sobhe-no.ir
1243
یکشنبه، ۰۷ شهریور ۱۴۰۰
14
گزارشی از مستند تلویزیونی «پناه جان» به کارگردانی «کتایون جهانگیری»

می‌خواهیم مخاطب را آگاه کنیم

احمدرضا حجارزاده / جمعه صبح، ساعت10، خودمان را می‌رسانیم به بیمارستان دامپزشکی مرکزی در خیابان ولنجک تهران تا از نزدیک شاهد تولید بخشی از مستند «پناه جان» به کارگردانی کتایون جهانگیری باشیم؛ مستندساز شناخته‌شده‌ای که تاکنون آثار بسیاری در حوزه مستندسازی تولید و عرضه کرده است. ازجمله مستندهای «شکارچی»، «فریاد شد آواز»، «قطار مسیر60» و «زیر این چتر باران می‌بارد». علاقه او به طبیعت و مسائل زیست‌محیطی، او را به‌سوی ساخت فیلم با سوژه‌های محیط‌زیست و فعالیت‌های مربوط به این موضوع سوق داده که موجب شد سری نخست مجموعه حیات‌وحش «پناه جان» را در شبکه مستند تولید و پخش کند و اکنون سری دوم این مجموعه در دست تولید است. به پشت صحنه این مستند رفتیم تا گزارش و گفت‌وگویی از روند تولید آن تهیه کنیم.

صبح نو

گزارشی از مستند تلویزیونی «پناه جان» به کارگردانی «کتایون جهانگیری»

می‌خواهیم مخاطب را آگاه کنیم

احمدرضا حجارزاده / جمعه صبح، ساعت10، خودمان را می‌رسانیم به بیمارستان دامپزشکی مرکزی در خیابان ولنجک تهران تا از نزدیک شاهد تولید بخشی از مستند «پناه جان» به کارگردانی کتایون جهانگیری باشیم؛ مستندساز شناخته‌شده‌ای که تاکنون آثار بسیاری در حوزه مستندسازی تولید و عرضه کرده است. ازجمله مستندهای «شکارچی»، «فریاد شد آواز»، «قطار مسیر60» و «زیر این چتر باران می‌بارد». علاقه او به طبیعت و مسائل زیست‌محیطی، او را به‌سوی ساخت فیلم با سوژه‌های محیط‌زیست و فعالیت‌های مربوط به این موضوع سوق داده که موجب شد سری نخست مجموعه حیات‌وحش «پناه جان» را در شبکه مستند تولید و پخش کند و اکنون سری دوم این مجموعه در دست تولید است. به پشت صحنه این مستند رفتیم تا گزارش و گفت‌وگویی از روند تولید آن تهیه کنیم.

وقتی به محل تصویربرداری یعنی بیمارستان دامپزشکی مرکزی می‌رسیم، جهانگیری به همراه فیلمبردارش، مهدی شاه‌حسینی، مشغول ضبط تصویری گفت‌وگو با دکتر امید مرادی، جراح و دامپزشک مطرح و باتجربه بیمارستان هستند که توضیحاتی درباره سگ درمان‌شده‌ای می‌دهد؛ سگ بزرگ و لاغری به نام «سلطان» که از ناحیه دست‌ها دچار آسیب‌دیدگی جدی شده بود و توان راه‌رفتن نداشت، کنار سرپرستش و دکتر مرادی، دامپزشک متخصص حیوانات، ایستاده است. دکتر مقابل دوربین اما خطاب به صاحب حیوان، توضیحاتی درباره عمل جراحی انجام‌شده می‌دهد. سلطان اکنون با عمل جراحی دکتر مرادی که روی دست‌های او انجام داده، توانایی راه‌رفتن خود را -هرچند سخت و محدود-بازیافته است ولی دکتر ابراز امیدواری می‌کند حیوان در روزهای آینده بهتر و قوی‌تر خواهد شد.
در حیاط بیمارستان خانم جهانگیری برای خانمی که کار حمایت از حیوانات بی‌پناه و آسیب‌دیده را انجام می‌دهد و قرار است از فعالیت‌های حمایتی‌اش در این مستند بگوید، توضیح می‌دهد چه چیزهایی را مقابل دوربین بازگو کند. او صرفا موضوع گفته‌ها را تعیین می‌کند، نه محتوای آن را. این بخش خیلی سریع و در دو برداشت به پایان می‌رسد. بعد گروه آماده می‌شوند تا به دفتر دکتر مرادی در طبقه پایین بروند و با او درباره پیوند پوست و زخم‌های سوختگی 
در حیوانات به گفت‌وگو بنشینند.
دکتر مرادی از دامپزشکان حاذق، بسیار خوش‌اخلاق و محترمی است که با صبر و حوصله فراوان با گروه فیلمبرداری همکاری می‌کند. شاه‌حسینی نورها، قاب دوربین و پس‌زمینه را متناسب با مکان استقرار دکتر تنظیم می‌کند. در این فاصله، جهانگیری با دکتر درباره اطلاعاتی که قرار است در این بخش داده شود، حرف می‌زند. بعد خانم کارگردان پشت دوربین می‌رود و پس از تایید قاب، فرمان ضبط می‌دهد. برای لحظه کوتاهی سکوت محل دفتر دکتر مرادی را پر می‌کند. سپس تنها صدایی که در محیط شنیده می‌شود، توضیحات دکتر درباره بیماری‌های رایج سوختگی در حیوانات و تجربه جراحی آن‌هاست:
«در حیوانات، چند مدل سوختگی داریم. یک نمونه سوختگی‌های حرارتی است که خودش دو نوع خشک و مرطوب دارد. مرطوب یعنی سوختگی‌هایی که مثلا روغن داغ یا آب‌جوش روی پوست حیوان ریخته شده است. سوختگی‌های حرارتی نوع خشک مثل اینکه جسم یا فلز داغی به بدن حیوان می‌چسبد. سوختگی‌های خشک عمدتا عمق بیشتری دارند. درصورتی‌که سوختگی‌های مرطوب اغلب عمق سطحی اما وسعت بیشتری دارند. علاوه بر این، سوختگی شیمیایی و سوختگی با اشعه هم داریم».
در این لحظه خانم جهانگیری که خودش همزمان صدای صحنه را با هدفون چک می‌کند، تصویربرداری را قطع کرده و با خنده از آقایی که مسوول عکسبرداری پشت‌صحنه برای پوشش در فضای مجازی است، می‌خواهد به پرستاران و پرسنلی که بیرون از اتاق و در راهروهای بیمارستان رفت‌وآمد دارند و صداهای اضافی ایجاد می‌کنند، تذکر بدهد سکوت را رعایت کنند. خواسته کارگردان به‌سرعت اجابت می‌شود و تصویربرداری ادامه می‌یابد. توضیحاتی که دکتر مرادی ارائه می‌دهد، غالبا تخصصی و سرشار از اصطلاحات پزشکی مرتبط با بیماری‌های خاص حیوانات است که علاوه‌بر مخاطب هدف این مستند، می‌تواند برای عموم علاقه‌مندان به مستندهای حیات‌وحش جذاب و مفید باشد.
پس از یک ساعت تصویربرداری، جهانگیری از شاه‌حسینی می‌خواهد با دوربینش آقای دکتر را در اتاق‌ها و راهروهای بیمارستان حین معاینه حیوانات مختلف که معمولا سگ‌ها و گربه‌ها هستند، همراهی و تصاویری را ضبط کند. از فرصت استفاده می‌کنیم و خانم جهانگیری را می‌نشانیم پای گفت‌وگویی کوتاه درباره شکل‌گیری و تولید سری دوم مستند «پناه جان» که در هفت قسمت به‌زودی از شبکه مستند پخش می‌شود.
 
سری اول مستند «پناه جان» چه زمانی و با چه دیدگاهی ساخته شد؟
تولید سری اول این مستند که 9قسمت بود، سال95 شروع شد. طرحی دادم به شبکه مستند که تصویب شد. بعد فیلمبرداری را شروع کردیم که البته چون سوژه‌ها حیوانات بودند و یکسری اتفاقات ناخواسته می‎افتاد، نمی‌دانستیم نتیجه هر اتفاق چه خواهد بود. حتی مواردی بود که حیوانی از دست رفت یا به نتیجه‌ای که می‌خواستیم نرسیدیم یا روند درمان حیوان آن چیزی نبود که به درد کار ما بخورد؛ بنابراین حذف می‌شد. بعد باید از بین سوژه‌ها انتخاب می‌کردیم؛ البته دل‌مان می‌خواست طبق قاعده طرح، بیشترین تمرکزمان روی حیات‌وحش باشد. سعی کردیم در تمام قسمت‌ها یکی از گونه‌های حیات‌وحش را مدنظر داشته باشیم.
 
چطور این مستند به سری دوم رسید؟
پس از پخش سری نخست که چندبار هم بازپخش شد، به شبکه پیشنهاد دادم یکسری مواردی درمورد درمان‌های دامپزشکی وجود دارد که خیلی جدیدند و کارهای متفاوت و جذابی است. می‌خواهم روی آن‌ها کار کنم. موضوعات را دادم به شبکه و موافقت شد که برای سری دوم تعدادی قسمت جدید آماده و تولید شود.
 
مهم‌ترین تفاوت‌های سری اول با دوم چیست؟!
باید صبر کنیم تا تدوین این سری تمام شود و بعد درباره تفاوت‌ها حرف بزنیم. مساله‌ای که هست، اینکه در سری دوم موضوعات خیلی تخصصی‌ترند. بیشتر از آنکه توجه‌مان به حیات‌وحش باشد، تمرکز روی دامپزشکی است. برای اینکه برخی موارد را در حوزه حیات‌وحش نمی‌توانیم فیلمبرداری کنیم، یعنی امکانش وجود ندارد. همین موضوع پیوند و درمان‌های پوست که امروز تصویربرداری کردیم، در رابطه با حیات‌وحش شدنی نیست. ما در ایران مواردی نداریم که حیوان حیات‌وحش را که سوخته، بیاورند و درمان بکنند. ضمن اینکه به مواردی نیاز است که در دسترس بیشتری باشند و بتوان راحت درمان را انجام داد. گونه‌های حیات‌وحش برای یکسری درمان‌ها احتیاج به امکانات ویژه دارند. نمی‌شود راحت روی آن‌ها کار کرد.
 
می‌توانید مثالی بزنید؟
مثلا پانسمان یک حیوان حیات‌وحش در زمان طولانی امکان دارد نتیجه مثبتی نداشته باشد. حیوان حیات‌وحش هر چیزی را که احساس کند اضافه است، از خود دور می‌کند و این مساله کار را سخت می‌کند. این‌قدر بحث تخصصی آن برای ما مهم بود که گفتیم اشکالی ندارد اگر گونه حیات‌وحش هم نباشد! حتی خود تلویزیون در سری اول و در مورد یکسری حیواناتی که بی‌پناه‌اند، گفت اشکالی ندارد روی آن‌ها کار شود.
 
آیا در این سری بیشتر به سگ‌ها پرداخته‌اید؟
بحث ما در این سری از مستند «پناه جان» صرفا سگ‌ها نیستند، بلکه بحث تخصصی در دامپزشکی و درمان‌های ویژه‌ای است که الان در دامپزشکی ایران انجام می‌شود. حتی برخی موارد در کل دنیا خیلی خاص است. مثل درمان پیوند پوست و مدیریت زخم که امروز فیلمبرداری کردیم و خیلی نادر است. این مورد بیشتر روی انسان‌ها انجام شده است. اگر هم روی حیوان انجام شده، در کل دنیا تعدادش زیاد نبوده است.
 
دغدغه شما در تولید دو سری مستند حیات‌وحش  برای شبکه مستند چه بوده است؟
از ابتدا دغدغه‌ام این بود که نشان بدهم برای اینکه یک حیوان درمان شود، چقدر زحمت کشیده می‌شود؛ ارزش‌گذاری برای تمام مخلوقات و اینکه چقدر حرفه و تخصص و هزینه صرف این موضوع می‌شود. این ارزشگذاری در حوزه دامپزشکی به قدری زیاد است که روی آن به‌شکل تخصصی کار می‌شود. بحث دیگر اینکه نشان بدهیم در ایران چقدر در حوزه دامپزشکی پیشرفت کرده‌ایم. چه کارهای منحصربه‌فردی انجام می‌شود. در سری قبل هم نمونه‌کارهایی که انجام شد، در دنیا خیلی منحصربه‌فرد بود و براساس آن‌ها مقاله‌های تخصصی نوشته شد که در مجله‌های مطرح دنیا به چاپ رسیدند.
 
(در این لحظه، جهانگیری به تصویر بزرگ خرسی که روی دیوار نصب شده اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد):
همین خرسی که می‌بینید اسمش «امید البرز» است و مقاله‌اش برای چاپ در یکی از معتبرترین مجله‌های دامپزشکی دنیا پذیرفته شده بود، یا برای «جانان» که یک عقاب بود در یکی از کشورهای خارجی سمینار برگزار کردند و پزشکان دعوت شدند و مقاله درباره‌اش نوشته شد.
 
در جریان تولید مستند با مشکلی روبه‌رو نبودید؟
مثل همه مشاغل و پروژه‌های دیگر، کرونا خیلی اذیت‌مان کرد؛ البته سعی کردم تصویربرداری‌های‌مان را مدام ادامه بدهیم اما یکسری موارد مثل نمونه‌های شهرستان خیلی گیرودار به وجود آورد. پارسال آنفلوآنزای پرندگان پیش آمد و یکی از کیس‌های ما چون پرنده بود، باید جابه‌جا می‌شد و به مرکز درمانی مورد نظر می‌رفت که متاسفانه جابه‌جایی پرندگان را ممنوع کردند. ما هنوز معطلیم تا آن سوژه را تصویربرداری کنیم. آن ممنوعیت رفع شده ولی کرونا شدت گرفته و نشد که دوباره برویم سروقت آن. در گیلان هم یک سوژه داشتیم که باید می‌رفتیم برای فیلمبرداری اما
 علاوه بر اینکه منطقه ازلحاظ شیوع کرونا سیاه شده، شخصی هم که باید برای گفت‌وگو به او مراجعه می‌کردیم، کرونا گرفته! درمجموع به‌خاطر کرونا خیلی اذیت شدیم.
 
پژوهش و منابعی که برای نگارش و تولید این مستند استفاده کردید، چه بودند؟
برای کاری که نمی‌دانستیم با چه کیس و اتفاقی روبه‌روایم، نمی‌توانستیم فیلمنامه مشخصی داشته باشیم. برای مثال، در همین موارد مربوط به پوست، نه ما و نه دکتر نمی‌دانستیم ته داستان به کجا ختم می‌شود. می‌توانست هر اتفاقی بیفتد. ممکن بود حیوان در یکی از بیهوشی‌ها از بین برود. فیلمنامه‌مان عمدتا هنگام تدوین مستند نوشته می‌شود.
 
اسم مستند بر چه اساسی «پناه جان» انتخاب شده است؟
اسم طرح ما ابتدا «ناجیان گمنام» بود اما شبکه با آن مخالفت کرد و گفتند اسم مستند باید عوض شود. بعد من به اسامی مختلفی فکر کردم و به این نتیجه رسیدم که واقعا این درمان‌ها، پناه جان حیوانات است. مستند ما درباره پناه‌دادن به یک جان و زندگی است.
 
به نظرتان تولید و پخش چنین مستندی چه کمکی به تماشاگر می‌کند؟
تولید و پخش این مستند به درک بالاتر مردم از یک موقعیت شناخته‌نشده کمک می‌کند. آن موقعیت شناخته‌نشده، همان حیواناتی هستند که خیلی از ذهن مردم دورند و خیلی عجیب و نامانوس است. می‌خواستم به مردم نشان بدهم حیوانات هم مثل ما درد و رنج را می‌فهمند. هیچ فرقی ندارند. خیلی از سیستم‌های بدنی آن‌ها شبیه به ماست. آن‌ها هم به اندازه ما به درمان و رسیدگی نیاز دارند. فقط تفاوت‌های رفتاری داریم. همان‌طور که شنیدید دکتر هم گفت، حیوانات خیلی دیر طلب کمک می‌کنند. گاهی با گونه‌های حیات‌وحشی روبه‌روایم که به‌شدت آسیب دیده و یک گوشه افتاده، یعنی دیگر نتوانسته خودش را سر پا نگه دارد. خیلی از آن‌ها به‌دلیل این شرایط از دست می‌روند. ما وقتی مریض می‌شویم، سریع به دکتر مراجعه می‌کنیم ولی خصلت حیوانات در قانون طبیعت این است که تا حد ممکن برای زنده‌ماندن خودشان را سر پا نگه دارند. در کل این مستند می‌خواهد مخاطب را نسبت‌به موضوعی آگاه کند.
 

captcha
شماره‌های پیشین