sobhe-no.ir
1176
دوشنبه، ۰۳ خرداد ۱۴۰۰
7
گزارش «صبح‌نو» درباره موانع توسعه و ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور را بخوانید

دولت، چراغ انرژی‌های نو را خاموش کرده است

علی جواهری / مشکلات معیشتی و اقتصادی ناشی از بی‌تدبیری‌های دولت کم بود، حالا خاموشی‌های گاه و بیگاه شرکت توانیر هم وارد زندگی مردم شده است. اگر مروری بر اخبار داشته باشید، می‌بینید که نه فقط در محل زندگی شما که در دیگر شهرهای شمالی و جنوبی کشور قطع برق موجب آزارهای بسیار برای مردم شده است. این در حالی است که مسوولان برق کشور دلیل این قطعی‌ها را بروز مشکلات فنی اعلام می‌کنند. اما نبود سرمایه‌گذاری کافی در صنعت برق طی سالیان گذشته، خاموشی‌های گسترده و خسارت‌های فراوانی را به جامعه تحمیل کرده است؛ خاموشی‌هایی که بنا به گفته کارشناسان، در سال آینده نیز افزایش چشمگیری خواهد داشت. حال با توجه به اینکه ساخت نیروگاه فرایندی زمانبر است می‌توان با تکیه بر انرژی‌های تجدیدپذیر ضمن کاهش اثرات منفی واحدهای فسیلی، بر خاموشی‌های پیش رو نیز غلبه کرد. براساس آمارهای بین‌المللی میزان تابش خورشید و کریدورهای بادی متعدد موجود در ایران بالاتر از میانگین کشورهای اروپایی فعال در این حوزه است. اما با وجود پتانسیل‌های بسیار بالا در تولید انرژی‌‌های تجدیدپذیر، مانند بهره‌مندی از میانگین 300روز آفتابی، وزش باد با سرعت مناسب در مناطقی مانند منجیل در استان گیلان و شهرهای استان سیستان‌وبلوچستان، امكان استفاده از انرژی زمین‌گرمایی در استان اردبیل و شهر مشكین‌شهر، درصد كمی از انرژی كشورمان از منابع تجدیدپذیر تامین می‌شود. کارشناسان همگی بر این باور هستند که ایران با سرمایه‌گذاری‌های اشتباه در ساخت برخی از سدها و پروژه‌های حوزه صنعت آب و برق علاوه بر هدررفت سرمایه، باعث از بین رفتن فرصت سرمایه‌گذاری موثر در بخش انرژی‌های نو خواهد شد؛ فرصتی که دیگر قابل بازیافت نیست. بدون شک این امر مطالبه‌ای همگانی است؛ مطالبه‌ای که باید مدیران دولتی با وجود قوانین و مصوبات قوی در این حوزه پاسخگوی آن در اجرا باشند.

صبح نو

گزارش «صبح‌نو» درباره موانع توسعه و ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور را بخوانید

دولت، چراغ انرژی‌های نو را خاموش کرده است

علی جواهری / مشکلات معیشتی و اقتصادی ناشی از بی‌تدبیری‌های دولت کم بود، حالا خاموشی‌های گاه و بیگاه شرکت توانیر هم وارد زندگی مردم شده است. اگر مروری بر اخبار داشته باشید، می‌بینید که نه فقط در محل زندگی شما که در دیگر شهرهای شمالی و جنوبی کشور قطع برق موجب آزارهای بسیار برای مردم شده است. این در حالی است که مسوولان برق کشور دلیل این قطعی‌ها را بروز مشکلات فنی اعلام می‌کنند. اما نبود سرمایه‌گذاری کافی در صنعت برق طی سالیان گذشته، خاموشی‌های گسترده و خسارت‌های فراوانی را به جامعه تحمیل کرده است؛ خاموشی‌هایی که بنا به گفته کارشناسان، در سال آینده نیز افزایش چشمگیری خواهد داشت. حال با توجه به اینکه ساخت نیروگاه فرایندی زمانبر است می‌توان با تکیه بر انرژی‌های تجدیدپذیر ضمن کاهش اثرات منفی واحدهای فسیلی، بر خاموشی‌های پیش رو نیز غلبه کرد. براساس آمارهای بین‌المللی میزان تابش خورشید و کریدورهای بادی متعدد موجود در ایران بالاتر از میانگین کشورهای اروپایی فعال در این حوزه است. اما با وجود پتانسیل‌های بسیار بالا در تولید انرژی‌‌های تجدیدپذیر، مانند بهره‌مندی از میانگین 300روز آفتابی، وزش باد با سرعت مناسب در مناطقی مانند منجیل در استان گیلان و شهرهای استان سیستان‌وبلوچستان، امكان استفاده از انرژی زمین‌گرمایی در استان اردبیل و شهر مشكین‌شهر، درصد كمی از انرژی كشورمان از منابع تجدیدپذیر تامین می‌شود. کارشناسان همگی بر این باور هستند که ایران با سرمایه‌گذاری‌های اشتباه در ساخت برخی از سدها و پروژه‌های حوزه صنعت آب و برق علاوه بر هدررفت سرمایه، باعث از بین رفتن فرصت سرمایه‌گذاری موثر در بخش انرژی‌های نو خواهد شد؛ فرصتی که دیگر قابل بازیافت نیست. بدون شک این امر مطالبه‌ای همگانی است؛ مطالبه‌ای که باید مدیران دولتی با وجود قوانین و مصوبات قوی در این حوزه پاسخگوی آن در اجرا باشند.

ایران کشوری پرپتانسیل در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر است که با برنامه‌ریزی اصولی و هزینه‌کرد مناسب می‌تواند به کانون بازار انرژی‌های نو حداقل در خاورمیانه تبدیل شود. اما متاسفانه باوجود قانون مناسب برای استفاده از انرژی‌های نو با اجرای نادرستی از سوی دولت مواجه هستیم. سیاست‌گذاری‌های غلط، ایجاد نکردن زیرساخت و همچنین نبود برنامه‌ریزی برای هدایت سرمایه‌گذاری‌ها به‌سمت انرژی تجدیدپذیر ازجمله موارد اهمال دولت در این‌زمینه محسوب می‌شود. مروری بر برنامه‌های بالادستی کشور نشان می‌دهد که در برنامه پنج‌ساله پنجم پیش‌بینی‌ شده بود دولت پنج‌هزار مگاوات برق از طریق انرژی‌های نو فراهم کند که حتی 10درصد از این رقم هم فراهم نشد. عینا این برنامه به برنامه پنج‌ساله ششم منتقل شد و باز هم همان مشکل وجود دارد. استفاده مدیریت‌نشده از انرژی‌های موجود در حوزه‌های مذکور، با وجود پشتیبانی‌های قانونی مناسب، باعث شده تا هدررفت انرژی بسیاری را در کشور شاهد باشیم. به گفته کارشناسان حوزه انرژی، بیشتر برنامه‌ریزی دولت برای تشویق و ترغیب سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری در این زمینه و از طرفی هم سیاست‌گذاری برای توسعه بوده است، یعنی سیاست فعلی دولت احداث مستقیم نیروگاه‌های خورشیدی و بادی ازسوی خود دولت نیست، به همین دلیل، مواردی را به‌صورت پایلوت مانند نیروگاه‌های بادی منجیل و دیزباد نیشابور و نیروگاه‌های خورشیدی در سمنان و یزد اجرا کرده است. برای استفاده بهینه از این پتانسیل، سیاست دولت باید شبکه‌ای باشد یعنی اجزای مختلف درگیر با موضوع باید با هم ارتباط سازنده و هماهنگ داشته باشند، مثلا اگر سازمان منابع طبیعی باید زمین در اختیار قرار دهد یا محیط‌زیست مجوز لازم را صادر کند، باید با هم و با وزارت نیرو هماهنگ باشند و تمام ارگان‌های مرتبط باید با هم ارتباط شبکه‌ای داشته باشند و بتوانند برای تسهیل در کار با هماهنگی پیش روند.
 
جای خالی سرمایه‌گذاری
تخمین زده می‌شود با شرایط فعلی بین 15 تا 20هزار مگاوات ظرفیت قابل‌نصب نیروگاه‌های بادی را که صرفه اقتصادی دارند در کشور داشته باشیم. این ظرفیت در رابطه با انرژی خورشیدی به‌مراتب بالاتر است چون محدودیت‌هایی که نیروگاه‌های بادی دارند نیروگاه‌های خورشیدی نداشته و در بیشتر نقاط کشور قابلیت نصب نیروگاه خورشیدی وجود دارد.


 یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی که اکنون در مسیر توسعه نیروگاه‌های بادی قرار دارد، بحث فاینانس و مسائل بانکی است که کار را مشکل کرده، یعنی اگر کسانی بخواهند در زمینه انرژی بادی یا حتی خورشیدی فعالیت کنند باید بتوانند از بانک‌ها وام بگیرند که گرفتن وام در ایران برای کار در حوزه انرژی بسیار سخت است و از آنجا که کارمزد بانک‌ها در این زمینه بسیار بالا و غیرمعمول است، سرمایه‌گذاران امکان سرمایه‌گذاری در این زمینه را کمتر پیدا می‌کنند. سرمایه‌گذاران خارجی هم که می‌توانند از بانک‌های خارجی وام بگیرند یا فاینانس دریافت کنند به‌علت محدودیت‌های بین‌المللی ایجادشده اخیر تا حدودی نگران این موضوع هستند که شاید از نظر بین‌المللی با مشکلاتی مواجه شوند که این مسائل نیز تا حدودی کار را کند کرده است. تا سال96، زمان بازگشت سرمایه در انرژی‌های نو حدود پنج سال بود و پس از آن به سوددهی می‌رسید اما به‌دلیل تصمیمات اخیر وزارت نیرو این زمان به هشت‌سال افزایش یافته که باعث دلسردی و استقبال نکردن بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در این حوزه شده است. هزینه هر کیلووات نیروگاه خورشیدی تقریبا 800یورو و نیروگاه بادی 1200یورو است که با توجه به افزایش نرخ ارز و تامین تجهیزات 70درصدی از خارج، نیاز است درآمدها متناسب با نرخ ارز افزایش یابد. با توجه به هدف‌گذاری صورت‌گرفته در برنامه ششم توسعه به‌منظور رسیدن به پنج‌هزار مگاوات انرژی نو، برای احداث سالانه هزار مگاوات نیاز به یک میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در سال است.
 ظرفیت مناسب و عقب‌ماندگی قابل‌توجه
استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر یا به‌اصطلاح پاک چند سالی است که در دنیا مطرح است، رویکردی که هدف از آن، حفظ ذخایر فسیلی و مهم‌تر حفظ محیط‌زیست و سلامت انسان است و در این راستا، کشورهای زیادی درصدد تولید انرژی از ذخایر غیر فسیلی برآمده‌اند. کشورهای پیشرو در زمینه انرژی بادی آلمان و دانمارک در اروپا، ایالات‌متحده در آمریکای شمالی و چین در آسیا هستند که بعد از آن‌ها هم می‌توان از شرکت‌های ژاپنی و کره‌ای فعال نام برد. در زمینه انرژی خورشیدی نیز آلمان در اروپا و چین در آسیا جزو کشورهای پیشرو هستند، در بخش‌های دیگر انرژی تجدیدپذیر مانند نیروگاه‌های زمین‌گرمایی ایسلند و نیوزیلند، انرژی برق‌آبی کشورهای برزیل و روسیه، نیروگاه‌های آبی کوچک آلمان و در زمینه‌های دیگر مانند جزر و مد و امواج، کشورهای انگلیس و کانادا جزو پیشروها محسوب می‌شوند. در این میان اما ایران با وجود برخورداری از تنوع آب و هوایی، جایگاه قابل‌توجهی ندارد. درحالی‌که ضریب ظرفیت انرژی‌های نو در ایران  18 تا 22درصد است که این مهم در کشورهای اروپایی سهمی حدود 15 تا 17درصد را به خود اختصاص داده است. سهم انرژی‌های نو تا به امروز نزدیک به 600مگاوات بوده است که 300مگاوات از آن نیروگاه‌های برق‌آبی کوچک و 300مگاوات آن نیز انرژی‌های خورشیدی و بادی را شامل می‌شود، نسبت‌به سال‌های گذشته رشد مناسبی در این بخش صورت گرفته اما از سال96 به‌دلیل مشکلات ارزی و تحریم‌ها سرعت پیشرفت این طرح‌ها در کشور کاهش یافته است که در سال97 افت محسوسی را در این زمینه داشته‌ایم. اما هیچ‌کدام از موارد نمی‌تواند جایگزین سرمایه‌ای که از دست می‌رود، باشد. توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور نیازمند عزمی جدی ازسوی دولت است که هیچ اقدام موثری ازسوی دولت‌ها دیده نمی‌شود.

captcha
شماره‌های پیشین