90
یکشنبه، ۰۴ مهر ۱۳۹۵
3

نیویورک؛ پایانی بر دیپلماسی تحریم

ماموریت «شورای‌عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان» پایان‌یافته است

چندصدایی در اردوگاه اصلاحات

 مهرماه 94 بود که خبر موافقت رییس دولت اصلاحات با تشکیل شورای سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان از طرف آقای علی‌محمد غریبانی، رییس دوره‌ای شورای هماهنگی جبهه اصلاحات، اعلام شد. او دراین‌باره چنین نوشته بود: «با تشکیل این شورای‌عالی موافقم و مبارک است و بسیار مفید و سازگار خواهد بود. اجرای آن هماهنگی و انسجام بیشتری بین اصلاح‌طلبان به وجود خواهد آورد و تدبیر بهتری را در امور خواهد داشت.»

صبح نو

نیویورک؛ پایانی بر دیپلماسی تحریم

مذاکرات وزرای امورخارجه ایران و کشورهای گروه 1+5 در چارچوب دیپلماسی نیویورک را می‌توان به‌عنوان ارزیابی وزرای خارجه کشورهای عضو شورای امنیت، آلمان، ایران و کمیساریای سیاست خارجی اتحادیه اروپا بعد از تنظیم و نهایی‌سازی برنامه جامع اقدام مشترک دانست. شاید بتوان این مذاکرات را به‌منزله پایان 30 ماه دیپلماسی برای نهایی‌سازی فرایندی دانست که با هدف «پایان دیپلماسی تحریم» انجام گرفته، اما هنوز نتایج مشخص و مؤثری در ارتباط با سازوکارهای پایان دادن به تحریم‌ها برای ایران و شرکت‌های چندملیتی بین‌المللی حاصل نشده است.  دیپلماسی هسته‌ای ایران محور اصلی سیاست امنیتی جمهوری اسلامی از سال 2003 تا زمان تنظیم برنامه جامع اقدام مشترک بوده است. در دوران بررسی برجام، بسیاری از گروه‌های محافظه‌کار آمریکا درصدد برآمدند تا محدودیت‌هایی را علیه سیاست اقتصادی و اهداف راهبردی ایران ایجاد نمایند. قطعنامه 2231 و تحریم‌های جدید نهادهای سیاسی آمریکا به موازات تداوم بخشی از تحریم‌ها، نشان می‌دهد که سازوکارهای امنیتی‌سازی ایران در تفکر و سیاست راهبردی قدرت‌های غربی تداوم یافته است. دیپلماسی نیویورک را می‌توان به‌عنوان تلاشی برای اعاده اهداف ایران از دیپلماسی هسته‌ای دانست.
1. اهداف و ضرورت مذاکرات چندجانبه وزرای امورخارجه ایران و کشورهای گروه 1+5
واقعیت‌های موجود نشان‌دهنده آن است که با انجام انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، قدرت دولت باراک اوباما برای انجام هرگونه ابتکار سازنده در ارتباط با ایران کار دشواری خواهد بود. دیدار وزرای امورخارجه ایران و کشورهای گروه 1+5 در چارچوب دیپلماسی نیویورک به این دلیل انجام گرفت که سازوکارهای لازم برای گذار از دیپلماسی تأخیر در ارتباط با روندهای پایان دادن به تحریم اقتصادی مورد ارزیابی قرار گیرد. در آستانه برگزاری چنین دیداری، مقامات وزارت خارجه عربستان بر این موضوع تأکید داشتند که ایران قطعنامه 2231 شورای امنیت در ارتباط با موضوعات راهبردی را نقض کرده است. بیان چنین رویکردی، چاشنی برخی از موضوعات مطرح‌شده در دیپلماسی نیویورک و در فرایند مذاکرات وزرای امورخارجه ایران و کشورهای گروه 1+5 قرار گرفت.دیپلماسی تأخیر یکی از گزینه‌های اصلی در رفتار امنیتی محسوب می‌شود. کشورهایی که دارای سیاست چند مرحله‌ای در موضوعات راهبردی هستند، عموماً از دیپلماسی تأخیر در پیگیری اهداف راهبردی خود استفاده می‌کنند. هدف دیپلماسی تأخیر را می‌توان بهره گیری از گزینه زمان برای اعمال سیاست‌های محدودکننده در رفتار امنیتی دانست. واقعیت آن است که با پایان دوره اجرایی دولت باراک اوباما، مقامات آمریکایی هیچ‌گونه احساس تعهدی نسبت به ایران و فرایندهای معطوف به پایان دادن به تحریم‌ها احساس نخواهند کرد. علت آن را باید در ماهیت برجام و جایگاه آن در ساختار سیاسی آمریکا دانست.
2. موضوعات راهبردی دیپلماسی نیویورک
بخش قابل توجهی از امید ایران به دیپلماسی نیویورک در ارتباط با چگونگی فرایندهای اجرای برنامه جامع اقدام مشترک را می‌توان معطوف به کسب حمایت موگرینی، لاوروف و وزیر امورخارجه چین دانست. واقعیت‌های موجود بیانگر آن است که روسیه و چین صرفاً در شرایطی می‌توانند از سیاست‌های ایران و انتظارات ایجادشده حمایت به‌عمل آورند که هزینه راهبردی چندانی بابت اهداف مطرح‌شده نداشته باشد. روند تنظیم برجام و الگوی کنش دیپلماسی هسته‌ای ایران با کشورهای گروه 1+5 معطوف به شرایطی بود که روسیه و چین نتوانستند از اهداف ایران در روند پایان دادن به تحریم‌ها حمایت کنند. برخی از رویکردها نیز معطوف به طرح این موضوع است که تداوم تحریم‌های اقتصادی، صنعتی و تکنولوژیک ایران مازاد اقتصادی و راهبردی بیشتری برای کشورهای چین، کره جنوبی، هند و روسیه ایجاد خواهد کرد. در چنین شرایطی، امکان اعاده مطلوبیت‌های اقتصادی برای ایران در فرایند مذاکرات چندجانبه نتیجه چندانی نخواهد داشت. در آستانه ورود مقامات سیاسی و دیپلماتیک ایران به نیویورک، وزارت امورخارجه آمریکا مجوز فروش 18 فروند هواپیمای ایرباس را صادر کرد. انجام چنین اقدامی به مفهوم به‌کارگیری سازوکارهای همکاری‌جویانه از سوی وزیر خارجه و دولت آمریکاست. در حالی‌که اعطای چنین مجوزی را نمی‌توان به‌منزله خرید هواپیماهای مسافری دانست. برای خرید این‌گونه هواپیماها 2 مشکل اجرایی وجود دارد. مشکل اول مربوط به تعهدات چگونگی استفاده از هواپیماهای فروخته‌شده است. درحالی‌که موضوع دیگر را می‌توان در ارتباط با ساز کارها و روندهای انتقال مالی برای خرید هواپیما دانست. اگر روندهای مربوط به محدودیت‌های مبادله مالی و بانکی ایران ادامه پیدا کند، در آن شرایط امکان انتقال هواپیماهای مسافری به ایران در کوتاه‌مدت کار دشواری خواهد بود. روندهای موجود اقتصاد تحریم بیانگر آن است که دیپلماسی چندجانبه نیویورک وزرای خارجه ایران و کشورهای گروه 1+5 نتوانست تأثیر چندانی در کاهش محدودیت‌های مالی و فرایندهای تحریم ایران به‌جا گذارد. شاید دیپلماسی چندجانبه نیویورک به‌عنوان آخرین دیدار وزرای خارجه کشورهایی باشد که در طی 30 ماه تلاش کردند به توافقی دست یابند تا زمینه‌های مربوط به ایجاد مجوزهای تشویقی برای پذیرش محدودیت‌های مربوط به قابلیت هسته‌ای ایران را به‌وجود آورند.

  یادداشت     دکتر ابراهیم متقی
استاد دانشگاه تهران

 

captcha
شماره‌های پیشین