sobhe-no.ir
881
شنبه، ۱۹ بهمن ۱۳۹۸
8
خبر

«صبح‌نو» دلایل بالا رفتن سن ازدواج و هشدار سالمندی در ایران را بررسی می‌کند

هشدار جمعیت کهنسال در سرزمین کهن

گزارش زهرا اردشیری/ جامعه‌ای را تصور کنید که در آن تعداد زیادی از مردم سالمند هستند. سالمندان حتی اگر سلامت هم باشند بازهم دنیا آرام و بدون جنب‌و‌جوش خواهد بود. انگار همه چیز آهسته پیش خواهد رفت. آن هم در جهان پر شتاب امروز! حدود 10سالی است که موضوع سالمندی در ایران جدی شده است و هرم جمعیتی مسوولان را نگران کرده است. آن‌ها از خانواده‌های جوان انتظار فرزندآوری دارند. اما جوان‌های امروز از بحران‌های اقتصادی می‌گویند که دست‌و‌پای آن‌ها را بسته و جسارت آن‌ها را در تشکیل خانواده و البته فرزند‌آوری کم کرده است. حالا بماند که در بین بیشتر جوان‌ها حتی اگر وضعیت اقتصادی خوبی هم داشته باشند، خانواده‌های بی‌فرزند یا با تعداد کم فرزندان به یک فرهنگ تبدیل شده است. انگار هیچکس گوشش بدهکار نیست که زنگ سالمندی در ایران به صدا در آمده و «تا ۳۰سال دیگر، از هر سه نفر، یک نفر در کشور سالمند خواهد بود.»

صبح نو

«صبح‌نو» دلایل بالا رفتن سن ازدواج و هشدار سالمندی در ایران را بررسی می‌کند

هشدار جمعیت کهنسال در سرزمین کهن

گزارش زهرا اردشیری/ جامعه‌ای را تصور کنید که در آن تعداد زیادی از مردم سالمند هستند. سالمندان حتی اگر سلامت هم باشند بازهم دنیا آرام و بدون جنب‌و‌جوش خواهد بود. انگار همه چیز آهسته پیش خواهد رفت. آن هم در جهان پر شتاب امروز! حدود 10سالی است که موضوع سالمندی در ایران جدی شده است و هرم جمعیتی مسوولان را نگران کرده است. آن‌ها از خانواده‌های جوان انتظار فرزندآوری دارند. اما جوان‌های امروز از بحران‌های اقتصادی می‌گویند که دست‌و‌پای آن‌ها را بسته و جسارت آن‌ها را در تشکیل خانواده و البته فرزند‌آوری کم کرده است. حالا بماند که در بین بیشتر جوان‌ها حتی اگر وضعیت اقتصادی خوبی هم داشته باشند، خانواده‌های بی‌فرزند یا با تعداد کم فرزندان به یک فرهنگ تبدیل شده است. انگار هیچکس گوشش بدهکار نیست که زنگ سالمندی در ایران به صدا در آمده و «تا ۳۰سال دیگر، از هر سه نفر، یک نفر در کشور سالمند خواهد بود.»

در برهه‌ای از زمان، ایران یکی از جوان‌ترین کشورهای دنیا محسوب می‌شد، اما با توجه به افزایش سن ازدواج و به‌دنبال آن روالی که زوج‌های جوان برای فرزندآوری 
در پیش گرفتند، خانواده‌ها روز‌به‌روز کوچک‌تر می‌شوند. این اعداد نشان می‌دهد، که بعید نیست پیش‌بینی‌ها درست باشد و در آینده با یک ایران کهنسال روبه‌رو باشیم. حالا گفته می‌شود که اگر روند کاهش جمعیت ادامه یابد در 30‌سال آینده ایران جزو پنج کشور سالمند جهان خواهد بود.
پایین آمدن نسبت جمعیت روستایی60‌سال گذشته نشان از تغییر سبک زندگی مردم دارد. خانواده‌های روستایی به شهرها مهاجرت می‌کنند و بالطبع سبک زندگی شهری را پیش می‌گیرند. کم فرزندی یا تشکیل خانواده‌های کوچک برخلاف سبک زندگی روستایی است اما روستاییان شهر‌نشین از آن تبعیت کرده‌اند.
میانگین سن ازدواج نشان می‌دهد که ازدواج به مرز 30‌سالگی نزدیک شده است و به‌دنبال آن سن فرزندآوری بالاتر رفته است به علاوه اینکه خانواده‌ها به یک یا دو بچه قانع شده‌اند.
 
فرزندآوری پر هزینه شده است
وقتی صحبت از کهنسالی جامعه در آینده می‌شود تمام نگاه‌ها به جوان‌های امروز معطوف می‌شود. این جوان‌ها هستند که با ازدواج‌های به موقع و فرزندآوری می‌توانند این مشکل را حل کنند. آقای امیرمحمود حریرچی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفت‌و‌گو با خبر‌نگار «صبح‌نو» می‌گوید: «در حال حاضر 8‌تا 9‌درصد جامعه بالای 60‌سال هستند که این آمار تا 30سال آینده به 20‌درصد می‌رسد. اولین مشکل کهنسالی جامعه این است که نیروی کار کم می‌شود. چرا‌که میانگین سنی نیروی کار بین 15‌تا 65‌سال است و هرچقدر نیروی کار کمتر شود توسعه اقتصادی نیز با مشکل مواجه می‌شود.» حریرچی به بالا رفتن سن ازدواج اشاره می‌کند و دلیل آن را رویای زندگی لاکچری می‌داند و می‌گوید: «متوسط سن ازدواج در قشر متوسط و مرفه جامعه میان خانم‌ها به 28‌سال و در آقایان به 32‌سال رسیده است. این در حالی است که در قشر فقیر جامعه هنوز پدیده کودک‌همسری را داریم. در قشر متوسط جامعه رویای زندگی لاکچری است که اجازه نمی‌دهد جوان‌ها ازدواج کنند، آن‌ها از همدیگر و خانواده‌هایشان توقع‌های زیادی دارند که با محقق نشدن‌شان تصمیم می‌گیرند از ازدواج صرف‌نظر کنند. متاسفانه امروز شاهد این هستیم که جوان‌ها می‌خواهند رویاهایشان را با فرزندان‌شان محقق کنند و برای آن‌ها یک زندگی اشرافی بسازند که این هم خودش معضل بزرگی است.»
حریرچی از هزینه‌هایی می‌گوید که درگذشته نبود اما امروز تبدیل به یک مد شده است. او اینطور ادامه می‌دهد: «فرزندآوری در گذشته یک پروسه عجیب‌و‌غریب 
و پر خرج نبود. اولاً اینکه خانواده‌ها از فرزندان‌شان حمایت می‌کردند. مادر بزرگ‌ها نقش بسیار مهمی در بزرگ‌کردن بچه‌ها داشتند. کمتر بچه‌ای با واژه مهد‌کودک آشنایی داشت. اما حالا زایمان‌های بدون درد و سزارین 
مد شده است که خودش هزینه زیادی روی دست خانواده می‌گذارد؛ به علاوه وقتی بچه به دنیا می‌آید از همان اول اتاق مجزا با امکاناتی بیشتر از نیاز یک کودک در اختیار او می‌گذارند. مدرسه‌های غیرانتفاعی هم مد دیگری است که بین پدر و مادرها مرسوم شده است. مجموع این هزینه‌ها و سخت‌گیری‌ها فرزندآوری را به موضوعی بسیار سخت تبدیل کرده است در حالی که در گذشته اینطور نبود.» این جامعه‌شناس می‌گوید: «قشر متوسط شدیداً سعی دارد سبک زندگی‌اش را شبیه به قشر مرفه جامعه نشان دهد و همین نمایش‌ها بچه‌ها را پر توقع می‌کند که نیازهایشان از سبد خانوار بیشتر است.»
با تمام این حرف‌ها اما حمایت و تشویق‌های دولتی باعث می‌شود که مردم تمایل بیشتری به فرزند‌آوری داشته باشند. کارشناس و استاد دانشگاه علامه‌طباطبایی در این مورد می‌گوید: «مشوق‌های دولتی، مرخصی زایمان برای پدر و مادر، حقی که ماه‌به‌ماه به مادر پرداخت شود، آموزش رایگان و تعادل بین معاش و درآمد می‌تواند خانواده‌ها را ترغیب به فرزندآوری کند. البته این مشوق‌های دولتی باید تبدیل به حق و حقوق شهروندان شود.»

ماهانه ۴۰۰‌هزار تومان به سه قلوها  
یکی از بسته‌های تشویقی دولت که این روزها به تصویب رسیده است برای خانواده‌های سه قلو یا سه قلو به‌بالاست. آقای وحید قبادی‌دانا، رییس سازمان بهزیستی ایران گفته است: طبق برنامه‌ریزی انجام شده از بهمن‌ماه بسته معیشتی ویژه خانواده‌های سه قلو و سه قلو به بالا و همچنین خانواده‌های دارای دو قلو که در دهک‌های پایین درآمدی (یک تا سه)‌ قرار دارند پرداخت خواهد شد و این رقم از بدو تولد تا پایان ۶‌سالگی هر ماه واریز می‌شود. به گفته قبادی‌دانا از بهمن‌ماه مبلغ ۴۰۰‌هزار تومان به حساب ۱۷‌هزار خانواده که دارای فرزند سه قلو و سه قلو به بالا و همچنین خانواده‌هایی که دارای دو قلو و در دهک‌های یک تا سه هستند واریز شده است و هر ماه این مبلغ واریز خواهد شد.

دست‌کاری آمار جمعیتی
در بیستم مهر‌ماه‌98 وزیر بهداشت نامه‌ای مبنی بر بحران جمعیت کشور به رهبر معظم انقلاب نوشت. در این نامه که اواسط آبان‌ماه منتشر شد دکتر سعید نمکی به نکات مهمی اشاره کرده است که بارها از سوی رهبر‌معظم انقلاب و نیز دلسوزان مطرح شده بود. در نامه وزیر بهداشت به رهبر انقلاب آمده است: «مستحضرید مهم‌ترین مؤلفه ارزشیابی جمعیت، میزان باروری کل (TFR) است که در سال1395 این شاخص را 2.01 اعلام نمودند، سپس با رایزنی‌هایی که انجام دادند این عدد به 2.1ارتقا یافت. تحلیل علمی این رقم یعنی آنکه مسوولان نظام نباید بدین حد نگران باشند و ما به بالاتر از سطح جایگزینی رسیده‌ایم. نخستین گام اینجانب و همکارانم تشکیک نسبت به این ارقام بود که می‌تواند حاصل یک اشتباه محاسباتی و یا خدای ناکرده محصول یک غرض‌ورزی مبتنی بر نیات غیر منطبق با مصالح ملی باشد. همزمان در تحقیقی بین‌المللی که مشاور عالی اینجانب جناب آقای دکتر اکبری که از طرف وزیر، نماینده تام‌الاختیار در موضوع جمعیت هستند نیز در این پژوهش همکاری داشتند؛ نرخ باروری کل به میزان1.7 به‌دست آمد که بسیار کمتر از سطح جانشینی بود. حاصل این تحقیق برای مقابله با مقالات نادرست قبلی در یکی از معتبرترین مجلات علمی جهان (Lancet) چاپ و منتشر شد.»
در بخش دیگری از نامه دکتر نمکی به رهبر انقلاب به نرخ باروری1.84 اشاره شده که مورد نظر کارشناسان قرار گرفت، البته باز هم بسیار کمتر از سطح جانشینی بوده و به عبارتی تائیدی بر نگرانی رهبر معظم انقلاب درباره جمعیت کشور بوده است. وزیر بهداشت در بخش دیگری از این نامه به برخی از برنامه‌ها برای افزایش فرزندآوری و پیگیری آن‌ها اشاره کرده و به مواردی چون اقدامات دوران بارداری و پس از آن شامل آموزش‌های تغذیه و تدوین بسته‌های آموزشی، ابلاغ ایجاد و توسعه بخش‌های درمان نازایی در مراکز تمام استان‌ها، استقرار تیم‌های مشاوره در مراکز برای ترغیب زوج‌هایی که سال‌هاست ازدواج کرده و تمایلی به فرزندآوری ندارند و نیز برشمردن معایب تک فرزندی اشاره کرده است. وزیر‌بهداشت همچنین در بخش‌های پایانی نامه خود خطاب به رهبر انقلاب تاکید کرده است: «مقوله جمعیت یک موضوع مهم ملی و نیازمند عزم و همکاری گسترده بین بخشی تمام دستگاه‌های درون و بیرون از دولت است.»  

حرف آخر
طبق برآوردها، پیش‌بینی می‌شود تا سال‌1415، جمعیت ایران به 95‌میلیون و 278‌هزار نفر برسد که 76‌میلیون و 347‌هزار نفر ساکن شهرها و 18‌میلیون و 932‌هزار نفر در نقاط روستایی یا غیرساکن باشند. در این سال بیشترین گروه سنی را افراد 50 تا 54‌ساله با 8‌میلیون و 307‌هزار نفر و پس از آن 45 تا 49‌ساله‌ها با 8‌میلیون 24‌هزار نفر تشکیل می‌دهند. بدین ترتیب تا 17‌سال آینده، تقریباً از هر پنج ‌ایرانی یک نفر در محدوده سنی 45 تا 54‌سال و از هر دو ایرانی، یک نفر بالای 40‌سال سن خواهد داشت. اما هشدار نهایی این است که با رشد فعلی جمعیت در سال‌1415 نرخ رشد جمعیت ایران به صفر خواهد رسید که می‌تواند یک فاجعه بزرگ باشد.

مقایسه جمعیت و متوسط رشد سالانه و خانوار ایرانی براساس سرشماری‌های عمومی نفوس
سال    جمعیت    متوسط رشد سالانه (درصد)    تعداد خانوار    بعد خانوار (نفر)
1335    18,954,704    -    3,985,680    4.75
1345    25,788,722    3.1    5,167,192    4.99
1355    33,708,744    2.7    6,711,628    5.02
1365    49,445,010    3.9    9,673,931    5.11
1370    55,837,163    2.5    10,787,227    5.18
1375    60,055,488    1.5    12,398,235    4.84
1385    70,495,782    1.6    17,501,771    4.03
1390    75,149,669    1.3    21,185,647    3.55
1395    79,926,270    1.2    24,196,035    3.30

آمار روستانشینان در سرشماری‌های سال 1335 تا 1395
سال    خانوار كل كشور    جمعیت كل كشور    خانوار روستایی    جمعیت روستایی    نسبت خانوار روستایی    نسبت جمعیت روستایی
1335    3,985,680    18,954,704    2,724,308    13,001,141    68.3    68.6
1345    5,167,192    25,788,722    3,205,169    15,994,476    62    62
1355    6,711,628    33,708,744    3,446,104    17,854,064    51.3    53
1365    9,673,931    49,445,010    4,099,857    22,349,351    42.4    45.2
1370    10,787,227    55,837,163    4,203,722    23,636,591    39    42.3
1375    12,398,235    60,055,488    4,410,370    23,026,293    35.6    38.3
1385    17,501,771    70,495,782    5,074,866    22,131,101    29    31.4
1390    21,185,647    75,149,669    5,744,614    21,446,783    27.1    28.5
1395    24,196,035    79,926,270    6,054,939    20,730,625    25    25.9

میانگین سن نخستین ازدواج برحسب جنس در نقاط شهری و روستایی
سال
    كل كشور    نقاط شهری    نقاط روستایی
    مرد    زن    مرد    زن    مرد    زن
1355    24.1    19.7    25.1    20.2    22.7    19.1
1365    23.6    19.8    24.2    20    22.6    19.6
1370    24.6    20.9    24.9    21    23.5    20.8
1375    25.6    22.4    26.2    22.5    24.5    22.3
1385    26.2    23.2    26.5    23.3    25.5    23.4
1390    26.7    23.4    27.1    23.6    25.8    23
1395    27.4    23    27.8    23.4    26.5    22
 

captcha
شماره‌های پیشین