صحبت‌های کارگردان انیمیشن «فهرست مقدس» درباره داوری جشنواره فیلم فجر

انیمیشن باید سیمرغ داشته باشد

سی‌وششمین دوره جشنواره پر حرف و حدیث فیلم فجر هم با تمام کم و کاستی‌هایش سرانجام به پایان رسید. جشنواره‌ای که امسال بنا به تغییرات رخ داده و تصمیمات ناگهانی گرفته شده با انتقادات بسیاری همراه بود. نقد و نظرهایی که تا آخرین روز نیز ادامه داشتند و بازتاب آنها نیز همچنان به گوش می‌رسد.

اما در این دوره در کنار شیوه برگزاری، داوری، انتخاب‌ها و... مساله دیگری وجود دارد که هر ساله اصولاً با کج‌سلیقگی‌هایی همراه می‌شود و در عین اهمیتی که می‌تواند داشته باشد، اغلب مورد بی‌توجهی
قرار می‌گیرد.
حوزه انیمیشن و نوع پرداخت به آن در جشنواره از مواردی است که همیشه با اعتراضات، نقدهای تند و البته بحقی همراه می‌شود و نگاه سرسری به آن امسال نیز به وضوح به چشم می‌خورد.
این موضوع بهانه‌ای شد تا با کارگردان انیمیشن «فهرست مقدس» که پیشتر در دوره‌های قبل با این کم توجهی‌ها مواجه شده بود، گفت‌و‌گویی درباره شیوه حضور انیمیشن‌ها در جشنواره و نوع برخورد با آنها، در این رویداد، داشته باشیم.

مگر فیلم‌های ما در حد هالیوودند؟
آقای محمدامین همدانی در این‌باره در گفت‌و‌گو با «صبح نو» بیان کرد: طبق عملکردی که تاکنون در خصوص انیمیشن‌ها در کشور ما وجود داشته، باید بگویم که در اثبات سینمای انیمیشن و اهمیت آن برای مسوولان فرهنگی و هنری کشور همچنان فاصله وجود دارد. در‌حال‌حاضر ما از پتانسیل‌هایی صحبت می‌کنیم که مطمئناً زمانی که به آن برسیم، با همان مسوولان نیز حسرت این را می‌خوریم که چرا آن‌قدر دیر متوجه این ظرفیت شدیم. انیمیشن‌هایی که در استانداردهای بسیار بالایی در جشنواره‌هایی مثل فجر حاضر شدند و مسیر دشواری را در طول چندین سال طی کردند تا به همراه یک گروه بزرگ چندین نفره به این نقطه و مثلاً جشنواره فجر برسند، این در حالی است که فیلم‌هایی که نهایتاً چندماه بیشتر تولید آن‌ها زمان نبرده، به‌دلیل بسیاری از مصلحت‌ها خیلی مهم‌تر جلوه می‌کنند. در این زمان تنها توجیهی که وجود دارد این است که انیمیشن ما در حد آثار جهانی نیست، اما مگر فیلم‌های ما قابل مقایسه با آثار بین‌المللی هستند یا اصلا مگر می‌شود که همین فیلم‌هایی که از آن‌ها می‌گوییم را با استانداردهای هالیوودی مقایسه کنیم که انیمیشن را قیاس می‌کنیم؟!

غفلت‌های ادامه‌دار از پتانسیل دنیای انیمیشن
وی ادامه داد: ما درباره صنعتی صحبت می‌کنیم که اگر در دنیا جان گرفته است، با حمایت‌هایی که پشت آن بوده به یکی از پولسازترین صنایع فرهنگی تبدیل شده و همیشه از بین 5 فروش دنیا یکی از آن‌ها انیمیشن بوده و هست. زمانی که ما از این پتانسیل غافل می‌شویم تنها تحلیلی که امثال ما می‌توانند داشته باشند این است که چه حیف که مسوولان ما همچنان نسبت به انیمیشن غافل‌اند و به‌طور قطع اگر کشور و مسوولان آن در حوزه فرهنگ به بلوغی برسد که با آن بتواند چشم اندازهای بلندتری را تدوین کند، حتماً نسبت به فرهنگسازی نسل آینده‌اش، توجه بیشتری خواهد داشت، در این میان انیمیشن تنها ابزار ما برای مکالمه با نسل آینده است.

داوری نسنجیده در جشنواره فیلم فجر
همدانی با اشاره به برخورد جشنواره با انیمیشن حاضر در آن و در کل عملکردی که دارد، بیان کرد: متأسفانه ما می‌بینیم که داور جشنواره می‌گوید چون با مثلاً انیمیشن «فیلشاه» (که کار بسیار خوبی بود) ارتباط برقرار نکرده، آن در بخش‌های دیگر نیز آن را وارد نمی‌کند، مثل اتفاقی که گاهی درباره برخی فیلم‌ها مثل «لاتاری» نیز وجود داشت و آن را در هیچ بخش دیگری کاندیدا نکردند. این صحبت، حرف بسیار نسنجیده‌ای است که باعث شده تا سینمای کشور هم تحت‌تأثیر این اظهار نظرهای سلیقه‌ای قرار بگیرد.
او ضمن بیان توانایی قیاس انیمیشن با فیلم‌هایی که وجود دارند، گفت: این شیوه برخورد درحالی است که انیمیشن می‌تواند در خیلی از زمینه‌های موجود مثل صداگذاری، موسیقی، تدوین و... در کنار دیگر آثار بررسی و کاندیدا شود؛ اما متأسفانه داوران به بهانه این که با انیمیشن ارتباط برقرار نکرده‌اند، آن را با بی‌توجهی در هیچ یک از بخش‌های تخصصی وارد نمی‌کنند و این ظلم بزرگی است که به دنیای انیمیشن شده است.

جشنواره زور می‌گوید و ظلم می‌کند
او اضافه کرد: نکته‌ای که در این میان بسیار دردآور است همین است که انیمیشنی که اندازه چند تا از فیلم‌های حاضر در جشنواره کار برده و توانایی رقابت دارد، هیچ سیمرغی به آن اختصاص داده نمی‌شود، در‌حالی‌که برای پوستر، کار کوتاه، هنر و تجربه و... سیمرغ در نظر گرفته می‌شود. همه این‌ها را که کنار هم قرار دهیم، متوجه می‌شویم که مشکل تعداد انیمیشن‌ها نیست بلکه مشکل این است که تا وقتی زور جشنواره به بخشی برسد که از آن قدرتی که باید برخوردار نباشد برسد، آن بخش مورد ظلم قرار می‌گیرد. چرا که انیمیشن با بخش‌هایی که از آن نام بردم قابل مقایسه نیست و آن وقت آنها سیمرغ می‌گیرند اما انیمیشن با بی‌توجهی بی‌رحمانه مورد ظلم قرار می‌گیرد، به همین دلیل این موضوع به تعداد آثار موجود ارتباط ندارد، بلکه مشکل نوع نگاهی است که در این‌باره وجود دارد، چون همانطور که گفتم انیمیشن در خیلی از بخش‌ها می‌تواند حضور داشته باشد.
این کارگردان درباره پیامدهای نگاه موجود به این بخش عنوان کرد: در این اوضاع به نظر می‌رسد انیمیشن ایران با سرعتی که در حال رشد است، در کنار کم توجهی‌ای که در جشنواره به آن می‌شود، به زودی، دیگر آینده خود را در جشنواره نمی‌بیند و بعد از حضور موفق در سطح بین‌المللی، مسوولان غصه آن را خواهند خورد که چرا ما روی این موج سوار نبودیم. از همین رو نگاه موجود باید اصلاح شود چون فیلم فجر، جشنواره فیلم‌های سینمایی است و انیمیشن هم باید در همین جشنواره حاضر شود. حتی در اسکار نیز چندی پیش یکی از فیلم‌های انیمیشن اخیر در بخش موسیقی کاندیدای اسکار شد، این یعنی انیمیشن می‌تواند در بخش‌های تخصصی نیز نامزد شود و به آن این گونه پرداخته شود.

مشکل از نگاه است نه تعداد
وی یادآور شد: من باز هم می‌گویم که در این میان تعداد مطرح نیست چون در سال 94، حدود هشت انیمیشن وجود داشت، اما بازهم به آنها توجه نشد و هر یک در حوزه‌های بین‌المللی جوایز ارزشمندی را دریافت کردند. در حال حاضر نیز اگر بازهم مثل امسال و سال گذشته که انیمیشن‌هایی با قدرت بالا حضور پیدا کرده اما رها شده‌اند، به آنها بی توجهی شود، دیگر در سال بعد
سرمایه گذار هم به آن بها نمی‌دهد، به همین دلیل عدم پرداخت صحیح به این بخش موجب به تعویق افتادن کشف پتانسیل موجود و حضور سرمایه‌گذاران برای آنها می‌شود.
همدانی خاطرنشان کرد: در این فضا به‌عنوان مثال برای شکل‌گیری صنعتی مثل خودرو سال‌های سال است که مردم پای آن ایستاده‌اند و حتی از کیفیت محروم شده‌اند؛ اما در این بخش کوچک‌ترین حمایت همین است که به آن بهایی در حد همین جشنواره‌ها داده شود تا این صنعت بتواند شکل بگیرد، اما ما از نخستین گام‌های انیمیشن انتظار داریم در حد هالیوود پیش بروند، در‌حالی‌که یک هزارم فیلم‌ها برای آن هزینه صرف نمی‌شود و در ابتدا باید این حمایت‌های حتی کوچک رخ دهد.