sobhe-no.ir
1213
چهارشنبه، ۲۳ تیر ۱۴۰۰
14
بسته پیشنهادی کتاب درباره واقعه مسجد گوهرشاد

شمشیرکشی علیه اعتقادات

یکی از رویدادهای برجسته تاریخ ایران اسلامی‌ که ابعاد گوناگونی دارد و از جنبه‌های مختلفی باید به آن نگریست و تاثیر عمیقی بر جامعه مسلمان ایران نهاده، رویداد دردناک حمله رضاخان به مردم مسلمان در مسجد گوهرشاد است. طبیعی است اهالی اندیشه و فرهنگ ایران اسلامی ‌نباید اجازه دهند این رویداد تلخ و البته تاثیرگذار و درس‌آموز، از ذهن و ضمیر جامعه مسلمان ایران پاک شود و ایرانیان آن را به فراموشی بسپارند و از پندها و هشدارهای آن، خود را محروم کنند.

صبح نو

بسته پیشنهادی کتاب درباره واقعه مسجد گوهرشاد

شمشیرکشی علیه اعتقادات

یکی از رویدادهای برجسته تاریخ ایران اسلامی‌ که ابعاد گوناگونی دارد و از جنبه‌های مختلفی باید به آن نگریست و تاثیر عمیقی بر جامعه مسلمان ایران نهاده، رویداد دردناک حمله رضاخان به مردم مسلمان در مسجد گوهرشاد است. طبیعی است اهالی اندیشه و فرهنگ ایران اسلامی ‌نباید اجازه دهند این رویداد تلخ و البته تاثیرگذار و درس‌آموز، از ذهن و ضمیر جامعه مسلمان ایران پاک شود و ایرانیان آن را به فراموشی بسپارند و از پندها و هشدارهای آن، خود را محروم کنند.

واقعه تلخ مسجد گوهرشاد ابعاد گوناگونی دارد و اندیشمندان حوزه‌های گوناگون باید به‌دقت این ابعاد مختلف را متناسب با فهم عموم مردم و با زبان و بیانی خواندنی و جذاب تشریح و تبیین کنند. این واقعه دردناک افزون بر اینکه نمودی از نگاه و رفتار حاکمی‌ دیکتاتور با عموم مردم است، چگونگی و عمق دشمنی او با اسلام را نشان می‌دهد؛ زیرا تنها گناه قربانیان این جنایت، دفاع از حدود الهی بوده است و رضاشاه در انجام این جنایت هولناک حتی حرمت خانه خدا و مرقد شریف امام‌رضا؟ع؟ را هم نگه نداشت. آشکار است که برای زنده‌نگه‌داشتن این رویداد تلخ تاریخی و البته بیان تحلیل‌ها و عبرت‌های گوناگون از آن، فقط روایت تاریخی از آن، کافی نیست و باید متخصصان رشته‌های گوناگون از منظرهای مختلف به آن بنگرند و این حادثه را برای مخاطبان روایت کنند. در ادامه، مجمع ناشران 
انقلاب اسلامی چندین کتاب را که به شیوه‌های گوناگون به حادثه مسجد گوهرشاد پرداخته‌اند، معرفی می‌کند تا گام کوچکی در راستای زنده‌نگه‌داشتن یاد و راه شهدای این کشتار بی‌رحمانه بردارد.
 
«چهل‌ویکم»، نویسنده: حمید بابایی، انتشارات: صاد
«چهل‌ویکم» رمانی است نوشته حمید بابایی که در 
نشر صاد به چاپ رسیده است. نویسنده در این رمان، دو خط داستانی را در یکدیگر ادغام می‌کند که یکی، زندگی جوانی به نام ادریس است که در دوران رضاشاه مامور نظمیه است و دیگری، کاتبی است که بعد از آشنایی با ادریس، می‌خواهد زندگی او را بنویسد. داستان به ماجرای فرمان کشف حجاب و یکسان‌سازی پوشش ازسوی رضاشاه می‌پردازد و واکنش‌های به این دستور را به‌ویژه در مشهد پی می‌گیرد و به‌طور ویژه، به درگیری‌های نیروهای نظامی با مردم در مسجد گوهرشاد توجه می‌کند. ادریس از نظامی‌هایی است که به‌اجبار در ماجرای گوهرشاد شرکت کرده و یک تیر هم شلیک کرده است. او بعد از این قضیه، دچار عذاب وجدان می‌شود و قصد توبه می‌کند و می‌خواهد 40شب در مسجد گوهرشاد عبادت کند تا توبه‌اش پذیرفته شود. در سمت دیگر داستان، کاتب وجود دارد که به‌دلیل دینی که پدرش به کسی داشته، باید 40فصل از تذکره‌الاولیا را برای آن شخص نگارش کند و این کار را شب‌ها در مسجد گوهرشاد انجام می‌دهد. در همان‌جاست که با ادریس آشنا و کنجکاو می‌شود تا بداند این 40شب بر ادریس چگونه خواهد گذشت.
 
«پاریس‌پاریس»، نویسنده: سعید تشکری، انتشارات: کتاب نیستان
درونمایه داستان پاریس‌پاریس، سودای‌ پاریسی‌‌کردن شهر مشهد به‌وسیله‌ کشف حجاب زنان و در ادامه، اتفاقات مسجد گوهرشاد در سال1314 است که در زمان حکومت رضاخان و نخست‌وزیری‌ محمدعلی‌ فروغی‌ رخ داده است. یکی از ویژگی‌های این کتاب بهره‌بردن نویسنده از مستنداتی، همچون روزنامه‌های نوبهار، بهار و شرق آفتاب است. همچنین، سعید تشکری کوشیده است به زوایای‌ پیدا و پنهان این رخداد غم‌انگیز بپردازد و افرادی‌ همچون فتح‌الله پاکروان (استاندار)، محمدرفیع نوایی‌ (رییس شهربانی‌)، سرتیپ ایرج مطبوعی‌ (فرمانده لشکر) و افراد دیگری را معرفی کند که مستقیم یا غیرمستقیم در وقوع این حادثه دردناک نقش داشتند.
پاریس‌پاریس اثری داستانی و روایتی‌ خواندنی‌ از مجموعه‌حوادثی است که به کشتار مردم مظلوم در مسجد گوهرشاد منجر شد. سعید تشکری در این کتاب به‌خوبی توانسته است چهره واقعی استثمار و استعمار را به تصویر بکشد. زبان روایی‌ ساده و صمیمی، استفاده از زاویه‌دید سوم‌شخص در بیان دیالوگ‌ها، خط داستانی‌ تودرتو و زنجیروار و نیز انسجام روایی‌ از ویژگی‌های این اثر به حساب می‌آیند که بر گیرایی و جذابیت و اثرگذاری آن افزوده است.
 
«قیام گوهرشاد به روایت اسناد»، نویسنده: داود قاسم‌پور، انتشارات: مرکز اسناد انقلاب اسلامی
بی‌گمان، قیام مسجد گوهرشاد در سال1314 یکی از مصادیق مقاومت و شاید جدی‌ترین مقاومت مردم علیه اقدامات ضدمذهبی‌ رضاشاه بود. یکی از ضرورت‌های پرداختن به رویدادهای مهم و سرنوشت‌ساز تاریخی، همچون واقعه مسجد گوهرشاد، روایت معتبر، موثق و مدلل حادثه است. داود قاسم‌پور با درک این ضرورت مهم و اساسی دست‌به‌کار نگارش چنین اثری شده است. داوود قاسم‌پور در كتاب قیام گوهرشاد به روایت اسناد در دو بخش و چهار فصل به روایت قیام مسجد گوهرشاد براساس اسناد موجود در آرشیو مركز اسناد انقلاب اسلامی ‌می‌پردازد. بخش اول به بسترهای شکل‌گیری و زمینه‌های حادثه و سپس شرح واقعه و پیامدهای آن اختصاص دارد. نویسنده در این بخش با تکیه بر اسناد و خاطرات، تصویری گویا از این حادثه ترسیم می‌کند که از سال‌های آغازین سلطنت پهلوی و نخستین تلاش‌های رضاشاه برای اتحاد لباس تا شکل‌گیری قیام و در نهایت، محاکمه مقصران آن در سال‌های بعد را دربرمی‌گیرد. بخش دوم نیز شامل 117سند تاریخی و مدارک گویا برای روشن‌شدن زوایای گوناگون این قیام مردمی‌ است.
 
«همه‌چیز درباره نهال، دختر طرخان»، نویسنده: مصطفی جمشیدی، انتشارات: راه‌یار
رمان همه‌چیز درباره نهال، دختر طرخان کتابی با موضوع حمله به مسجد گوهرشاد در جریان اعتراضات مردم مشهد به کشف حجاب ازسوی رضاخان است. این کتاب را نشر «راه‌یار» چاپ کرده است. راوی کتاب، نهال‌سادات، نوه حاجی‌طرخان است که در آن زمان نوجوان بوده است. در واقع کتاب، حدیث نفس نهال از رویدادهای مختلف زندگی خود است. نهال که مادرش را هنگام تولد و‌ پدرش را در کودکی از دست داده و همراه با خواهر بزرگ‌ترش نزد پدربزرگش زندگی می‌کند، مشاهدات خود را در روزهای منتهی به کشتار مردم در مسجد گوهرشاد و نیز سال‌های بعدتر در جوانی و میانسالی روایت می‌کند. این روایات به‌گونه‌ای پراکنده و بدون ترتیب زمانی است و مخاطب با کنارهم‌گذاشتن قطعه‌های پازل، با پیشرفت کتاب کم‌کم کلیت داستان زندگی نهال را درمی‌یابد. به‌واسطه روایت بخشی از تاریخ، شخصیت‌های حقیقی چون محمدولی‌خان اسدی (دوست زمان بچگی حاجی‌طرخان)، فتح‌الله پاکروان، شیخ بهلول و... نیز در کتاب حضور دارند و نقش ایفا می‌کنند.
فضای عجیب رمان، ناشی از شیوه روایت آن است که ازسوی نهال‌سادات، نوه کوچک‌تر حاجی‌طرخان، انجام می‌گیرد و همین شیوه روایت است که خواندن کتاب را سخت می‌کند و شاید مناسب هر مخاطبی نباشد. نهال‌سادات که به نظر می‌رسد در دوران میانسالی قرار دارد، با یادآوری گذشته خود، بخش‌هایی از آن را به‌صورت پراکنده در ذهنش مرور و برای مخاطب کتاب روایت می‌کند.
 
«شخصیت‌شناسی قیام گوهرشاد»، نویسنده: ایوب خرسندی، انتشارات: بوی شهر بهشت
رضاشاه آیت‌الله قمی را دستگیر کرد و به زندان فرستاد. مردم مشهد پس از اطلاع از این توهین رضاشاه به این عالم بزرگوار، در خانه ‌علمای مشهد جمع شدند و پس از آن، در اعتراض به این اقدام رضاشاه، در مسجد گوهرشاد تحصن کردند. لحظه‌به‌لحظه بر تعداد تحصن‌کنندگان در 
مسجد گوهرشاد افزوده ‌شد و تعداد آن‌ها به چند هزار نفر رسید. آن‌ها خواسته‌ای جز لغو دستورهای تحمیلی دولت در زمینه فرنگی‌مآبی ‌و همچنین آزادی آیت‌الله قمی‌ نداشتند. بسیاری از علمای مشهد در تلگرافی به شاه، از او خواستند آیت‌الله قمی را‌ هرچه سریع‌تر آزاد کند. رضاشاه بدون اینکه پاسخی به این تلگراف دهد، دستور داد پس از سرکوب مردم، همه کسانی را هم که پای تلگراف را امضا کرده‌اند، دستگیر کنند. شب 22تیر1314 در کشتاری عظیم، هزاران نفر در مسجد گوهرشاد شهید شدند و برای مخفی‌ماندن تعداد شهدا، جنازه‌ها را در گودالی در اطراف شهر دفن کردند. مسجد گوهرشاد هفت روز تعطیل شد تا آثار خون و جنایت را از در و دیوار آن پاک کنند. فردای روز واقعه، در مشهد حکومت‌نظامی‌ اعلام شد و بسیاری از علما دستگیر و بعد از محاکمه، راهی زندان یا تبعید شدند. ایوب خرسندی در کتاب شخصیت‌شناسی قیام گوهرشاد کوشیده است این رویداد تلخ تاریخ ایران را با معرفی همه نقش‌آفرینان آن، برای مخاطب امروز روایت کند.
 
«حماسه گوهرشاد، اشعار برگزیده قیام مسجد گوهرشاد»، نویسنده: جمعی از شاعران، انتشارات: موسسه شاعران پارسی‌زبان
بی‌گمان، ادبیات، به‌ویژه شعر، یکی از راه‌های بسیار اثرگذار در بیان رویدادها و واقعیت‌های تاریخی و اجتماعی است. موسسه شاعران پارسی‌زبان با درک درست و دقیق کارآمدی ابزار شعر در انتقال معنا و به‌منظور زنده‌نگه‌داشتن راه و یاد قیام شجاعانه و خونین مسجد گوهرشاد، دو سال فراخوان شعر گوهرشاد برگزار کرد. این اقدام توانست در بین طیف گسترده‌ای از شاعران، شور و شوقی برای سرودن اشعاری درباره این قیام خونین بیافریند و اولین جشنواره ملی قیام گوهرشاد شکل بگیرد. کتاب حماسه گوهرشاد یکی از دستاوردهای این همایش فاخر و اسلامی و دغدغه‌مند است. علیرضا قزوه که یکی از شاعران بنام و برجسته معاصر ماست، زحمت گزینش این اشعار را برعهده گرفته و مجموعه‌ای ارزشمند از این اشعار را گرد هم آورده است. محوریت اشعار این کتاب موضوعاتی همچون حماسه قیام گوهرشاد، مسجد تاریخی گوهرشاد و نیز عفاف و حجاب و حیاست. این اثر شامل قالب‌های شعری متنوعی همچون سپید و نیمایی است. اشعاری از علیرضا قزوه، مصطفی محدثی خراسانی، ابوالقاسم حسینجانی، علی داودی و... در این مجموعه به چشم می‌خورد.
 
«حكايت كشف حجاب»، نویسنده: گروهی از نویسندگان، انتشارات: قدر ولايت
یکی از رویدادهای اجتماعی تاثیرگذار تاریخ ایران، دستور کشف حجاب در دوره پهلوی اول است. این موضوع ابعاد بسیاری دارد و پژوهشگران از منظرهای گوناگونی این موضوع را واکاوی کرده‌اند. کتاب حکایت کشف حجاب نیز به ابعاد گوناگون همین موضوع می‌پردازد. فصل اول با عنوان «کشف حجاب: دیدگاه، انگیزه، نتایج» سیر توطئه کشف حجاب را در زنجیره هجوم فرهنگی غرب نشان می‌دهد. فصل دوم، «اسناد خشونت رضاخانی و مقاومت مردمی»، دربردارنده اسنادی از کتاب خشونت و فرهنگ (اسناد محرمانه کشف حجاب) است که سازمان اسناد و مدارک ملی ایران منتشر کرده است. فصل سوم با عنوان «وقایع مهم حرم حضرت معصومه و مسجد گوهرشاد مشهد» به چگونگی این دو واقعه و نقش علمای بزرگ در این حوادث و مبارزه‌ای که با این دستور رضاشاه انجام دادند، اختصاص دارد. فصل چهارم، «حکایات و خاطرات»، بازگوکننده مشاهده‌های حاضران این رویداد تاریخی از زبان جمعی از علما و عده‌ای از اهالی تهران است. عنوان فصل پنجم «زن و حجاب از دیدگاه اسلام و غرب» است. نویسندگان در این فصل با ارائه بخش‌هایی از بیانات امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب، تفاوت این دو دیدگاه را بیان می‌کنند.

captcha
شماره‌های پیشین