sobhe-no.ir
1
چهارشنبه، ۰۵ آبان ۱۳۹۵
3
دکتر زهره خوارزمی:

تا این اندازه «ابژه کردن زنان» در انتخابات آمریکا بی‌سابقه است

در سال‌های اخیر و با افزایش مشارکت‌های زنان در عرصه اجتماعی و سیاسی، در تمامی انتخابات‌های دنیا، توجه به زنان از شاخصه‌های اصلی شده است. اما این بار در انتخابات آمریکا شاهد گزاره‌های قابل تأملی از توجه به مسأله جنسیت هستیم. از تغییر رویکردهای کاندیداها درباره حقوق همجنس‌بازان و سقط جنین گرفته تا افشاگری‌های جنسی. برای بررسی بیشتر این فضا به سراغ خانم دکتر زهره خوارزمی، دکترای مطالعات آمریکا از دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران رفتیم و با ایشان به گفت‌وگو نشستیم.

هیلاری و برنامه جذب و تربیت دختران مسلمان

صبح نو

هیلاری و برنامه جذب و تربیت دختران مسلمان

 یادداشت   زینب رئیسی
کارشناس امور زنان

در دنیای سیاست‌زده فعلی، آنچه در نهایت می‌توان به عنوان غایت نهایی از فعالیت‌های گوناگون بین‌المللی دریافت، تنازع برای قدرت است. این حقیقت، به‌رغم ادعاهای متکثر درباره حقوق بشر، کرامت انسانی، حقوق زنان، حقوق کودکان، توسعه، برابری، تکثر فرهنگی،… با نگاهی تحلیلی‌تر به عملکرد نهادهای بین‌المللی و سران دولت‌ها قابل مشاهده است. در این میان، عرصه‌های علمی نیز همواره و از دیرباز ابزاری عمده برای بازتولید قدرت از سوی گروه‌های گوناگون بوده است؛ ازجمله پژوهش‌های گسترده در دنیای علوم انسانی که در خدمت سیاست‌پردازی‌های قدرت‌طلبانه اجرا می‌شود.  با نگاهی به پروژه‌های پذیرش و سیاست‌های جذب دانشجو در بسیاری از طرح‌های تبادل علمی در کشورهای توسعه‌یافته و به خصوص ایالات متحده، ماهیت حقیقی این برنامه که در تضاد با شعارها و تبلیغات سازمان‌ها و دولت‌های مربوطه است، روشن می‌شود. در بحث از شهروندسازی و حوزه زنان، ارائه بورس‌های تحصیلی و پژوهشی به زنان و دختران کشورهای هدف، یکی از اهرم‌های پروژه بزرگ‌تر تربیت افراد متخصص به عنوان شهروندان نمونه آینده که در تطابق با فرهنگ و تفکر غرب هستند، مدنظر است.
دولت آمریکا طرح‌های تبادلی بی‌شماری را از سال‌های دور در سیاست خارجی گنجانده است که می‌توان به عنوان نمونه به موارد زیر اشاره کرد. در اغلب این برنامه‌ها، هیلاری کلینتون نقش مؤثر و مهمی ایفا کرده است.

TechGirls
دختران تکنولوژی برنامه‌ای است که توسط وزیر امور خارجه سابق آمریکا و هیلاری کلینتون راه‌اندازی شد. این طرح که در همکاری با چند سازمان همچون میراث بین‌الملل (Legacu International) است، سالانه ۲۵ دختر جوان بین ۱۵ تا ۱۷ سال را از کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا به منظور «آموزش برای اشتغال» و آموزش آن‌ها برای پی‌گیری مشاغل آینده خود در حوزه‌های صنعت و تکنولوژی، به سفرهای دوهفته‌ای به آمریکا می‌برد. این دختران در مراکز فنی آمریکایی آموزش‌هایی همچون ابزارهای اندروید، طراحی بازی‌های 3D، انیمیشن و غیره دریافت می‌کنند. اگرچه سن شرکت‌کنندگان بسیار کم است، اما این سفرها از سوی دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی آمریکا حمایت می‌شوند. از سوی دیگر، این شرکت‌کنندگان در منازل شهروندان آمریکایی اقامت می‌گزینند و این خود روشی برای رودرروکردن این افراد با سبک‌های شهروندی آمریکایی - در تقابل با فرهنگ خودی- در حین آموزش یک زمینه کاملاً فنی است.

برنامه دانشمندان آینده
برنامه دانشمندان آینده (NeXXt Scholar) در دسامبر ۲۰۱۱ و در یکصدمین سالروز اهدای جایزه نوبل به ماری کوری، به منظور بزرگداشت دانشمندان زن از سوی هیلاری کلینتون اعلام شد. به گفته گزارش وزارت خارجه آمریکا، این طرح مستقیماً به زنان و دختران تحصیل‌کرده کشورهای اسلامی نظر دارد.
به این منظور، دختران دبیرستانی کشورهای اسلامی می‌توانند مستقیماً در یکی از ۵۰ کالج مشارکت‌کننده آمریکایی در این طرح برای انتخاب رشته‌های علوم، فنی، مهندسی و ریاضیات شرکت کنند. افراد پذیرفته‌شده در هریک از این کالج‌ها، در طول دوره تحصیل به‌طور هم‌زمان از سوی یک کالج پشتیبان در زمینه‌های فرهنگی آموزش داده می‌شوند. به این ترتیب، دختران شرکت‌کننده در این طرح، به نام تحصیل در رشته‌های علوم پایه به آمریکا سفر می‌کنند، اما در حقیقت در حال تربیت‌شدن برای به دست گرفتن نقش‌های رهبری در شغل و ارگان خود بعد از بازگشت به وطن هستند. طبیعتاً، چنین افرادی تمایل و پتانسیل بالایی برای ایجاد تغییر به نفع جامعه آمریکا خواهند داشت؛ چراکه از موهبت‌های موقتی و گزینشی این جامعه برخوردار بوده‌اند.

برنامه ۱۰۰ زن
برنامه ۱۰۰ زن (The 100 Women Initiative) توسط هیلاری کلینتون در ماه مارس ۲۰۱۱ و در روز جهانی زن برگزار شد. در این برنامه، ۱۰۰ زن از ۹۲ کشور جهان حضور داشتند و می‌توان گفت این طرح، در کنار برنامه‌های مشابه آن، بخشی از ایده «قدرت نرم» کلینتون هستند که به نوبه خود برگرفته از ایده‌های رهبری نظریه‌پردازانی همچون پیتر سنگ است. طبق ایده‌ای که «رهبری» را از «ریاست» تفکیک می‌کند، به سیاست‌مداران آمریکایی توصیه می‌شود که برای حفظ و بازتولید برتری خود در جهان، به سطح جامعه مدنی کشورها نفوذ کنند و برای این منظور از رابطه شهروند- شهروند بهره جویند، نه رابطه دولت- شهروند.

برنامه جهانی رهبری زنان
برنامه جهانی رهبری زنان (Global Women‪'‬s Leadership Innitiative) از دیگر طرح‌های آمریکایی است که در جولای ۲۰۱۳ توسط حقوق‌دان آمریکایی، رانگیتا داسیلوا آلویس، به منظور کسب ۵۰ درصد کرسی‌های ریاست برای زنان تا سال ۲۰۵۰ راه‌اندازی شد. تفاوت این طرح با طرح‌های قبلی، در حوزه علوم انسانی و اجتماعی آن است. این برنامه از سوی مرکز ویلسون (Wilson Center) برگزار می‌شود و هدف اصلی آن زنان خاور میانه و شمال آفریقا هستند. دلیل این امر هم در انقلابات اخیر این منطقه و آمادگی منطقه برای اتخاذ الگویی جهت ترسیم سیستم جدید حقوقی و فرهنگی جامعه‌داری است.‬‬‬
هاله اسفندیاری، شهروند ایرانی‌الأصل آمریکایی و مدیر برنامه خاورمیانه مرکز بین‌المللی وودرو ویلسون، یکی از اصلی‌ترین برنامه‌ریزان این برنامه است که دیدگاه‌هایی در تقابل با دیدگاه‌های نظام جمهوری اسلامی دارد. از این‌رو، می‌توان دریافت که طرح‌ها و نیات این برنامه تا چه حد با الگوهای بومی منطقه هم‌خوانی دارد.

Fortune
برنامه Fortune برنامه‌ای بین‌المللی است که در سال ۲۰۰۶ توسط کاندولیزا رایس راه‌اندازی و بعدها توسط هیلاری کلینتون تداوم یافت. هدف از این برنامه، ارائه مهارت‌های مدیریتی و تجاری به زنان است. این برنامه ۱۹۹ زن از ۴۶ کشور و نیز زنانی از نوار غربی و غزه -این برنامه فلسطین را به عنوان یک کشور رسمیت نمی‌شناسد- را آموزش داده است. بخش‌های مختلف ازجمله هزار و ۵۰۰ برند تجاری در این برنامه همکاری دارند و شرکت‌کنندگان می‌توانند در فعالیت‌هایی که توسط هر کمپانی اختصاصاً برای رفع نیازهای آموزشی آنان تدارک دیده شده است، شرکت کند.

سیلیکون وَلی و جذب دانشجویان دختر مسلمان
سیلیکون وَلی جایی است که کارخانجات آمریکایی بیشتر در آن‌جا متمرکز هستند. در این بخش به دختران مسلمانی بورسیه‌های کوتاه‌مدت کالج‌ها را به‌عنوان توانمندسازی اشتغال داده‌اند. در واقع، بین وزارت خارجه، دانشگاه‌ها و کمپانی‌ها در این زمینه هماهنگی به‌وجود آمده است. چیزی که در این‌جا اهمیت دارد تغییر احساس در دختران مسلمان است. دختر مسلمان به اسم این‌که بورسیه‌ای برای اشتغال یا برای توانمندسازی فنی و دانش گرفته است، سفر می‌کند اما نوع تعاملات اهمیت دارد. در این برنامه یکی از کارهایی که انجام می‌گیرد این است که حتماً دو دختر از آمریکا با این دختر مسلمان؛ یکی به عنوان همراه علمی و دیگری همراه فرهنگی، ارتباط برقرار می‌کنند و او را به موزه، پارک، سینما و... می‌برند و به قدری حس آمریکایی بودن و لذت فرهنگ آمریکایی را در او قوی می‌کنند که وقتی این دختر مسلمان به کشور خود بازمی‌گردد، اتمسفر آمریکا تا ابد در ذهن او باقی می‌ماند.

مانیتورینگ غیرمستقیم دختران مسلمان ارطریق «سیسترز»
پس از بازگشت دختران مسلمان به کشورهایشان، طی برنامه‌ای، این دختران مدام رصد می‌شوند و این بخش‌ها ارتباطاتشان را با افرادی که به کشورشان برمی‌گردند، حفظ می‌کنند. مثلاً سیسترز یک سیستم وبلاگی است که از طریق آن وقتی این افراد به کشورهای خود بازمی‌گردند ارتباطشان با هم قطع نمی‌شود و در واقع یک نوع مانیتورینگ غیرمستقیم است.
از نظر میشل فوکو، اندیشمند فرانسوی علوم اجتماعی و فرهنگی، نهاد آموزش و به‌طور خاص دانشگاه؛ یکی از ابزارهای قدرت هستند. او معتقد است نهادهای مدنی نظیر نهادهای آکادمیک، پزشکی، تنبیهی و نظارتی؛ ازجمله امکاناتی هستند که امکان نفوذ به زندگی انسان‌ها و نظارت و تسلط بر آن را به گروه‌های دارای قدرت محول می‌کنند. با نگاهی به بحث‌های انجام‌شده درباره شیوه مدیریت بورس‌های دانشجویی بین‌المللی و فرصت‌های مطالعاتی که از سوی دانشگاه‌های آمریکایی به جوانان و به ویژه دختران و زنان از سایر کشورها ارائه می‌شود و همچنین با توجه به ماهیت سیاسی این اقدامات که در اغلب آن‌ها نقش هیلاری کلینتون قابل توجه و تأمل است، نظریه فوکو کاملاً ملموس به نظر می‌رسد؛ چراکه این برنامه‌ها و سازمان‌های مجری آن، در راستای طرحی کلی و در خدمت اهداف سیاسی و درازمدت دولت خود در زمینه تربیت آنچه که «شهروند جهانی»‌ می‌نامیم، در حال صرف هزینه و تبادل نیرو هستند.

captcha
شماره‌های پیشین