«صبح نو» فاز دوم طرح رجیستری را بررسی می‌کند

مراحل جدید کدسازی

بعد از مطرح شدن طرح رجیستری، از همان ابتدای طرح موافقان و مخالفان در باب آن مقاله‌ها انتشار دادند. البته موافقان آن بیشتر بوده‌اند. ممنوعیت قاچاق کالا و جلوگیری از ورود کالای بی‌کیفیت و تقلبی یکی از دلایل موافقان این طرح بوده است. طرحی که از نظر بسیاری می‌تواند باعث رشد بازار موبایل باشد. حرف مخالفان اما یک چیز دیگر بوده است. کدگذاری موبایل‌ها طرحی بود که قرار است در طرح رجیستری اجرایی شود. کدگذاری قرار است برای تمام گوشی‌های موبایل انجام شود. با این طرح، فقط گوشی‌هایی وارد کشور می‌شوند که شناسه یا (IMEI (International Mobile Equipment Identity در گمرک ثبت‌شده باشند و به این ترتیب قابلیت دسترسی در شبکه‌های تلفن همراه را داشته باشند.

 فاز نخست اجرایی شدن رجیستری، قرار بود در اواخر مهرماه اجرایی شود، مساله‌ای که البته با اما و اگرهای فراوان و تغییر تاریخ اجرایی شدن طرح، به گفته بسیاری، نصفه و نیمه اجرایی شد. بسیاری از مردم، فروشندگان موبایل هنوز منتظر هستند تا بدانند که بعد از اجرایی شدن طرح رجیستری، قرار است که چه اتفاقی بیفتد.

با تاریخ نامعلوم
 طرح رجیستری خیلی وقت بود که مطرح بود. تقریباً تا سال‌ها قبل همه وزیران وقتی که به کرسی وزارت می‌نشستند، پرونده رجیستری را بیرون می‌کشیدند و از آن پرده‌برداری می‌کردند اما به‌طور جدی، حرف رجیستری شدن از مردادماه سال 93 شروع شد. وزیر ارتباطات وقت، آقای «محمود واعظی» پرونده رجیستری را بعد از مدت زمان زیادی دوباره به جریان انداخت. بعد از کش‌وقوس‌های فراوان در شهریورماه سال 94 درنهایت، هدف از این طرح، مبارزه با قاچاق تلفن همراه عنوان شد. بعد از اعلام اهداف طرح و جابه‌جایی هر روزه تاریخ اجرایی شدن طرح، مشخص شد. واعظی در نشست خبری خود در روز 10 مردادماه سال گذشته گفته بود: «بیش از یک سال است که در حال فعالیت روی این طرح هستیم و قرار بود 27 اردیبهشت‌ماه(95) نیز آن را اجرایی کنیم اما برخی اپراتورها که نگران مهاجرت مشترکان خود هستند همکاری لازم را صورت ندادند؛ با این حال از سه هفته پیش این طرح به‌صورت آزمایشی در حال اجراست و تلاش داریم تا زمان عملیاتی شدن که احتمالاً هفته دولت است مشکلات آن را برطرف کنیم.» آقای «حمیدرضا دهقانی‌نیا» مدیرکل فناوری و اطلاعات ستاد مبارزه با قاچاق کالا در بهمن‌ماه سال 95 در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس درباره مشکل اجرایی نشدن طرح رجیستری گوشی‌ها، گفت: «قبول داریم طرح یک طرح تخصصی، فنی و کاملاً کارشناسی است اما هنگام اجرای این طرح بر اساس سابقه طرحی که در سال 85 داشتیم طرحی بود که ناقص انجام شد، دوستان خیلی تمایل به اجرای این طرح نداشتند بنابراین وقتی با این موضوع مواجه شدیم؛ یک‌سال‌ونیم زمان برد تا طرح جدید ارائه شود و موردبررسی قرار گیرد. اکنون این هماهنگی‌ها انجام‌شده و دوستان پای‌ کارند و ما مطمئن هستیم مرداد 96 زمان قطعی رجیستری شدن گوشی‌های موبایل خواهد بود.»
طرح البته در مردادماه و مهرماه امسال هم به‌طور کامل اجرایی نشد. در فاز نخست طرح رجیستری، اعلام شد که گوشی‌هایی که قبلاً در شبکه فعال شده بودند، مشکلی نخواهند داشت، اما لازم است کاربران گوشی‌های کارنکرده، گوشی خود را تا پیش از آغاز فاز دوم فعال کنند. با فعال کردن گوشی‌ها، گوشی‌ها مجاز شمرده می‌شدند. درهمین طرح هم برای قاچاق نبودن گوشی‌ها، سیستم سنجش اصالت گوشی تعریف شد. از همان روزهای نخست و مطرح شدن طرح، حرف و حدیث‌های زیادی مطرح بوده است.

قاچاق ممنوع
 بر اساس آخرین اعلام مقامات رسمی بیشتر از 90‌درصد گوشی‌های موجود در بازار قاچاق هستند. ضریب نفوذ تلفن همراه در ایران 110 درصد اعلام شده که بازاری چند 10 میلیارد تومانی را به‌وجود آورده است. بازار بزرگ تلفن همراه در ایران و نبود تولیدات داخلی قابل قبول، باعث شده تا ایران تبدیل به بازار مناسبی برای ورود و فروش برندهای خارجی تبدیل شود. همین قضیه باعث شده تا بازار موبایل در ایران سریع رشد کند. خیلی‌ها هم از این فرصت استفاده کردند و دست‌به‌کار و وارد این حوزه شدند. با وجود افزایش واردات گوشی تلفن همراه و از بین رفتن اندک تولیدات داخلی، اداره گمرک، سازمان تنظیم مقررات رادیویی و وزارت صنایع و معادن تصمیم گرفتند تا درصد گمرکی واردات این کالا را افزایش دهند بلکه کمکی به تولید داخلی و کاهش واردات کنند اما این کار باعث شد ورودی از درگاه قانونی کاهش و قاچاق شدت بیشتری بگیرد. یکی از نکات مهم و قابل توجه این است که هر واردکننده‌ای تمایل دارد گوشی را به‌صورت رسمی وارد کند اما این نکته بسیار مهم است که واردات گوشی به این سادگی‌ها نیست. داشتن کارت بازرگانی، هزینه گمرک، مالیات بر ارزش افزوده، مدت زمان طولانی نگهداری گوشی در انبارهای گمرک و عدم ترخیص سریع و بسیاری مشکلات دیگر، باعث می‌شود تا واردات به‌صورت قاچاق نخستین و پرسودترین روش ممکن برای وارد‌کننده و مشتری باشد. بر اساس آمار گمرک در یک ماهه نخست سال 96 قریب به 39 تن گوشی تلفن همراه، به ارزش 13 میلیون و 790 هزار و 283 دلار و ارزش 447 میلیارد و 102 میلیون و 865 هزار ریال وارد کشور شده است. این آمار اعلام‌شده از سوی گمرک نشان می‌دهد که بازار رسمی واردات با وجود درصد بالای گمرکی چه بازار بزرگی دارد و این رقم زمانی که سهم گمرکی پرداخت نشود، جذاب‌تر هم خواهد شد. طرح رجیستری به اعتقاد کارشناسان اقتصادی قاتل بازار موبایل است اما اگر این طرح اجرا شود بسیاری از وارد‌کنندگان که به گفته مردم دلال هم نیستند، از کار، بیکار خواهند شد. از نظر بسیاری دولت باید در روند طرح رجیستری روند ترخیص کالا در گمرک را بهبود ببخشد تا واردات به‌صورت رسمی بتواند تقاضای بازار بزرگ و پرتلاطم موبایل را بدهد.

حاشیه‌های یک طرح خوب
 از همان روزهای ابتدایی شروع اجرایی شدن طرح، حرف و حدیث‌های زیادی درباره گوشی‌ها با برند خاصی مطرح شدند. بعضی‌ها معتقد بودند که چون بعضی از برندهای خاص در ایران نمایندگی ندارند، بنابراین گران خواهند شد. هرچند که حرف و حدیث‌های دیگری هم درباره برندهای خاص مطرح بود. مثلاً اینکه دیگر قرار نیست که آن برند وارد شود و تمامی مشترکانی که از آن برند خاص استفاده می‌کنند، برندشان از شبکه خارج می‌شود و غیرقابل استفاده می‌ماند. حاشیه‌ها و اخباری که تمام کاربرانی را که از آن برند خاص استفاده می‌کردند، نگران کرد. بعدها اما اخبار درگوشی نگرانی کاربران را کم کرد. یکی از فروشندگان گوشی موبایل به نام آقای «حامد نیکخو» درباره نمایندگی نداشتن این شرکت‌ها در ایران در گفت‌وگو با روزنامه «صبح نو» حرف دیگری زد. او می‌گوید: «درباره از بین رفتن از مشکل، با چند شرکت صحبت شده است تا برندهایی که به‌طور خاص در ایران نمایندگی ندارند، به آنها نمایندگی داده شود. البته طرح در مرحله نخست است و هنوز ما نمی‌دانیم که قرار است که چه اتفاقی بیفتد.»
جمع‌آوری گوشی‌های آیفون از سطح بازار اما همه حرف و حدیث‌ها را تبدیل به واقعیت کرد. اعتراضات برای جمع‌آوری برند محبوب ایرانیان باعث شد تا جمع‌آوری متوقف شود. همان زمان سخنگوی وقت ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، آقای «قاسم خورشیدی» در گفت‌وگو با ایسنا از نبود نمایندگی آیفون در ایران انتقاد کرده و گفته بود: «بر اساس قانون نظام صنفی و قانون حمایت از مصرف‌کنندگان هر کالای خارجی که قرار است در بازار توزیع شود، باید در کشور زنجیره خدمات پس از فروش و نمایندگی رسمی داشته باشد اما آیفون فاقد نمایندگی رسمی در جمهوری اسلامی ایران است، لذا اساساً سرویس‌گیری این نشان تجاری اکنون هم با قانون مغایر است. بلافاصله با آغاز به کار طرح رجیستری به‌طور رسمی این سرویس‌دهی به این نشان تجاری ممنوع می‌شود البته این اتفاق برای گوشی‌های جدید آیفونی که قرار باشد وارد بازار شوند خواهد افتاد و شامل گوشی‌هایی که قبل از این طرح به بازار آمده‌اند، نخواهد شد.»

با هر لحظه گذر، صد هزار تومان افزایش
 مساله دیگری که از همان ابتدای طرح مطرح شد، گران شدن گوشی‌های موبایل بود. اتفاقی که البته به نظر بسیاری از مردم غیر قابل درک و از طرف کارشناسان مناسب و خوب به نظر می‌آید. نیکخو درباره گران شدن گوشی‌های موبایل می‌گوید: «حال هر کسی که گوشی موبایل می‌خرد می‌داند موبایلی که می‌خرد، قاچاق نیست و 100در‌صد اورجینال و اصل است. البته این اتفاق باعث گرانی گوشی‌های موبایل می‌شود.» او دلیل گران شدن گوشی موبایل را این‌طور توضیح می‌دهد: «در تعریف اولیه‌ای که درباره طرح رجیستری آمده است، حرف از بین رفتن قاچاق در حوزه گوشی‌های موبایل شده است. بعد از اجرایی شدن کامل این طرح، همه گوشی‌های موبایل از درگاه اصلی گمرک وارد خواهند شود. وارد‌کننده باید درصدی از مالیات را پرداخت کند، همین قضیه روی قیمت گوشی‌های موبایل تأثیر دارد. خریداری که گوشی را یک میلیون تومان می‌خریده حال باید آن را یک میلیون و صد هزار تومان بخرد. بعد از اجرایی شدن این طرح به گفته دولت و اتحادیه، قیمت‌های گوشی‌های موبایل 15درصد گران می‌شوند. هزینه واردات گوشی‌های موبایل بعد از این هفت درصد افزایش پیدا می‌کند. هشت درصد به خاطر مالیات بر گوشی‌ها اضافه می‌شود که در مجموع 15درصد می‌شود.»
البته از نظر بسیاری از کارشناسان با وجود گران شدن گوشی موبایل، بازهم خرید گوشی برای کاربران دو سر سود است. از نظر آنها طرح پشتیبانی و تعریف خدمات پس از فروش در این طرح معنی پیدا می‌کند. بعد از اجرایی شدن طرح رجیستری، تمامی کاربران با داشتن گوشی که کد منحصر به فرد خود را دارد به شرکت برند خاص، می‌توانند در صورت به وجود آمدن مشکلی، اقدام به تعمیر و ارائه خدمات واقعی کنند.

وارد فاز دوم
 بعد از اجرایی شدن نیمه نخست طرح، اجرای فاز دوم طرح رجیستری قرار است که در نیمه آذرماه اجرایی شود. وزارت ارتباطات در اطلاعیه‌ای اعلام کرده است: «فاز دوم طرح ثبت گوشی تلفن همراه موسوم به رجیستری از تاریخ ۱۴ آذرماه سال جاری آغاز می‌شود. این مرحله تمام مدل‌های گوشی و تبلت آیفون را شامل خواهد شد و به تدریج در هفته‌های پس از آن سایر مدل‌های گوشی و تبلت نیز تحت پوشش طرح رجیستری قرار می‌گیرند. همچنین در خصوص ثبت و فعال‌سازی گوشی‌های مسافری بر اساس چارچوب ابلاغی توسط گمرک اقدام می‌شود. با اجرای این طرح، برای تمامی گوشی‌ها و تبلت‌هایی که تا قبل از تاریخ اجرای هر مرحله فعال شده مشکلی به وجود نمی‌آید اما پس از آن صرفاً گوشی‌هایی که از مبادی قانونی وارد کشور شده‌اند فعال خواهند شد.» به محض ورود کالا به کشور از طریق گمرک شناسه‌های IMEI صادر خواهد شد با این تفاوت که این شناسه‌ها که توسط گمرک اعلام شده از طرف سامانه تجارت داخلی با مکانیزم‌هایی رصد خواهند شد. سامانه تجارت داخلی مسیر انتقال مالکیت IMEI را از توزیع‌کنندگان تا سطح خرده‌فروشان و مشتریان دنبال می‌کند وقتی مصرف‌کننده گوشی را دریافت کند همراه با آن یک کد فعال‌سازی هم دریافت خواهد کرد. به محض اینکه مصرف‌کننده سیم‌کارت را داخل محصولی که به شکل قانونی وارد شده قرار دهد و کد را فعال کند شماره دستگاه، شماره موبایل و شماره چیپ‌ست (قطعه انتقال و هماهنگی پردازش) سیم کارت در داخل سیستم همتا ضبط می‌شود. در این شرایط اطلاعات در اختیار سامانه CID Carrier Identification)) (سیستم محافظتی که توسط کارخانه روی گوشی پیاده می‌شود و برای محافظت گوشی در مقابل دست‌کاری، فلش و تغییرات بدنه اصلی برنامه به کار می‌رود) قرار می‌گیرد و اپراتورهای مخابراتی برای در اختیار قرار دادن امکان اتصال به شبکه باید از سامانه CID استفاده کنند. به این شکل گوشی‌های قاچاق که کد فعال‌سازی ندارند نمی‌توانند از امکانات مخابراتی استفاده کنند. حال بعد از گذر از راه پر پیچ و خم طرح رجیستری و اجرایی شدن بعضی از مراحل آن، هنوز همه منتظرند تا بدانند که حرف و عمل اجرای طرح یکی است یا خیر!