آلوده باشد و ما استنشاق کنیم بی‌شک دچار آسیب جدی خواهیم شد. ایشان بسیار ملموس به اهمیت فرهنگ و هنر اشاره کرده‌اند، ولی در دولت‌های مختلف کمترین بها به فرهنگ و هنر ازجمله هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی و موسیقی داده شده است. باید اعتبارات این حوزه درخور و شأن و منزلت گروه‌های هنری باشد. نباید وقتی اجراهای نمایش‌ها می‌گذرد، گروه‌ها فکر کنند یک کمک‌هزینه مختصر که گاهی حالت صدقه نیز پیدا می‌کند به آن‌ها تعلق خواهد گرفت.
 
بسیاری از گروه‌های اجرا در این شرایط دچار ضرر و زیان شده‌اند!
همین‌طور است. باید مناعت طبع آن‌ها را بالا برد. به نظر من دولت جدید باید برنامه داشته باشد، برنامه‌ای بلندمدت، نه کوتاه‌مدت. نه اینکه بگوید با یک وام، کمک‌هزینه یا تسهیلاتی مختصر می‌شود مشکلات را برای این مقطع حل کرد. ما در سال‌های پایانی افق ایران1404 هستیم که قرار بود در آن فرهنگ و هنر به جایگاهی رسیده باشد اما متاسفانه هیچ توجه جدی به این موضوع نشده و به نظر می‌رسد باید حتما یک بازنگری جدی صورت گیرد. باید برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها درازمدت باشد و بسترهای لازم در خصوص موضوعات مختلف ازجمله نمایشنامه‌نویسی ایجاد شود. باید ساخت سالن‌های تئاتری مناسب نیز در دستورکار قرار گیرد. از پیش از انقلاب تنها سالن استاندارد تئاتری که داریم، تئاتر شهر است و پس از چهار دهه هنوز یک سالن تئاتر استاندارد در کشور ما ساخته نشده و این به نظر من ایراد است. باید هم به‌لحاظ سخت‌افزاری برای تئاتر برنامه‌ریزی شود و هم به‌لحاظ نرم‌افزاری. نه اینکه ما سالی 1500 تا 2000 فارغ‌التحصیل رشته نمایش را از دانشگاه وارد محیط حرفه‌ای کنیم بدون اینکه امکاناتی برای‌شان در نظر گرفته باشیم.
 
فارغ‌التحصیلانی که قطعا انتظار دارند برای‌شان ملزومات یک اجرای تئاتری که مهم‌ترینش سالن نمایش است، فراهم شده باشد.
دقیقا. حالا اینکه چه اندازه آن‌ها بضاعت، استعداد و خلاقیت هنری دارند خود یک علامت سوال است و باید ارزشیابی شود ولی آن‌ها متوقع هستند و به ما مراجعه می‌کنند. درحال‌حاضر بیشتر اجراهایی که در سالن‌های خصوصی به روی صحنه می‌روند یا گروه‌های اجرا اولی هستند یا دانشجو. متاسفانه هنرمندان خوب ما که آثار فاخری دارند در این شرایط کرونا توجه جدی به این مقوله نشان نداده‌اند. آن‌ها باید به حوزه خودشان وارد شوند و حداقل مدافع هنر در این شرایط باشند. هنر نمایش در هیچ برهه‌ای از زمان خاموش نشده، ممکن است کم‌فروغ شده باشد اما خاموش نشده است.
 
پیشنهاد شما به دولت جدید چیست؟ دولت جدید چه‌کاری می‌تواند برای حل مشکلاتی که شما عنوان کردید انجام دهید؟
دولت جدید با انتساب افراد شایسته که دغدغه و تخصص دارند، دلسوز هستند و تجربه لازم را دارند در بخش‌های مختلف فرهنگی و هنری می‌تواند به اصحاب فرهنگ و هنر این اطمینان را بدهد که آن‌ها را درک می‌کند و در این زمینه برنامه‌ریزی کرده است. دولت باید از صنوف مختلف مانند خانه تئاتر، خانه سینما و خانه موسیقی که نمایندگان حوزه خودشان هستند مشارکت بگیرد. مشارکت و همفکری با آن‌ها می‌تواند در برنامه‌ریزی برای فرهنگ و هنر موثر باشد و باعث شود رشد و تعالی خوبی در حوزه‌های مختلف هنر ازجمله تئاتر داشته باشیم. به نظرم مهم‌ترین هدف باید داشتن برنامه‌ریزی بلندمدت باشد. برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت هم لازم است تا زودتر گروه‌ها و هنرمندان بتوانند انگیزه‌شان را برای فعالیت‌های جدید به دست بیاورند.
 
اما تاکید شما بر برنامه‌ریزی بلندمدت است؟
بله، باید در یک برنامه بلندمدت بدانیم افق پنج ساله‌مان کجاست و چه اتفاقی قرار است بیفتد. در سوی دیگر باید یک بازنگری جدی روی جشنواره‌های مختلف انجام شود؛ جشنواره‌هایی که هزینه‌های زیادی از اعتبارات تئاتر را به خود اختصاص می‌دهند. باید دید چقدر این جشنواره‌ها می‌توانند مفید و موثر باشند و چه خروجی‌هایی می‌توانند داشته باشند. درمجموع باید منتظر بمانیم تا دولت جدید برنامه‌هایش را ارائه دهد یا اینکه بخواهد در این برنامه‌ریزی از صنوف مختلف مانند خانه تئاتر، انجمن هنرهای نمایشی در سراسر کشور و اهالی تئاتر نیز مشارکت بگیرد تا اگر نظر یا پیشنهادی دارند مطرح کنند و بتوانیم در آینده نزدیک شاهد شرایط خوبی در حوزه تئاتر باشیم.
 
با توجه به اینکه درحال‌حاضر نزدیک دو ماه است که فقط تماشاخانه‌های خصوصی چراغ تئاتر را روشن نگاه داشته‌اند، کمی از اهمیت و جایگاه تئاتر خصوصی در کشور بگویید.
تئاتر خصوصی صددرصد لازم است. نظارت، حمایت و هدایت می‌تواند سه سیاستی باشد که وزارت ارشاد در رابطه با تئاترهای خصوصی به کار بگیرد. نه اینکه همچون مبصر رفتار کند، مدام خط‌کش دستش باشد و بله و خیر بگوید؛ این کار را کنید یا آن را کار را نکنید. باید در بازبینی‌ها و صدور مجوزها مشارکت داشته باشد. بخش ارزشیابی بسیار مهم است اما کمترین بهایی به آن داده می‌شود و بیشتر بخش نظارت دیده شده و مدنظر قرار می‌گیرد. به اعتقاد من، تئاتر خصوصی بازوی اجرای جدی تئاتر دولتی در کشور است. در سراسر دنیا این کمپانی‌های خصوصی تئاتر هستند که اجراهای خوب را روی صحنه می‌برند. قصدم این نیست که تئاتر دولتی را زیر سوال ببرم اما در تئاتر دولتی چون فضا رایگان بوده و سیستم کارمندی است، هزینه‌های نسبتا معمولی، مناسب و گاه خوبی به گروه‌ها 
داده می‌شود و شاید این باعث شود که خیلی دغدغه‌مند عمل نکنند. به اعتقاد من باید در مکان‌های دولتی فقط به نمونه‌سازی بسنده کرد؛ مانند تالار هنر که مخصوص اجراهای کودک است یا سنگلج که مخصوص نمایش‌های آیینی و سنتی است. باید این سالن‌ها به‌سمت نمونه‌سازی بروند تا تئاتر خصوصی، گروه‌ها و ژانرهای مختلف تئاتری به آن‌ها نگاه کرده و این نمونه‌های کار را الگوی خود قرار دهند.
 
برای بهبود شرایط تئاترهای خصوصی چه باید کرد؟
دولت باید از تئاترهای خصوصی حمایت کند و طبق ماده44 قانون اساسی به این تئاترها اعتماد کنند و این واگذاری به‌درستی صورت گیرد. همین‌طور کسانی باید برای تئاتر خصوصی مجوز بگیرند که شرایطش را داشته باشند، کسانی که صلاحیت تخصصی و هنری لازم را نیز دارند. این موضوع باعث می‌شود که گروه‌ها دنبال ارائه کار خوب بوده و به درآمدزایی نیز فکر کنند. اگر ما این موضوع را رها کرده و تنها دنبال ارقام و اعداد باشیم اتفاقی رخ نخواهد داد. اگر به تئاتر به‌لحاظ کمی نگاه کنیم و کیفیت را مدنظر قرار ندهیم، قطعا به نتیجه خوبی نیز نخواهیم رسید. اینکه دولت‌ها فقط رقم و عدد ارائه دهند کافی نیست، اینکه چه تعداد تماشاگر داشته‌ایم، چند ساعت اجرا رفته‌ایم، چه تعداد تئاتر روی صحنه بوده‌اند و چه تعداد نمایشنامه تصویب شده‌اند، موثر نخواهد بود. این آمار و ارقام زمانی که به خروجی درستی منتهی نشوند ارزشی نخواهد داشت و به تئاتر آسیب خواهد زد.
 
این موضوع سطح سلیقه مخاطب را نیز پایین می‌آورد!
همین‌طور است. با ادامه این روند قطعا یکی، 
دو دهه آینده خود وزارت ارشاد سطح سلیقه و ذائقه مخاطب را پایین آورده و شاخص فرهنگ و هنر را تضعیف می‌کند. تئاتر جزء شاخصه‌های فرهنگی و هنری در هر کشوری است و امیدوارم تئاتر ما که درحال‌حاضر نیز در فستیوال‌های مختلف جهانی حضور دارد، بتواند با بهبود این روند، بیشتر از قبل مطرح‌شده در مسیر رشد قرار بگیرد.

captcha
شماره‌های پیشین