دانشگاه‌ها برای سال تحصیلی جدید شرایط متفاوتی را در نظر گرفته‌اند

داستان‌های هزار و یک شرط

از مجموعه ۶۴ دانشگاهی که شرایط خوابگاهی آنها برای سال تحصیلی ۹۷-۹۶ بررسی شده، تنها ۷ دانشگاه شرایط خوابگاهی خود را اعلام نکرده‌اند و تنها پنج دانشگاه، دریانوردی و علوم دریایی چابهار، رازی کرمانشاه، یاسوج، صنعتی شاهرود و اصفهان اعلام کرده‌اند که بدون پیش شرط خوابگاه ارائه می‌کنند. سایر دانشگاه‌ها که شرایط خود را اعلام کرده‌اند، یا خوابگاه ارائه نمی‌دهند، یا فقط خوابگاه خودگردان ارائه می‌کنند. برخی از دانشگاه‌ها نیز در ارائه خوابگاه با محدودیت مواجه هستند.

بسیاری از دانشگاه‌ها بدون شرط و شروط خوابگاه به دانشجویان نمی‌دهند اما نکته جالب اینکه هر دانشگاه یک قانون خودنوشته برای پذیرش دانشجویان وضع کرده که مشخص نیست این قوانین و شرایط از چه نهادی صادر شده و چرا انسجامی در آن دیده نمی شود.
مثلاً در دانشگاه صنعتی شریف و بسیاری از دانشگاه‌های مشابه گفته شده که فقط به دانشجویان روزانه خوابگاه ارائه می شود.
در برخی دانشگاه‌ها مثل دانشگاه بوعلی سینای  همدان این محدودیت به رتبه مرتبط شده و گفته شده به دلیل محدودیت‌های خوابگاه دانشجویی، اولویت واگذاری خوابگاه‌ها با رتبه‌های برتر هر رشته است. به طور مثال دانشگاه تبریز به دانشجویان دوره شبانه (نوبت دوم) خوابگاه واگذار نمی‌کند. این دانشگاه با توجه به محدودیت‌های موجود، فقط به ۶۰ درصد دانشجویان روزانه غیربومی پس از امتیازبندی و با اولویت رتبه‌های برتر خوابگاه واگذار می‌کند. دانشگاه تبریز دارای خوابگاه متأهلی نیست. در دانشگاه سیستان و بلوچستان نیز یک قانون متفاوت دیده می‌شود « به دارندگان رتبه‌های تک رقمی مجرد به مدت هشت نیمسال در سایت دانشگاه خوابگاه واگذار می‌کند. فقط به ۴۰ درصد از دانشجویان مجرد روزانه غیربومی در سنوات مجاز براساس رتبه داوطلب در آزمون سراسری خوابگاه واگذار خواهد شد. هیچگونه امکان تأمین خوابگاه متأهلی برای دانشجویان دوره روزانه، نوبت دوم و پردیس نیست.»
اما در بسیاری از دانشگاه‌ها سهمیه دریافت خوابگاه را جنسیت دانشجو مشخص می‌کند. در دانشگاه کردستان سنندج به تمامی دانشجویان دختر دوره روزانه و ۵۰ درصد دانشجویان پسر در صورت دارا بودن شرایط و کسب امتیازات لازم خوابگاه تعلق می‌گیرد. یا در کاشان برای رشته‌هایی که پذیرش در آن فقط زن است، محل تحصیل و خوابگاه ارائه می‌شود. حتی در دانشگاه غیر انتفاعی دانش البرز قزوین گفته‌اند که صرفاً خوابگاه برای دانشجویان دختر است. تعداد زیادی از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی کشور قبل از زمان انتخاب رشته داوطلبان کنکور سراسری، شرایط، ضوابط و تسهیلاتی را که دانشگاه‌ها ارائه می‌دهند اعلام می‌کنند تا دانشجویان با آگاهی از شرایط، دانشگاه مورد نظر خود را انتخاب کنند. شرایط واگذاری خوابگاه‌ها هر ساله اعلام می‌شود؛ امسال نیز دانشگاه‌ها شرایط واگذاری خوابگاه‌ها را در دفترچه انتخاب رشته سال ۹۶، برای ارائه و یا عدم ارائه خوابگاه به دانشجویان ورودی جدید اعلام کردند. بعضی از دانشگاه‌ها از نیم‌سال چهارم به بعد و تعدادی نیز فقط تا چهار نیم‌سال آن هم با ظرفیت محدود قادر به ارائه خوابگاه به متقاضیان هستند.
در این میان اما یکی از مهم‌ترین نکات محدودیت‌های جدید برای دانشجویان متأهل است. زیرا آمار دانشگاه‌هایی که به دانشجویان متأهل خوابگاه می‌دهند، نیز به کمترین تعداد رسیده است. درحالی مسوولان دانشگاه تلاش می‌کنند با یک سفر مشهد و چند سخنرانی جذاب میزان ازدواج در نسل جوان به ویژه دانشجو را افزایش دهند که هر روز خودشان محدودیت‌های بیشتری برای دانشجویان در نظر می‌گیرند.
در تهران هم خوابگاه‌ها وضعیت چندان مناسبی ندارند. کوی دانشگاه تهران بزرگ‌ترین مجتمع خوابگاهی کشور است؛ خوابگاهی که با جمعیتی بیش از 10 هزار نفر چون شهری کوچک در دل کلان شهری بزرگ تهران قرار دارد؛ خیابان‌های آسفالت شده، درختان سر به فلک کشیده، مسجد،‌ درمانگاه و ... و ساکنانی که همگی دانشجو هستند. دراین میان جمعیتی حدود هزار نفر از دانشجویان خوابگاهی دانشگاه تهران در شش خوابگاه پراکنده اطراف خیابان‌های انقلاب ساکن هستند. دانشجویان خوابگاهی حاشیه‌نشین کوی نسبت به کمبود برخی امکانات و مشکلات در این خوابگاه‌ها چون اینترنت و امکانات ورزشی و غیره در مقایسه با کوی گله‌مندند. وقتی از حال و هوای زندگی خوابگاهی می‌پرسم، پاسخ‌ها با لبخندهای تلخ و تکان‌های سر همراه می‌شود و اینکه از کجا شروع کنیم؟ در این میان یکی از دانشجویان با انتقاد نسبت به وضعیت این خوابگاه مدعی می‌شود: تقریباً اکثر دانشجویان این خوابگاه که سال اولی هستند، به اجبار در این خوابگاه اسکان یافته‌اند و در واقع دانشجویان جدیدالورود بنابر انتخاب دانشگاه در خوابگاه‌های سطح شهر که امکانات محدودتری نسبت به کوی دارد اسکان می‌یابند.
البته این‌گونه به نظر می‌رسد که دانشجویان سال اولی نسبت به بسیاری از مشکلات خوابگاهی اطلاعی ندارند و شاید با زندگی در کنار دانشجویان کوی نشین بتوانند تا حدودی با تجربه زندگی خوابگاهی و دغدغه‌های آنها آشنا شوند. یکی دیگر از دانشجویان با اشاره به وضعیت نامناسب فضا، امکانات، سرویس بهداشتی، کیفیت نامناسب غذا و غیره می‌گوید: امکانات این خوابگاه نسبت به خوابگاه کوی دانشگاه بسیار متفاوت است و به عبارتی به دلیل اینکه این خوابگاه با کوی فاصله دارد به همین خاطر رسیدگی مسوولان نیز نسبت به آن بسیار کم است.
یکی از دانشجویان با انتقاد نسبت به کم‌توجهی مسوولان دانشگاه به مشکلات خوابگاه‌های غیرکوی دانشگاه مدعی می‌شود:‌ به عنوان نمونه بارها برای مشکلات تأسیساتی اینجا به مسوولان خوابگاهی اطلاع داده‌ایم و خواستار پیگیری شده‌ایم اما متأسفانه روند حل مشکلات بسیار طولانی است. به عنوان نمونه در یکی از دستشویی‌های خوابگاه مدت‌هاست که شکسته است اما رسیدگی کاملی صورت نمی‌گیرد یا هفته گذشته جمعه خوابگاه آب نداشت. مگر تعویض یا تعمیر یک در چقدر هزینه و زمان نیاز دارد!؟
به گفته مسوولان کوی، اکثر دانشجویان ساکن در خوابگاه‌های سطح شهر دانشگاه تهران، سال اولی هستند؛ این در حالی است که این دانشجویان به دلایلی چون دوری از خانواده، عدم تجربه زندگی جمعی، ناآشنایی با محیط و فضایی جدید، غربت و ... در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار دارند و نیازمند کمک دانشجویان سال بالایی و توجه بیشتر مسوولان امر هستند؛ دانشجویانی که برخلاف کوی نشینان کمتر به دغدغه کیفیت غذا و اینترنت وایرلس، امکانات ورزشی یا سایر موارد رفاهی می‌پردازند و موضوعات کوچکی چون شیشه شکسته یک در و نبود جا برای آویزان کردن لباس ها و برخورد نامهربانانه برخی نگهبانان و مسوولان خوابگاهی دغدغه‌های آنها شده است.
این دانشجو ادامه می‌دهد: اکثر مشکلات موجود در خوابگاه ما به این دلیل است، زمانی که مشکلات را با مسوول خوابگاه مطرح می‌کنیم این مباحث به مسوولان رده بالای دانشگاهی منتقل نمی‌شود و مشکلات در همان سطح مدیریت زیرمجموعه سازمان متوقف می‌ماند، در صورتی که چندین مورد مشاهده شده، هر وقت مباحث به مسوولان رده بالای دانشگاهی بیان می‌شود، رسیدگی سریع تر صورت می‌گیرد.
از دانشجویان درباره نقش مراکز مشاوره در خوابگاه‌ها که می‌پرسم یکی از آنان با استقبال از این بحث به خصوص برای دانشجویان سال اولی، می‌گوید: متأسفانه فضای مرکز مشاوره خوابگاه به سایت کامپیوتر اختصاص یافت و به عبارتی برای ایجاد یک تسهیلات، امکانات دیگری را از دانشجویان گرفتند و اتاق سایت نیز به دلیل ساعت کم فعالیت و تعداد کم کامپیوترها، تنها مورد استفاده تعداد محدودی از دانشجویان قرار می‌گیرد.
یکی از دانشجویان رشته مکانیک نیز با اشاره به نظر سنجی دانشگاه برای انتخاب هم اتاقی های خود می‌گوید: به نظر می‌رسد این نظرسنجی‌ها در انتخاب هم اتاقی‌هایمان نقشی نداشته است در حالی که اگر این امکان فراهم بود تا دانشجویان بر اساس رشته تحصیلی در اتاق‌ها اسکان می‌یافتند، بسیار مناسب بود.
موقع رفتن وقتی از دانشجویان می‌پرسم: سخنتان با رییس دانشگاه؟ سکوت می‌کنند و یکی از دانشجویان می‌گوید:‌ به رییس دانشگاه تهران بگویید همان طور که به دانشکده‌ها و کوی سر می‌زنید، به ما هم سری بزنید.
وقتی از مشکلات زندگی خوابگاهی می‌پرسم این دانشجو در ابتدا با انتقاد نسبت به کنترل ساعت ورود و خروج دانشجویان دکتری و حضور و غیاب آنها، می‌گوید: ما نباید دیرتر از ساعت 9 شب در خوابگاه حاضر شویم و با وجود اینکه در خوابگاه هیچ گونه امکاناتی وجود ندارد اما برای خرید حق نداریم از ساعت 9 شب به بعد از خوابگاه خارج شویم.
وی همچنین با انتقاد نسبت به تعطیلات زیاد در کشور و تعطیلات خارج از تقویم در دانشگاه چون تعطیلی 10 روزه در تیر ماه، می‌گوید: اگر این امکان فراهم بود که دانشجویان دکتری مشمول این قانون نمی‌شدند، بسیار مناسب بود. ما بارها برای این موضوع نامه نگاری کرده‌ایم اما متأسفانه نتیجه‌ای نگرفته‌ایم.
این دانشجوی دکتری با بیان اینکه مشکلات دانشجویان دکتری زیاد است، از مسوولان دانشگاه می‌خواهد که به آنها اهمیت بیشتری داده و ادامه می‌دهد: به عنوان نمونه، مسوولان فکر می‌کنند که دانشجویان برای تفریح می‌خواهند در ایام تعطیلات در خوابگاه بمانند در صورتی که گاهی تعطیلات این چنینی بسیاری از برنامه ریزی‌های ما را که مربوط به فعالیت‌های آزمایشگاهی است، مختل می‌کند.
از اتاق این دانشجوی دکتری که بیرون می‌آیم، همسایه دیوار به دیوار این دانشجو را که نیشابوری و دانشجوی دکترای رشته بیماری‌های آبزیان است، می‌بینم. وقتی از او درباره مشکلات خوابگاهی می‌پرسیم او نیز چون هم اتاقی‌ قبلی به تعطیلی‌های بی‌موقع و کمبود امکانات اشاره می‌کند. به یکی از اتاق‌ها در طبقه دوم این خوابگاه سری می‌زنیم. بساط هندوانه در این اتاق پهن است و دو دانشجوی اتاق بغل نیز مهمان این اتاق هستند. وقتی از حال و هوای زندگی خوابگاهی می‌پرسم، به سابقه زندگی 7 یا 8 ساله‌شان در خوابگاه اشاره می‌کنند و گویی که به این نوع زندگی کم و بیش عادت کرده‌اند.