هویت تهران زیر چرخ بولدوزرها

تهران، طهران را بلعید!

وضعیت خانه حسام لشگر، در آستانه دوازدهمین سالگرد ثبت در فهرست آثار‌ملی بسیار اسفناک است، این بنا متاسفانه حال خوشی ندارد و اخباری مبنی بر خروج از ثبت یا در شرف خروج از ثبت خانه حسام لشگر به‌گوش می‌رسد. خانه تاریخی حسام لشگر در آبان سال 84 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد.


سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی متولی اصلی حفظ و حراست آثار، بناها و تاریخ کشور است؛ با این وجود میزان تخریب در سال‌های گذشته در اماکن تاریخی و فرهنگی به قدری شدت گرفته که به راحتی به رها شدن این بخش از هویت کشور می‌توان پی برد. شهر تهران نیز مانند خیلی از شهرهای دیگر کشور آثار تاریخی زیادی دارد که در سال‌های اخیر در سایه کم توجهی دولت‌ها و همچنین سازمان میراث فرهنگی، حال و روز خوشی ندارند. این بناهای تاریخی که به نوعی هویت شهر تهران نیز هستند در معرض تخریب‌های عمدی و سهوی قرار دارند و امروز و فرداست که شاهد سبز شدن ساختمانی دیگر در آن باشیم.

تهران نیازمند هویت
همه جای دنیا برای هویت بخشی به شهرهای خود سعی می‌کنند آثار تاریخی را که نشان می‌دهد این شهرها از کجا آمده‌اند، برای نسل‌های آینده حفظ کنند؛ کاری که در ایران برعکس انجام می‌شود. خانه حسام لشگر نمونه‌ای از خروارها بی‌قانونی و بی‌توجهی به آثار ثبت شده و نشده تاریخی و حتی ملی است که برای عده‌ای محل کسب درآمد شده است. آقای سجاد عسگری، دبیر کمیته مردم‌نهاد پیگیری حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران در این‌باره به «صبح نو» می‌گوید: «این اتفاق وضعیت جدیدی نیست و 70 تا 80 درصد بناهای تاریخی تهران وضعیتی شبیه خانه حسام لشگر دارند که تا امروز هیچ‌یک مورد توجه قرار نگرفته‌اند.»
او ادامه می‌دهد: «خانه حسام لشگر دو بخش دارد که 80 درصد بخش غربی در ادوار گذشته تخریب شده است و بخش شرقی هم که مهم‌تر از بخش غربی است -به‌‌دلیل اینکه انبار فرش بوده- باقی ‌مانده و متاسفانه برخی از مردم اقدام به دپوی زباله در این خانه کرده‌اند و اگر به این موضوع رسیدگی نشود، مسلماً باید شاهد تخریب بخش‌شرقی نیز باشیم.»

حیاط خلوت
بسیاری از آسیب‌هایی که به آثار تاریخی ایران به‌ویژه در تهران وارد شده است در حوزه مدیریت افرادی بود که در این زمینه نه تخصص داشته‌اند و نه دلسوزی به تاریخ کشور. همین اتفاقات زمینه برای جلو افتادن زمان از بین رفتن آثار تاریخی را فراهم کرد. دبیر کمیته مردم نهاد پیگیری حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران با بیان اینکه مانند حسام لشگرها زیادند، اضافه می‌کند: «الان بیشتر از 300 بنای تاریخی در شهر تهران داریم که هیچ یک در شرایط مناسبی نیستند. سازمان میراث فرهنگی فقط ساختمان‌هایی را ثبت و بعد رها کرده است. جالب است که برخی از این ساختمان‌ها هم تخریب شده و میراث اطلاعی ندارد. حمام امیرالممالک یکی از آثاری است که از بین رفته و میراث از آن اطلاعی ندارد.»
او می‌گوید: «در دولت نهم و دهم سازمان میراث فرهنگی با اجرای پروژه دورکاری و استفاده از مدیران دولتی در این مجموعه که آن را به حیاط خلوت سیاسیون تبدیل کردند و این رفتارها میراث فرهنگی را به‌شدت مورد تأثیر قرار داد و در رفت و آمدهای این آقایان بسیاری از اسناد ملی و تاریخی نیز از بین رفت.»
اصغری ادامه می‌دهد: «با توجه به آسیب‌هایی که به این شهر در حوزه میراث فرهنگی وارد شده، به نظرم بود و نبود سازمان میراث فرهنگی استان تهران فرقی ندارد.»

منافع ملی تاریخ!
حفظ آثار تاریخی تنها یک وظیفه نیست، این کار برای این است که نشان دهیم ما از چه دورانی عبور کرده‌ایم و بتوانیم این شواهد را به دست کسانی برسانیم که در آینده نیازمند دانستن هستند. از طرفی همین آثار می‌توانند منبعی برای توسعه منافع این شهر کهن باشند.
اصغری، این آثار را هویت مردم شهر تهران می‌داند و اضافه می‌کند: «این آثار هویت، تاریخ و گذشته ماست، این آثار میراث ما هستند که باید از آنها برای نسل آینده حفاظت کنیم. اگر این آثار نباشند گذشته‌ای هم نیست.»  او می‌گوید: «در اکثر کشورها از این موضوع بهره برداری اقتصادی می‌کنند در‌حالی‌که در اینجا ما منتظر مرگ آثار‌تاریخی هستیم و بناهای تاریخی که می‌توانند منافع مالی برای شهر داشته باشند به حال خود رها شده‌اند. برخی معتقدند این آثار باید به همین شکل بمانند و برخی هم می‌گویند باید به مراکز تفریحی تبدیل شوند که هیچ‌یک از این دوتفکر خوب نیست و به نظرم باید حد وسط را بگیریم. این کار شاید بتواند این آثار را نجات دهد.»
دبیر کمیته مردم نهاد پیگیری حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران این‌طور ادامه می‌دهد: «البته باید سیستم اداری نیز درست شفاف شود تا بتوانیم از این آثار به نفع شهر بهره‌برداری اقتصادی کنیم اما با وضعیت موجود هیچ کاری نمی‌توان انجام داد، با این وضعیت بخش خصوصی هم نمی‌تواند وارد این موضوع شود.»

منافع شخصی در اولویت
ارجحیت منافع شخصی به منافع عمومی بین کسانی که به نوعی دسترسی به بناهای تاریخی دارند، باعث شده تا این خانه‌ها بی‌دفاع‌تر از همیشه در برابر خروج از لیست آثار ملی و تخریب ناگهانی قرار ‌گیرند. سودجویی کسانی که به قول برخی از کارشناسان مافیا هستند، هر روز بیشتر می‌شود. اصغری از وجود مافیا در حوزه حفظ میراث فرهنگی هم گفته و این موضوع را این‌طور ادامه می‌دهد: «در جاهایی مثل خانه دایی جان ناپلئون موفق بوده‌ایم اما مافیای موجود در این زمینه به قدری قدرتمند است که برخی از محل‌ها نظیر خانه عامری‌ها که در میدان فردوسی و کنار مجتمع جهانی است، چندسالی جلوی تخریب آن را گرفتیم اما در نهایت در دی ماه 94 این خانه از ثبت خارج و تخریب شد. متاسفانه غلبه مافیا در این موضوع بیشتر است.» آثار تاریخی را باید حفظ کرد؛ در لابه‌لای همه تکنولوژی‌های ساختاری در همه جای دنیا، تصاویری از آثار تاریخی وجود دارند که نه تنها چهره شهرها را زشت نکرده‌اند بلکه باعث شدند تا مردم بیشتر نسبت به شهر خود تعصب داشته باشند. سازمان میراث فرهنگی در چند سال گذشته فعالیت چندان چشمگیری انجام نداده که بتوان به آن افتخار کرد اما با توجه به رسالت این سازمان، بهتر است همین امروز برای حفظ تاریخ کشور اقدام کند.