sobhe-no.ir
1195
یکشنبه، ۳۰ خرداد ۱۴۰۰
14
بررسی فیلم «ایتالیا ایتالیا» و داستان «موضوع موقت» نوشته جومپا لاهیری

چیزهایی هست که نمی‌دانی!

احمدرضا حجارزاده / یکی از بهترین اقتباس‌های ادبی در سینما، فیلم «ایتالیا ایتالیا» به نویسندگی و کارگردانی کاوه صباغ‌زاده است؛ کارگردان جوان و کاربلدی که تازه‌ترین ساخته‌اش نیز یک اثر اقتباسی دیگر، یعنی فیلم «رمانتیسم عماد و طوبا» بود و در جشنواره سی‌ونهم فیلم حضور داشت. «ایتالیا ایتالیا» برداشتی آزاد است از داستان «موضوع موقت»-در مجموعه‌داستان «مترجم دردها» - نوشته جومپا لاهیری، نویسنده موفق و نامدار هندی که در لندن متولد و در آمریکا بزرگ شد.

خبر ويژه

«قلم زرین» در ایستگاه پایانی

آخرین خبر

«شبگرد» به روزهای پایانی رسید

خبر روز

پخش مستند «جست‌وجوگر» از رسانه ملی

صبح نو

بررسی فیلم «ایتالیا ایتالیا» و داستان «موضوع موقت» نوشته جومپا لاهیری

چیزهایی هست که نمی‌دانی!

احمدرضا حجارزاده / یکی از بهترین اقتباس‌های ادبی در سینما، فیلم «ایتالیا ایتالیا» به نویسندگی و کارگردانی کاوه صباغ‌زاده است؛ کارگردان جوان و کاربلدی که تازه‌ترین ساخته‌اش نیز یک اثر اقتباسی دیگر، یعنی فیلم «رمانتیسم عماد و طوبا» بود و در جشنواره سی‌ونهم فیلم حضور داشت. «ایتالیا ایتالیا» برداشتی آزاد است از داستان «موضوع موقت»-در مجموعه‌داستان «مترجم دردها» - نوشته جومپا لاهیری، نویسنده موفق و نامدار هندی که در لندن متولد و در آمریکا بزرگ شد.

 بر مبنای این داستان، سال93 نمایشی هم به کارگردانی رضا خباز روی صحنه رفت. داستان لاهیری هرچند کوتاه اما بسیار پخته و تاثیرگذار و همچنین از موضوعی مهم و حساس برخوردار است که می‌تواند دغدغه بسیاری از مردمان جهان باشد. تولید این فیلم در حالی شکل گرفت که سینمای ایران از آغاز با مساله کمبود فیلمنامه خوب و قصه‌های بکر و ناب روبه‌رو بوده؛ با وجودی که ادبیات کشور ما سرشار از داستان‌های جذاب و خارق‌العاده برای اقتباس است. اقتباس ادبی، حلقه مفقوده سینمای ماست. پیش از انقلاب57 نیز به‌ندرت کسی سراغ قصه‌های نویسندگان برای تولید فیلم می‌رفت و حجم وسیعی از تولیدات سینمایی را فیلم‌های به‌اصطلاح «فارسی» تشکیل می‌دادند. بااین‌همه، بودند کارگردان‌هایی که بهره‌بردن از داستان‌های مکتوب را به فیلمنامه‌های غیراقتباسی یا اورجینال ترجیح می‌دادند و خوشبختانه این سنت تا امروز-کم‌وبیش- ادامه داشته و به نظر می‌رسد طی یک دهه گذشته، کارگردانان سینما توجه و علاقه بیشتری به آثار نویسنده‌های داخلی و خارجی نشان داده‌اند.
 
جدایی شبا از شوکمار
اما در داستان «موضوع موقت» که مبنای ساخت فیلم «ایتالیا ایتالیا» شد، سرنوشت «شبا» و «شوکمار»، زوج هندی مهاجر به آمریکا را دنبال می‌کنیم که گویا زندگی‌شان به آخر خط رسیده و به جدایی فکر می‌کنند اما با پخش اطلاعیه‌ای مبنی بر قطع‌شدن برق محله به مدت 
یک هفته، آن‌ها بازی عجیبی را طراحی و اجرا می‌کنند که کم‌کم به تغییر خیلی چیزها در زندگی این زوج منجر می‌شود. به پیشنهاد شبا آن دو قرار می‌گذارند هر شب در تاریکی، یکی از رازهای پنهان زندگی مشترک‌شان را فاش کنند. ابتدا این بازی فقط یک سرگرمی خطرناک جلوه می‌کند ولی به‌مرور، موجب دلبستگی دوباره آن‌ها می‌شود. فیلم صباغ‌زاده تا حدود زیادی به داستان لاهیری وفادار است، حتی در حوادث زندگی زوج جوان فیلم و جزییات و اسراری که برملا می‌شوند. بااین‌همه، فیلم او تفاوت عمده و مهم دیگری نسبت‌به داستان «موضوع موقت» دارد و آن، ورود خود سینما و مسائل و مصائب 
پشت صحنه‌اش، به‌ویژه در عرصه فیلمسازی، به‌عنوان بخش تعیین‌کننده‌ای از داستان است. کارگردان فیلمش را در برخی اجزا و عناصر ایرانیزه کرده تا برای مخاطب داخلی ملموس و قابل‌درک باشد اما برخی فاکتورهای بااهمیت مانند مساله مهاجرت، تردید در زندگی مشترک، موفقیت‌های تحصیلی، آرمان‌های جوانان امروزی و از همه مهم‌تر، نکته‌های عاطفی باریک‌تر از مو را که سرنوشت دو شخصیت اصلی را از آشنایی و پیوند تا درگیری و مشاجره‌ها رقم می‌زنند، در فیلم حفظ کرده و در جای درست به کار گرفته است.
 برای مثال، اگر در داستان نامبرده، شبا و شوکمار هندی‌هایی هستند که به آمریکا کوچ کرده‌اند و گاهی غذای ایتالیایی می‌پزند، در نسخه سینمایی، نادر یک جوان اهل آبادان و فارغ‌التحصیل رشته مترجمی زبان ایتالیایی و عاشق سینه‌چاک آن کشور است که درست مثل شوکمار صبح تا شب در خانه کار و گاهی تدریس می‌کند. درواقع این برفاست که با مقام دستیاری کارگردان در سینما فعال است و موجب می‌شود به‌واسطه حضورش در تولید فیلم‌ها، تماشاگر با بعضی مشکلات فیلمسازی در سینمای ایران آشنا شود؛ ازجمله فیلمی که برحسب اتفاق، همایون ارشادی در آن بازی می‌کند و نادر را برای ایفای نقش مقابلش و تمرین دیالوگ‌های ایتالیایی‌زبان فرامی‌خواند. در جریان آشنایی برفا و نادر و حتی پس از ازدواج‌شان، دوبار به فیلم محبوب «هامون» (ساخته داریوش مهرجویی) ادای دین می‌شود. ضمن اینکه در فیلم، گاهی کتاب خوبی هم برای خواندن معرفی می‌شود، مثل «شکسپیر و شرکا» نوشته «جرمی مرسر» که نادر بر «خوب» بودن آن تاکید ویژه‌ای می‌کند؛ بنابراین اگر کسی داستان را نخوانده باشد، هرگز متوجه تفاوت‌های فیلم با قصه آن نویسنده هندی نمی‌شود اما با خوانش داستان و تشابه صحنه‌های افشای اسرار در تاریکی، استفاده از شمع‌های تولد برای روشنایی ساعت بی‌برقی، ماجرای مرگ فرزند زوج داستان، فراموش‌کردن پرداخت انعام به گارسون رستوران ازسوی شوکمار (و نادر)، مشت‌کردن دست شبا (و برفا) در خواب و توهم خیانت او در ذهن شوهرش، غیبت شوکمار هنگام زایمان که به اصرار زنش راهی کنفرانسی دانشگاهی در شهر دیگری می‌شود، اعتراف به آخرین راز ناگفته در روشنایی برق در صحنه پایانی هر دو اثر-فیلم و کتاب-درمی‌یابیم کارگردان قصه را کامل‌تر از آن دیده که بخواهد در اصل و فرعش دخل و تصرفی کند. با این وجود، کارگردان در عملی خلاقانه دو چاشنی خوشمزه موسیقی و طنز را به فیلم افزوده تا علاوه بر رسیدن به ریتم منطقی و مناسب فیلم برای مخاطب، فضای نسخه سینمایی داستان را کمی مفرح و سرخوش کند و از قضا در این عمل، موفق بوده است. سکانس موزیکال آهنگ «Bang Bang» به زبان ایتالیایی، پلان‌های مربوط به جشن عروسی نادر و برفا و سفر ماه‌عسل‌شان با آن موسیقی دلپذیر و علاقه‌مندی برفا به خوردن شیر و تکرار واژه «لاته» (Latte) به معنای شیر، فیلم را بامزه و دوست‌داشتنی‌تر کرده است.
 
کمدی اسپاگتی!
فیلم «ایتالیا ایتالیا» یک کمدی‌درام خوش‌ساخت است که هر تماشاگری را سر حال می‌آورد. به‌ویژه در نیمه نخست اثر، با انبوه برش‌های کوتاه از زندگی رویایی نادر در ایتالیا و خوانندگی‌اش روی موتور وسپا و معرفی سبک زندگی ایتالیایی‌ها، بیننده مجذوب فیلم می‌شود. همچنین شخصیت‌پردازی‌هایی که لابه‌لای فلاش‌بک‌هایی به زندگی برفا و نادر گنجانده شده، کمک بزرگی به درک هرچه بیش‌تر رفتارهای عجیب و بی‌توضیح آن دو می‌کند؛ مانند لحظه‌هایی که نمی‌دانیم چرا برفا اتاق‌خوابش را از نادر جدا کرده و در یکی از همین بازگشت‌ها به گذشته، دلیلش را کشف می‌کنیم. درنهایت باید گفت اگر جومپا لاهیری با نوشتن داستان «موضوع موقت» خوراکی به‌تندی و خوشمزگی غذاهای هندی پخته، کاوه صباغ‌زاده هم فیلم شریف و ماندگاری با طعم به‌یادماندنی اسپاگتی‌های ایتالیایی تولید کرده است. این فیلم را باید جزو معدود آثار سینمای ایران دانست که به‌خوبی از پس یک اقتباس ادبی برآمده است.

captcha
شماره‌های پیشین