نگاهی به کتاب «احلی من الغزل»

بحر طویل یک شاعر برای یک مداح

«احلی من الغزل» مجموعه جدید نوبحرطویل مهدی رحیمی (زمستان) است که از سال 1390 توسط حاج حسن خلج در هیأت‌ها و مجالس سوگواری آل الله خوانده ‌شده است. این مجموعه حاوی بیست‌وپنج نوبحرطویل آیینی است که انتشارات جمهوری در ادامه مجموعه «جهان تازه شعر اهل‌بیت» منتشر کرده است. این کتاب سومین کتاب مشترک رحیمی با نشر جمهوری پس از «مشبه بهتر» و «اسب حیوان نجیبی نیست بعد از کربلا» است. پیش‌ازاین نیز کتاب «مراعات بی‌نظیر» از رحیمی توسط نشر نیماژ و «رأس ساعت سر» توسط انتشارات سوره مهر و «رقص بر پل چینود» از انتشارات آرام دل منتشرشده بود.

بحرطویل نوعی شعر یا نثر موزون در ادبیات فارسی است که از دوره صفویه به بعد مرسوم شده و در آن برخلاف سایر قالب‌های شعر سنتی فارسی، مصراع‌های مساوی و بیت وجود ندارد و درعوض، از یک یا چند قسمت با نام بند تشکیل می‌شود که در هر بند یکی از افعال معین عروضی دارد به تعداد دلخواه تکرار می‌شود و هر بند به بخش‌های هماهنگ که گاه مسجع و هم‌قافیه‌اند تقسیم‌شده است؛ اما در این اثر که نو بحرطویل است برخلاف قدما اطناب در قافیه ندارد و بندها بار محتوایی شعر را به دوش می‌کشند و جلو می‌برند. این نوع قالب که بر اساس اندیشه‌های نیما شکل‌گرفته است به‌صورت ظاهری مانند بحرطویل است که بندهایی موجز دارد و شاعر آنجا که لازم باشد از قافیه استفاده می‌کند. به نمونه زیر توجه کنید:
شب اول برای روضه رفتم اذن از مادر گرفتم/با غم و مهر حسین دستور تا آخر گرفتم/چون‌که رخصت داد مادر/ سبقت از عود و گلاب و نافه و عنبر گرفتم/ آمدم در روضه با احساس، حس پنج‌گانه/صادقانه/بی‌کرانه/شاعرانه/عاقلانه/عاشقانه/
پس برای روضه‌های سخت آن طوری که دیدن جایگاه ویژه‌ای دارد/ برای روضه مادر شنیدن جایگاه ویژه‌ای دارد/
برای روضه غیرت ولیکن چشم و گوشم را گرفتم تا نفهمم درد یعنی چه؟/گرفتم گوش را تا نشنوم طعم صدای خوردن سیلی به روی زن،/
کنار مرد یعنی چه؟
برای روضه غیرت برای خاطر مولا برای درک آقایم/فقط با حس بوییدن به متن روضه می‌آیم/
همین‌که بو کشیدم آمد از شش سمت بوی یاس/ ولی در عطر این گل طعم پررنگ کبودی نیز شد احساس/
به‌جز بوی کبود یاس بوی عود هم آمد/ مشامم سوخت زیرا بر مشامم بوی داغ دود هم آمد/
چنان‌که حرف تیز میخ را در اصل گوش چوب می‌فهمد/کسی که خورده سیلی بوی خون را خوب می‌فهمد.../
«احلی من الغزل» دومین کتابی است که در این قالب منتشرشده است. اولین کتاب که به‌صورت نو بحرطویل منتشر شده کتاب «بین الغزلین» از همین شاعر است که پیش‌تر توسط انتشارات آرام دل منتشر شده. می‌توان نتیجه گرفت که مهدی رحیمی اولین شاعری است که در این قالب دست به تجربه و انتشار کتاب می‌زند که البته مورد توجه و نقد بسیاری هم وارد شده است.
یکی از مهم‌ترین نکات درباره این اشعار اجرای آن توسط حاج حسن خلج مداح اهل‌بیت است که شهره به نوآوری و متفاوت بودن در اجرا (بخوانید مداحی) دارد.
مداحی در هیأت‌های مذهبی خصوصاً در دهه اول محرم نگاهی سنتی به شعر و روضه دارد. نگاهی روایتگرانه به مصائب اهل‌بیت ؟عهم؟ در روز عاشورا. رحیمی و خلج در کنار هم و با نگاهی جدید از منظر، گاهی متفاوت در قالبی سخت در این حوزه موفق ظاهر شده‌اند. قالبی که مضمون‌هایش گاه از منظر حواس چندگانه چون شنوایی، چشایی و بینایی روضه می‌خواند و گاه از دید مخدرات ؟عهم؟ یا به‌صورت ضد خوانی بیان می‌شود و شنونده را تا ساعت‌ها و روزها و بلکه ماه‌ها پس از شنیدن اثر به فکر فرو می‌برد و با خود همراه می‌کند. به‌عنوان نمونه‌ای دیگر به شعر زیر توجه کنید و به یاد داشته باشید که شاعر این اشعار جوانی سی‌وپنج‌ساله است که گام‌های ابتدایی در این حوزه را به‌خوبی برداشته و جای پای خویش را مستحکم می‌کند.
چشیدن حس مخصوصی است/برای مردمان داغ‌دیده حس ملموسی است/ یکی از جلوه‌های عالی‌اش در بین نوکرها/ برای حضرت ارباب حس آستان‌بوسی است/ چشیدن مثل بوئیدن به حس دیدن و حس شنیدن رنگ می‌بخشد/ و در مرثیه غنچه به فصل سرخ چیدن رنگ می‌بخشد/
شب قاسم به‌غیراز حس بینایی/ به‌جز حس شنیدن در کنار حس بویایی /
چشیدن حس مکشوفی است/عسل از نوع احلایش برای درک شیرین بودن طعم شهادت در رکاب حضرت ارباب جان ما مثال نغز و معروفی است/شهادت بر تن قاسم، چه ظرفی و چه مظروفی است...
چشیدن این‌چنین آغاز شد امشب/ کنار خیمه‌ها طعم وداع این پسر با نجمه و زینب/ سپس طعم نگاه خسته و دلواپس ارباب بر قاسم/که دارد می‌شود عازم/
و چون ارباب هم مانند قاسم پیش‌ترهایش چشیده طعم بی‌رحم یتیمی را/به آغوشش در اینجا بیش‌ازحد می‌فشارد این پسر را تا بگرداند ادا سهم یتیمی را/
ازاینجا تا ته این مرثیه حس چشیدن را چنین حس کن/ تمام طعم‌های نیزه و تیر و کمان را در کمین حس کن...
این کتاب به همراه لوح فشرده آن که ارزش افزوده کتاب محسوب می‌شود، به قیمت 15 هزار تومان روانه بازار نشر شده است.