sobhe-no.ir
1245
سه شنبه، ۰۹ شهریور ۱۴۰۰
7
«صبح‌نو» هزینه 15هزار میلیاردی دولت قبل برای احیای دریاچه ارومیه را بررسی کرد

همه برای «هیچ»

فائزه مومنی / احیای دریاچه ارومیه و رسیدگی به حال خراب آن از روز اول در وعده‌های رییس‌جمهور دولت دوازدهم جای گرفت و اولین مصوبه دولت حسن روحانی شد. قرار بود در قالب طرح‌های ستاد احیا ظرف مدت ۱۰سال (از ۱۳۹۴) به تراز اکولوژیک خود برسد اما اکنون حدود یک‌ونیم تا دوسال از برنامه عقب است. این دریاچه از اواسط دهه۱۳۸۰ شروع به خشک شدن کرد و بنا بر آمار بین‌المللی تا سال۲۰۱۵ میلادی حدود ۸۰درصد از مساحت آن خشک شد.‎ دولت وقت در اولین اقدام به‌منظور احیای دریاچه ارومیه مصوبه‌ای را در دستورکار قرار داد و به‌منظور رسیدن به این مهم «ستاد احیای دریاچه ارومیه» با دبیری عیسی کلانتری، حدود یک‌سال به بررسی راهکارهای احیای دریاچه ارومیه اقدام کرد و در ابتدای سال۹۳، با ارائه یک برنامه ۱۹بندی برای نجات دریاچه ارومیه آغاز‌به‌کار کرده است. آن‌ها برای تشخیص این عارضه سه عامل را مطرح کردند؛ مساله آب‌و‌هوا، مساله کشاورزی در منطقه ارومیه و انجام طرح‌های دولتی (مانند سدسازی‌ها) که براساس این علل این برنامه ۱۹بندی ارائه شد که دارای مشکلات بسیاری بود، ازجمله اینکه در بندهای برنامه مواردی مانند انتقال آب، گنجانده شده بود که در حقیقت ادامه مدیریت سازه آب را دنبال می‌کرد، نه درمان آن را؛ سدسازها باز هم چاره را در مدیریت سازه‌ای آبی دیدند. درحالی‌که ۴۰میلیارد مترمکعب آب دریاچه ارومیه خشک شده و این حجم از آب به‌هیچ‌وجه با پروژه‌های انتقال آب حل نمی‌شود.

صبح نو

«صبح‌نو» هزینه 15هزار میلیاردی دولت قبل برای احیای دریاچه ارومیه را بررسی کرد

همه برای «هیچ»

فائزه مومنی / احیای دریاچه ارومیه و رسیدگی به حال خراب آن از روز اول در وعده‌های رییس‌جمهور دولت دوازدهم جای گرفت و اولین مصوبه دولت حسن روحانی شد. قرار بود در قالب طرح‌های ستاد احیا ظرف مدت ۱۰سال (از ۱۳۹۴) به تراز اکولوژیک خود برسد اما اکنون حدود یک‌ونیم تا دوسال از برنامه عقب است. این دریاچه از اواسط دهه۱۳۸۰ شروع به خشک شدن کرد و بنا بر آمار بین‌المللی تا سال۲۰۱۵ میلادی حدود ۸۰درصد از مساحت آن خشک شد.‎ دولت وقت در اولین اقدام به‌منظور احیای دریاچه ارومیه مصوبه‌ای را در دستورکار قرار داد و به‌منظور رسیدن به این مهم «ستاد احیای دریاچه ارومیه» با دبیری عیسی کلانتری، حدود یک‌سال به بررسی راهکارهای احیای دریاچه ارومیه اقدام کرد و در ابتدای سال۹۳، با ارائه یک برنامه ۱۹بندی برای نجات دریاچه ارومیه آغاز‌به‌کار کرده است. آن‌ها برای تشخیص این عارضه سه عامل را مطرح کردند؛ مساله آب‌و‌هوا، مساله کشاورزی در منطقه ارومیه و انجام طرح‌های دولتی (مانند سدسازی‌ها) که براساس این علل این برنامه ۱۹بندی ارائه شد که دارای مشکلات بسیاری بود، ازجمله اینکه در بندهای برنامه مواردی مانند انتقال آب، گنجانده شده بود که در حقیقت ادامه مدیریت سازه آب را دنبال می‌کرد، نه درمان آن را؛ سدسازها باز هم چاره را در مدیریت سازه‌ای آبی دیدند. درحالی‌که ۴۰میلیارد مترمکعب آب دریاچه ارومیه خشک شده و این حجم از آب به‌هیچ‌وجه با پروژه‌های انتقال آب حل نمی‌شود.

 بارش خوب طی سال‌های97 و 98 به کمک ستاد احیای دریاچه ارومیه آمد و سبب شد برای مدتی شرایط مناسب‌تری داشته باشد اما بعد از کاهش شدید بارش‌ها خبرها حاکی از پایین آمدن شدید میزان آب دریاچه است به‌نحوی‌که امروز تراز دریاچه ارومیه 1270.76متر است، درحالی‌که در مشابه سال گذشته تراز آن 1271.34متر بوده است. وسعت دریاچه ارومیه دوهزار و 483کیلومترمربع درحالی‌که طی مدت مشابه سال گذشته وسعت دریاچه سه‌هزار و 607کیلومترمربع بوده و بنابراین کاهش یک‌هزار و 124کیلومتری وسعت را نشان می‌دهد. درحال‌حاضر دریاچه ارومیه دارای سه‌میلیارد و هشت‌میلیون مترمربع حجم آبی است و با توجه به حجم آبی چهارمیلیارد و 98میلیون مترمربعی مشابه سال گذشته، هم‌اکنون دریاچه با کمبود یک‌میلیارد و 90میلیون مترمکعبی نسبت‌به مشابه سال گذشته 
مواجه است. در درازمدت تراز دریاچه 1274.41متر، وسعت آن چهارهزار و 662کیلومترمربع و حجم آبی آن 16میلیارد و 87میلیون مترمکعب بوده است. همچنین به گفته مسوولان؛ در اول مهر سال گذشته نیز تراز دریاچه 1271.27متر، وسعت آن سه‌هزار و 499کیلومترمربع و حجم آبی آن نیز چهارمیلیارد و 75میلیون مترمکعب بوده است اما پرسشی که مطرح می‌شود این است که با برنامه‌ریزی‌های غیرمنطقی و مدیریت اشتباه منابع آب چه بر سر ارومیه آوردند که حال دومین دریاچه آب شور جهان این‌گونه شده؟! دریاچه در حال خشک شدن است و بیم مرگ دریاچه، شهرها، روستاها، فرهنگ‌ها و … می‌رود. آن ‌هم دریاچه‌ای که دو خبرنگار محیط‌زیست برای احیای آن جان دادند!
 
تاثیر شدید خشکسالی بر اوضاع وخیم دریاچه
 آذربایجان‌غربی که در سال‌های نه‌چندان دور، یکی از استان‌های پرآب کشور محسوب می‌شد و متوسط بارش در آن در درازمدت به بیش از ۳۵۰میلی‌متر می‌رسید، امسال یکی از کم‌آب‌ترین سال‌های خود را سپری می‌کند. چنان‌که میزان نزولات آسمانی در این استان حتی به ۳۰۰میلی‌متر هم نمی‌رسد. درحالی‌که در دوسال گذشته (سال آبی ۱۳۹۷-۱۳۹۸) آذربایجان‌غربی نظیر بسیاری از مناطق کشور، سال بسیار پربارشی را داشت و میزان بارش متوسط در آن به بیش از ۵۲۰میلی‌متر رسید، طی دوسال گذشته نمودار نزولی بارش‌ها با شیب تند نصیب این استان شده است. در سال گذشته نیز هرچند بارش‌های خوبی را در آذربایجان‌غربی داشتیم ولی میزان آن به حدود ۴۰۰میلی‌متر رسید که خیلی کمتر از دوسال پیش بود؛ درحالی‌که امسال نیز طبق برخی پیش‌بینی‌ها میزان بارش، نزدیک به آمارهای سال گذشته بود، در ۹ماه نخست سال آبی ( از اول مهر تا آخر خرداد) میزان بارش به حدی شده که به ۳۰۰میلی‌متر نیز نمی‌رسد. این آمار نشان می‌دهد که در سال آبی جاری شاهد کاهش قابل‌توجه و بیش از ۲۰۰میلی‌متری بارش نسبت‌به دوسال گذشته بوده‌ایم. نگاه به آمارهای متوسط بلندمدت نیز همین مشکل کم‌آبی را به‌خوبی نشان می‌دهد و همه آمارهای بارشی در آذربایجان‌غربی نسبت‌به این متوسط نیز با رنگ قرمز بوده و کاهشی دارد.


این موضوع تاثیر بسیار شدیدی بر وضعیت این روزهای دریاچه شور می‌گذارد اما پرسش اینجاست که ستاد احیای دریاچه با همه وعده وعیدها و قابل
 پیش‌بینی بودن بارش کم طی سال جاری چه اقدامی انجام داده است و دولت دوازدهم چرا حتی پایه یک شعار خود که آن هم احیای حال دومین دریاچه آب شور جهان بود، نایستاد؟
 
دریاچه ارومیه قربانی سیاست‌کاری
 دولت قبل شد
سمیه رفیعی، رییس فراکسیون محیط‌زیست مجلس دراین‌باره به «صبح‌نو» می‌گوید: من بارها گفته‌ام که دریاچه ارومیه با تمام مشکلاتش قربانی سیاست‌بازی و شعارهای انتخاباتی دولت روحانی شد، پول کشور هم به‌تبع آن قربانی شد. دولت یازدهم براساس شعارهای محیط‌زیستی روی کار آمد و اولین مصوبه‌اش هم احیای دریاچه ارومیه بود اما بعد از گذشت هشت سال گفتند احیا منوط به حقابه است، واقعا سوال اینجاست که بعد از یک فرصت هشت‌ساله و هزینه‌کرد ۱۱ تا 15هزار میلیارد تومانی کشور این صحبت چه معنی می‌دهد؟
او درباره سرانجام تحقیق و تفحص از ستاد احیای دریاچه ارومیه ادامه می‌دهد: تحقیق و تفحص از ستاد احیای دریاچه ارومیه و نظارت بر عملکرد آن ازسوی مجلس قطعی است و هر حرف و ادعایی که مسوولان ستاد بزنند را بدون ادله منطقی نمی‌پذیریم، چون ناظر فنی در حال پیگیری واقعیت است و مسوولان ستاد احیا نمی‌توانند با ارائه گزارش‌هایی مثبت همچون گزارش‌هایی که به رییس‌جمهوری وقت می‌دادند ما را اقناع کنند.
این نماینده مجلس اظهار می‌کند: وقتی دبیر ستاد احیای دریاچه ارومیه می‌گوید همه کاری کردیم اما حالا چشم‌مان به تخصیص حقابه و بارش است، درحالی‌که می‌داند شرایط انتقال آب با توجه به عملکرد خودشان، صدر درصد مهیا نیست، یعنی یک جای کار ایراد دارد. مسوولان ستاد احیا باید پاسخگو باشند که چطور این 15هزار میلیارد هزینه شده و گزارش آن کجاست؟ دبیر ستاد احیا می‌گوید ما همه کاری برای دریاچه کرده‌ایم ولی نتیجه‌بخشی آن به دولت دوازدهم برمی‌گردد. واقعا جای سوال دارد که چطور یک مساله فنی را این‌طور سیاسی کرده‌اند؟ اگر بارش‌های مناسب چند سال را کنار بگذاریم که به کمک دریاچه آمده، واقعا خروجی فنی و عملکردی ستاد احیا چه بوده است؟
 
سدسازی؛ بلای جان دریاچه ارومیه بود
فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر مسائل آب نیز دراین‌باره به «صبح‌نو» می‌گوید: دولتمردان کشاورزانی را که حدود ۶هزار سال در این حوزه کشاورزی کرده و دریاچه را نخشکانده بودند مقصر اصلی دانستند، درحالی‌که روند خشکی دریاچه ارومیه در فاصله دهه۴۰ تا ۸۰ شمسی به‌دلیل مدیریت سازه‌ای و دولتی با ساخت ۵۶سد بر سر دریاچه آمده است و کارگروه باید برنامه‌ریزی‌اش را براساس شرایط این حوضه آبریز برآورد می‌کرد. او ادامه می‌دهد: کارگروه ستاد احیا نفهمید مسائل آب و هوایی باعث خشکی دریاچه ارومیه نشده اگرنه دریاچه زریوار که کمی پایین‌تر از این دریاچه در کردستان قرار گرفته است خشک شده بود. درحالی کارگروه بر تغییرات آب‌وهوایی و کشاورزی تاکید می‌کند که سومین عامل مورداشاره آن‌ها، یعنی عملکرد دولتی مهم‌ترین عامل 
بوده است. این بلا با ساخت 56سد بر سر دریاچه آمد و ستاد ‌باید برنامه‌ریزی‌اش را براساس شرایط این حوزه آبریز برآورد می‌کرد.
ظفرنژاد همچنین تغییرات کاربری اراضی همجوار دریاچه ارومیه به‌ویژه باغات را یکی از مهم‌ترین عوامل خشک شدن دریاچه عنوان کرده و می‌گوید: تغییر الگوی کشت از کشت انگور به سیب درحالی‌که سیب چندین برابر انگور نیازمند آب است؛ ازجمله عوامل خشکیدگی است. امروز حتی باغات سیب هم با تغییر کاربری به محلی برای ویلاسازی تبدیل شده‌اند.

captcha
شماره‌های پیشین