sobhe-no.ir
1222
چهارشنبه، ۰۶ مرداد ۱۴۰۰
4
محمد باقر قالیباف در سفر به سوریه، زمینه‌های ارتقای همکاری اقتصادی تهران - دمشق را مهیا می‌کند

سفر اقتصادی به دمشق

یکی از نقاط مغفول‌مانده در سیاست خارجی دولت تدبیر و امید، عدم اهتمام لازم برای افزایش سطح مبادلات تجاری با همسایگان و کشورهای منطقه بود. در همین باره، یکی از کشورهایی که ظرفیت بالایی برای توسعه روابط با آن داشتیم، سوریه بود. بااین‌حال آنطور که بایدوشاید ایران نتوانسته طی یک دهه اخیر از بازار سوریه منتفع شود. درعین‌حال، سفر در پیش روی محمدباقر قالیباف، رییس مجلس می‌تواند در نوع خود آغازگر صعود روابط اقتصادی دو کشور باشد.وقتی سخن از سوریه به میان می‌آید، اولین چیزی که ذهن هر ایرانی را معطوف خود می‌کند، تصاویر جوانان نابی است که برای اعتقادات خود دل به دیار شام زدند و در قالب مدافعان حرم، از حریم آل‌الله در برابر تروریسم داعش محافظت کردند. بااین‌حال وقتی سهم ایران در تجارت با سوریه پساجنگ را می‌سنجیم، می‌بینیم که سیاست خارجی دولت طی سال‌های اخیر نتوانسته میوه خون شهدای مدافع حرم را پربارتر سازد و از زمین سوریه، برای رشد مبادلات تجاری با این کشور و درنتیجه رشد و توسعه اقتصادی ایران بهره بگیرد.

صبح نو

محمد باقر قالیباف در سفر به سوریه، زمینه‌های ارتقای همکاری اقتصادی تهران - دمشق را مهیا می‌کند

سفر اقتصادی به دمشق

یکی از نقاط مغفول‌مانده در سیاست خارجی دولت تدبیر و امید، عدم اهتمام لازم برای افزایش سطح مبادلات تجاری با همسایگان و کشورهای منطقه بود. در همین باره، یکی از کشورهایی که ظرفیت بالایی برای توسعه روابط با آن داشتیم، سوریه بود. بااین‌حال آنطور که بایدوشاید ایران نتوانسته طی یک دهه اخیر از بازار سوریه منتفع شود. درعین‌حال، سفر در پیش روی محمدباقر قالیباف، رییس مجلس می‌تواند در نوع خود آغازگر صعود روابط اقتصادی دو کشور باشد.وقتی سخن از سوریه به میان می‌آید، اولین چیزی که ذهن هر ایرانی را معطوف خود می‌کند، تصاویر جوانان نابی است که برای اعتقادات خود دل به دیار شام زدند و در قالب مدافعان حرم، از حریم آل‌الله در برابر تروریسم داعش محافظت کردند. بااین‌حال وقتی سهم ایران در تجارت با سوریه پساجنگ را می‌سنجیم، می‌بینیم که سیاست خارجی دولت طی سال‌های اخیر نتوانسته میوه خون شهدای مدافع حرم را پربارتر سازد و از زمین سوریه، برای رشد مبادلات تجاری با این کشور و درنتیجه رشد و توسعه اقتصادی ایران بهره بگیرد.

در این میان، برخی مغرضان برای پایمال کردن خون شهدا یا بی‌ارج و قرب ساختن سیاست منطقه‌ای نظام، آینده مبادلات تجاری دو کشور را تاریک و ناممکن ارزیابی می‌کنند. مثلا این مغرضان با دست گذاشتن روی اعداد و ارقام ادعایی درباره سطح بالای مبادلات تجاری کشورهایی نظیر عربستان، ترکیه، قطر با سوریه مدعی می‌شوند که بشار اسد عرصه را بر ایران تنگ کرده و اجازه انتفاع اقتصادی به ایران را نمی‌دهد. برای نمونه چندی است که این ادعا دست‌به‌دست می‌شود که طی هفت سال گذشته سطح مبادلات ترکیه با سوریه به 14میلیارد دلار رسیده و این در حالی است که در مدت مشابه، سطح مبادلات ایران با این کشور، در حد یک میلیارد دلار بوده است. حسن دانایی‌فر، رییس ستاد روابط اقتصادی ایران با عراق و سوریه 
چندی پیش در گفت‌وگو با جماران با رد این ادعاهای بی‌پشتوانه تصریح کرد: «عدد و رقم‌هایی که در رابطه با دیگران می‌دهند، اعتبار ندارد. مثلا اعلام می‌کنند که سهم ترکیه از واردات به سوریه این‌قدر بوده ولی این سوال مطرح است که وقتی در داخل سوریه قانون تصویب کرده‌اند که ورود قانونی هر نوع کالایی از مرز ترکیه یا کالای ترکیه ممنوع است، چگونه این عدد و رقم‌ها احصا می‌شود».با وجود انتشار این اعداد بی‌پشتوانه، این مساله به‌هیچ‌وجه قابل کتمان نیست که سیاست‌های حداقلی و پراکنده دولت تدبیر و امید، باعث تنزل سهم ایران از پتانسیل اقتصادی در سوریه شده است. دستگاه دیپلماسی دولت تدبیر و امید که طی هشت سال گذشته نقطه تمرکز خود را عمدتا روی خوش‌آمد غرب و آمریکا نهاد، نتوانست از پتانسیل اقتصادی کشورهایی نظیر سوریه بهره کافی و وافی ببرد. برای توسعه بخشیدن به روابط اقتصادی دو کشور قرار است که محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی طی روزهای آتی سفری به سوریه داشته باشد؛ این خبری بود که روز گذشته خبرگزاری خانه ملت منتشر کرد. بنابر خبر این رسانه، رفع موانع تجاری و حل مشکلات تجار و بازرگانان برای استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی سوریه مهم‌ترین دستورکار دکتر قالیباف در این سفر خواهد بود.
 سفر به سوریه برای تولید قدرت در جنگ اقتصادی با دشمن
 یکی از دستورکارهای مهم و راهبردی مجلس یازدهم از ابتدای آغاز به کار، دیپلماسی اقتصادی و استفاده حداکثری از ظرفیت وزارت امورخارجه برای افزایش سطح تجارت با کشورهای مختلف به‌ویژه با همسایگان بوده است. در همین باره حتی در بهمن‌ماه سال گذشته، کمیته‌ای به ریاست عباس مقتدایی در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شکل گرفت تا دیپلماسی اقتصادی با تمرکز، هدف‌گذاری و دقت کار بیشتری عملیاتی شود. قالیباف حتی پیشتر بر کارویژه تجارتی وزارت خارجه تاکید موکد کرده بود. رییس مجلس تیرماه سال 1399 با پیشنهاد تبدیل نام وزارت امورخارجه به «وزارت خارجه و تجارت بین‌الملل» تصریح کرد: در حوزه سیاست خارجی دستگاه دیپلماسی باید در اولین گام به‌دنبال تولید قدرت باشد، زمانی که قدرت و توان داشته باشیم می‌توانیم در برابر دشمن بایستیم و در چانه‌زنی و فشار آن‌ها پیروز بیرون بیایم. تولید قدرت بخش عمده‌ای به توان اقتصادی بازمی‌گردد.
 
عدم بهره‌برداری لازم از ظرفیت بالای سوریه
 همانطور که اشاره شد رویکرد غربگرایانه دستگاه دیپلماسی دولت باعث شد تا ظرفیت‌های اقتصادی کشورهای منطقه مورد غفلت قرار بگیرند و جمهوری اسلامی ایران با وجود هزینه‌های نظامی و سیاسی برای حفظ استقلال کشورهایی نظیر سوریه، نتواند از امکانات و فرصت‌های اقتصادی آن‌ها بهره‌ای شایسته و درخور ببرد؛ البته ایران و سوریه یک دوره اوج شکوفایی در روابط اقتصادی خود داشته‌اند که عمدتا مربوط به دوران پیش از شروع جنگ داخلی در این کشور می‌شود که بنابر آمارهای منتشرشده سطح مبادلات به حدود دو میلیارد دلار هم 
رسیده است. بااین‌حال و در آستانه جنگ در سوریه، این عدد کاهش چشمگیری به خود دید و به زیر 100میلیون دلار رسید اما به‌تدریج این عدد افزایش پیدا کرد. 

عامل دیگری که روابط اقتصادی دو کشور را تا حدی دستخوش دگرگونی کرده، تحریم‌های یکسویه آمریکا علیه سوریه موسوم به «قانون اقدام سزار» است. مجلس سنای آمریکا در دسامبر سال2019 با حمایت هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات، قانون «اقدام سزار برای محافظت از غیرنظامیان سوریه» را تصویب کرد و دونالد ترامپ رییس‌جمهوری وقت آمریکا نیز این قانون را در تاریخ 20دسامبر همان سال امضا کرد. قانون« تحریم‌های سزار» در مقایسه با تحریم‌های گذشته شدیدتر و فراگیرتر است و به اعمال تحریم‌های ثانویه علیه متحدان دولت سوریه می‌پردازد. این قانون حداقل برای پنج سال آینده دولت‌ها، شرکت‌ها و افرادی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به دولت سوریه کمک‌های مالی و نظامی ارائه کنند،
 یا در حوزه‌های نفت، گاز طبیعی، هواپیماهای نظامی و ساخت‌وساز این کشور فعالیت کنند، تحت تحریم قرار می‌دهد.
 
از ضعف مدیریتی تا قوانین اشتباه صادراتی
بااین‌حال اهمال‌های مدیریتی، قوانین پیچیده در حوزه صادرات و البته عوامل دیگری مثل هزینه بالای دادوستد با سوریه، باعث شده که سطح تجارت دو طرف در حد پایینی باقی بماند. کیوان کاشفی، رییس اتاق مشترک بازرگانی ایران و سوریه چندی پیش در گفت‌وگو با ایلنا، سطح تجارت دو کشور در شرایط فعلی را ۱۳۰ تا ۱۴۰میلیون دلار اعلام و تاکید کرد: از این ۱۴۰میلیون دلار هم ۱۲۰میلیون دلار صادرات ما به سوریه بوده است. او درباره موانع نهادی در داخل کشور بر سر راه افزایش مبادلات اقتصادی با سوریه نیز گفت: قوانین ما در حوزه صادرات بسیار پیچیده و بازدارنده است. بسیاری از اقلامی که در سوریه موردنیاز است در ایران اجازه صادرات ندارند. متاسفانه هر چقدر ما در اتاق مشترک تلاش و رایزنی کردیم که در مورد سوریه استثنایی قائل شوند، این اتفاق رخ نداد. در ادامه و در گفت‌وگو با کارشناسان اقتصادی و منطقه‌ای، به اهمیت سوریه در اقتصاد ایران و آثار و نتایج اقتصادی و تجارتی سفر قالیباف به این کشور نگاهی انداخته‌ایم.

 سیدافقهی: سوریه برای ایران یک عمق و شریک مهم اقتصادی تجاری است
 «سیدهادی سیدافقهی»، کارشناس مسائل سوریه در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» با اشاره به سفر آقای قالیباف به دمشق و مناسبات اقتصادی دو کشور، عنوان کرد: مناسبات
 تهران - سوریه، مناسبات سرنوشت‌سازی است. خود سوری‌ها معتقدند که این مناسبات ماورای فعالیت‌های دیپلماسی و استراتژیک بوده و سرنوشت‌ساز است. اما باید به یک نکته‌ای اشاره کرد که ما هنوز دارای سند ملی بین ایران و سوریه به‌صورت رسمی و مدون نیستیم. سندی که بین دو طرف و در سطوح مقامات عالی نهایی شده باشد، چنین چیزی هنوز صورت نگرفته و این آسیب جدی به حضور ما در سوریه وارد می‌سازد.وی ادامه داد: متاسفانه در دولت آقای روحانی که رویکرد غرب‌گرایانه داشت و حساب خاصی روی برجام باز کرده بود و چیزی عاید کشور نشد، کمتر به توسعه روابط به کشورهای منطقه و شرقی مثل چین، هند و روسیه اهتمام ورزید. با توجه به رویکرد دولت و مجلس جدید که اعتقاد راسخ به مقاومت دارند باید در ابعاد مختلف این مناسبات تقویت شود و سوریه حلقه طلایی محور مقاومت است. ما در بعد نظامی و سیاسی در سوریه سرمایه‌گذاری خوبی کردیم که منجر به شکست تکفیری‌ها شد اما در ابعاد فرهنگی -اقتصادی خیلی نتوانستیم از ظرفیت‌های سوریه و توانمندی‌های آن استفاده کنیم.این کارشناس مسائل غرب آسیا افزود: سوریه برای ما یک عمق و شریک مهمی است. که با حضور مجدد بشار اسد و وفاداری به ملت و هم‌پیمانانش شایسته بود که چنین سفری صورت گیرد. آقای قالیباف هم نگاه خاصی به مقاومت دارد و در رأس قوه مقننه است و می‌تواند در بخش دولتی و خصوصی موفق عمل کند. باید گفت؛ کشور سوریه مستعد یک حضور قوی اقتصادی، بازرگانی، عمرانی، خدماتی، زیرخدماتی و فناوری است و شرکت‌های خصولتی و تعاونی ما در آنجا می‌توانند ایجاد فرصت‌ها را دنبال کنند. به خاطر همین فرصت‌هاست که وزیر خارجه چین می‌رود دمشق تا در مراسم معارفه بشار اسد شرکت کند، این به معنای این است که شما بر تروریست‌ها چیره شدید و اکنون باید فعالیت اقتصادی کنند.
سیدافقهی با اشاره به دیدار اخیرش با خانم شعبان، مشاور سیاسی و رسانه‌ای رییس‌جمهور سوریه، تاکید کرد: در دیدار اخیر با خانم شعبان عنوان کردیم، این حضور مردم سوریه در پای صندوق رأی همه را غافلگیر کرده است و کشور را متوجه امور اقتصادی و معیشتی ساخته است. خانم شعبان در این دیدار گفت نیاز شدید به همکاری با ایران، روسیه و چین دارند. حتی بشار اسد گفته بود در مرحله بازسازی نیازمند مشارکت کشورهای دوست مثل ایران هستیم که در مقابله با تروریسم مبارزه کردند. هرچند کشورهای اروپایی هم در حال گرفتن ارتباطات با سوریه هستند اما دولت دمشق تاکید دارد که با ایران روابط اقتصادی-تجاری خود را توسعه دهد.وی ادامه داد: اکنون بهترین فرصت این است که ما در سوریه شهدایی مثل سردار شهید همدانی تقدیم کردیم باید گشایش و صفحه جدیدی در ارتباطات ما شکل گیرد.  با توجه به اینکه هر دو کشور تحریم هستیم و قانون قیصر یا سزار با همان شدت که غرب ما را تحریم کرده، سوریه را هم تحریم کردند، می‌توان سوریه را حمایت کرد و توسعه روابط اقتصادی را افزایش داد. بنده خوشبین هستم که قوای مقننه و مجریه با هماهنگی و همراهی‌ای که دارند می‌توانند برای مردم داخل کشور و محور مقاومت یک حضور و فعالیت سودمند داشته باشند.
 
هنر تبدیل قدرت نظامی به قدرت اقتصادی
 جزو اولویت‌های دولت فعلی نبود
 پیله‌فروش، کارشناس مسائل اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو»، با بیان اینکه بهترین راه برای خنثی‌سازی تحریم‌ها گسترش ارتباطات اقتصادی با کشورهای همسایه و منطقه است، تاکید کرد: اگر می‌خواهیم وضعیت تولید در کشور را جهش بدهیم، چاره‌ای جز فراهم کردن بازارهای مطمئن نداریم. تسهیل تجارت و صادرات از ایران به سوریه می‌تواند یکی از مهم‌ترین اقدامات برای ارتقا و افزایش تولید، بهبود فضای اقتصادی کشور و بهبود معیشت مردم باشد. پیله‌فروش تاکید کرد: می‌توانیم امیدوار باشیم که با افزایش سفرهای مقامات کشورمان به سوریه، صادرات گسترش یافته و درنتیجه زمینه درآمدی مردم و بستر اشتغال در جامعه گسترش یابد. وی در پاسخ به این سوال که چرا ایران نتوانسته تاکنون از ظرفیت اقتصادی سوریه به بهترین وجه بهره ببرد، گفت: ما نتوانسته‌ایم قدرت سیاسی و امنیتی و نظامی خود را که به برکت خون شهدا و فرماندهی فرمانده کل قوا حاصل‌ شده به قدرت اقتصادی تبدیل کنیم. تبدیل قدرت نظامی و امنیتی و سیاسی به قدرت اقتصادی، هنر مدیریتی است که به نظر می‌رسد جزو اولویت‌های دولت فعلی نبوده است. پیله‌فروش با اشاره به لوازم تبدیل قدرت امنیتی و دفاعی به قدرت اقتصادی گفت: این تبدیل، به پیگیری‌های مدیریتی برای برقراری نهادهای تسهیل‌کننده تجارت میان دو کشور نیاز دارد که صرفا به عهده دستگاه‌های سیاسی و امنیتی نیست بلکه یکی از دغدغه‌های اصلی بانک مرکزی یا گمرک و به‌طورکلی تمام نظام توزیع تجارت ما باید برنامه‌ریزی و تسهیل تجارت با سوریه باشد. پیله‌فروش افزود: همچنین وزارت امورخارجه ما علاوه‌بر رایزن‌های سیاسی، باید رایزن‌های اقتصادی فعالی هم در سوریه یا دیگر کشورهای هدف داشته باشد. این کارشناس و تحلیلگر مسائل اقتصادی درباره ادعاها پیرامون جلوگیری روسیه و چین از بهره‌برداری اقتصادی ایران در سوریه نیز گفت: هر کشوری به‌دنبال حداکثرسازی منافع خودش است و اگر آن‌ها می‌توانند قدرت نظامی و امنیتی خود را به قدرت اقتصادی تبدیل کنند، عیبی بر آن‌ها نیست و ما هم باید این تبدیل را یاد بگیریم. ما باید در تولید کالاهایی که می‌توانیم در بازارهای منطقه به‌خصوص بازار سوریه بفروشیم، متخصص شویم و کل نظام حمایت از تولید باید در خدمت حمایت از تولید کالاهایی قرار بگیرد که امکان فروشش در آن بازار وجود دارد. در این صورت، در رقابت با سایر کشورها تجار ما می‌توانند حرفی برای گفتن داشته باشند. به صرف اینکه سایر کشورها دنبال منافع خود هستند، نباید بهانه کم‌کاری‌های ما باشد.

captcha
شماره‌های پیشین