sobhe-no.ir
832
یکشنبه، ۱۰ آذر ۱۳۹۸
3
یادداشت

خانه ملت

دکتر علی دارابی

در سالروز بزرگداشت پارلمان، این نهاد تا حد زیادی از شأن اصلی‌اش یعنی «رأس امور» دور شده است

مسخ مجلس

امروز هشتادو‌دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدحسن مدرس به دست مزدوران رژیم رضاخانی است. تقویم، این روز را به نام روز مجلس به ما نشان می‌دهد. ایران از هنگام جرقه مشروطه‌خواهی تاکنون، 113 سال است که پارلمان دارد. نهاد پارلمان در طول این مدت، فراز و نشیب‌های زیادی را به خود دیده است.

صبح نو

در سالروز بزرگداشت پارلمان، این نهاد تا حد زیادی از شأن اصلی‌اش یعنی «رأس امور» دور شده است

مسخ مجلس

امروز هشتادو‌دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدحسن مدرس به دست مزدوران رژیم رضاخانی است. تقویم، این روز را به نام روز مجلس به ما نشان می‌دهد. ایران از هنگام جرقه مشروطه‌خواهی تاکنون، 113 سال است که پارلمان دارد. نهاد پارلمان در طول این مدت، فراز و نشیب‌های زیادی را به خود دیده است.

مجلس بی‌اثر در دوران پهلوی‌ها
در دوران حاکمیت پهلوی‌ها به ویژه در دوران رضاخان، مجلس به ملعبه‌ای در دست حاکمان و شخص شاه تبدیل شد. نمایندگان مجلس عمدتا دست نشاندگان حکومتی بودند که صرفا برای ادای دین ظاهری به مشروطیت، زیر سقف پارلمان جمع شده و متظاهر به رعایت قواعدِ حکمرانیِ قیددار می‌شدند. در دوران محمدرضا، مجلس وضعیت اسفبارتری هم به خود گرفت. در 12 سال اول حکمرانی پهلوی دوم، مجلس در ایران میان وابستگان سیاسی شوروی و بریتانیا و آمریکا تقسیم شد؛ پس از آن یعنی پس از کودتای 28 مرداد سال 32، مجلس در ید قدرت دربار قرار گرفت به گونه‌ای که محمدرضا در ابتدای دهه 40، مجلس بیستم را منحل کرد و بنا بر به خواست علی امینی، نخست‌وزیر وقت مبنی بر تسهیل امور مربوط به اصلاحات ارضی، تا مدت‌ها تعطیل ماند.

سرنوشت مجلس در نظام جمهوری اسلامی
پس از انقلاب اسلامی و در دوران حاکمیت نظام جمهوری اسلامی ایران، مجلس بنا بر فرمایش امام‌خمینی؟ره؟ در راس امور قرار گرفت. وظیفه قانون‌گذاری و نظارت بر اجرای قوانین، دو وظیفه خطیری است که قانون اساسی جمهوری اسلامی برعهده وکلای ملت قرار داده است. جمهوری اسلامی تاکنون تجربه 10 دوره فعالیت مجلس را داشته است. این مجالس 10گانه هر کدام ترکیب خاص خود را داشته‌اند. مجالس اول و دوم، به‌طور قاطع در دست نمایندگان وابسته به حزب جمهوری اسلامی، خاصه طیف راست آن بود. اکثریت قاطع مجلس سوم برخلاف دو دوره قبلی، در اختیار نمایندگان جناح چپ قرار گرفت. ابتدای دهه 70، چپی‌ها متحمل شکست سختی شدند و قافیه را به رقیب راست‌گرای خود واگذار کردند؛ مجلس چهارم تماما میزبان نمایندگان لیست جامعه روحانیت مبارز شد. مجلس پنجم یکی از خاص‌ترین مجالس پس از انقلاب است. ترکیب این مجلس، واجد اکثریت جناح راست و اقلیت به‌اصطلاح قدرتمند از جناح چپ بود. چپی‌ها در این مجلس خود را در قالب فراکسیونی تحت عنوان «مجمع حزب‌الله» به ریاست عبدالله نوری متشکل کردند. مجلس ششم همسو با دولت، تماما رنگ اصلاح‌طلبی به خود گرفت. پس از قهر اصلاح‌طلبان از صندوق‌ها، مجلس هفتم یکپارچه در اختیار جریان تازه سربرآورده اصول‌گرایی(راست سابق) قرار گرفت. مجلس هشتم نیز در حضور بسیار کمرنگ اصلاح‌طلبان، مال اصول‌گرایان شد.
مجلس نهم تفاوت بارزی با دو مجلس قبلی پیدا کرد. در سال 90 و پس از حصول اطمینان از حضور ناچیز جبهه اصلاح‌طلبی در انتخابات، تز جدیدی در جریان اصول‌گرایی مبنی بر رقابت درون‌اردوگاهی نضج گرفت. بر همین اساس جبهه پایداری به وجود آمد و با ارائه لیست مستقل، توانست اقلیت تاثیرگذار مجلس نهم را به دست بگیرد. اتمسفر سیاسی حاکم بر مجلس دهم، خاص‌تر از دوره‌های قبلی بود. این مجلس سه فراکسیون به خود دید؛ فراکسیون امید که اصلاح‌طلبان را نمایندگی می‌کرد؛ فراکسیون مستقلین که یاران علی لاریجانی رییس مجلس را به خود دید و فراکسیون ولایی که به نوعی ادامه‌دهنده خط فکری جبهه پایداری در مجلس نهم بود. در این میان، مستقلین، اکثریت مجلس بودند و در بزنگاه‌های حساس، از دو فراکسیون دیگر یارکشی می‌کردند.

مجلس بی‌یال و دم و اشکم
در میان همه این 10 مجلس بازخوانی‌شده، مجلس دهم نقش بی‌بدیلی در کاهش وزن این نهاد در معادلات حاکمیتی داشت. عمده منشا عملکرد ضعیف مجلس دهم، به قرابت و نزدیکی قاطبه نمایندگان به دولت تدبیر بازمی‌گردد؛ وضعیتی که از آن در ادبیات مصطلح سیاسی به «وکیل‌الدوله» تعبیر می‌شود. این شرایط باعث شد تا مجلسی‌ها حتی در بیان درخواست برای استیضاح وزرا نیز به لکنت بیفتند. همین اهمال در حساب‌کشی از وزرا، موجب آن شد تا دولتی‌ها به محض ترس از لغزش جایگاه خود، از سمت خود کنار بروند. از سوی دیگر عقب‌نشینی مجلس در برابر دولت، یکی از وظایف اساسی نهاد تقنینی کشور یعنی نظارت بر حسن اجرای قوانین را به‌طور اساسی زیر سوال برده و لوث کرده است. برای بررسی بیشتر این موضوع یعنی تنزل جایگاه مجلس به سراغ جواد عامری، دبیرکل جمعیت ایثارگران رفتیم.

عامری: وزرا از مجلس طلبکار بیرون می‌آیند
عامری در گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو»، غلبه مسائل باندی و جناحی بر منافع ملت را به‌عنوان یکی از دلایل اصلی ضعف جایگاه نظارتی مجلس عنوان و بیان کرد: به‌عنوان مثال، یکسری از نمایندگان مجلس به آقای زنگنه، وزیر نفت درباره جزئیات قراردادهای مختلف نفتی نامه نوشتند، در صورتی که پس از یک‌سال و اندی هنوز ایشان به این نامه جواب نداده‌اند. یکسری دیگر از نمایندگان به جای اینکه به سوالات تخصصی همکاران خود پاسخ بدهند، در نامه‌ای دیگر به آقای زنگنه، از ایشان تقدیر و تشکر کردند. وی افزود: نمایندگان مجلس به جای پیشبرد منافع ملت، مدام در پی این بودند که بی‌چون و چرا از دولت حمایت کنند چون احساس می‌کردند به این شکل می‌توانند بیشتر در قدرت بمانند.
دبیرکل جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی با اشاره به طرح‌های روی زمین مانده نمایندگان درباره سوخت گفت: دولت به مدت چندین سال، طرح‌های نمایندگان درباره موضوع سوخت و بقیه موضوعات را اجرایی نکرد. اساسا دولت کارها را بدون کار کارشناسی انجام می‌دهد اما نمایندگان هیچ‌ سوال و بازخواستی از دولت ندارند. در مجلس دهم، وزرا هر وقت به مجلس می‌رفتند، طلبکار بیرون می‌آمدند. البته من نمی‌خواهم میان مجلس و دولت مدام درگیری باشد اما مجلس باید روی اقدامات دولت نظارت داشته باشد. وی با بیان اینکه مشکل اصلی کشور ما قانون‌گذاری نیست، بلکه مشکل اصلی ما عدم نظارت بر اجرای قوانین وضع‌شده است، گفت: وقتی نمایندگان منافع ملت را نبینند، این بُعد از وظایف مجلس یعنی نظارت به مشکل برخواهد خورد. فردی که می‌خواهد به مجلس بعدی برود، باید بداند که بزرگ‌ترین وظیفه و مسوولیتش نظارت است.

هاشمی‌طبا: مجلس دهم بر زندگی مردم اثرگذار نبود
مصطفی هاشمی‌طبا، فعال سیاسی اطلاح‌طلب در گفت‌وگو با «صبح‌نو» درباره عملکرد مجلس دهم، گفت: مجلس، امروز از دو لحاظ در رأس امور نیست یکی از لحاظ تفکری که در مجلس حاکم است و دومین مورد نیز ضعف نظارتی است.
وی افزود: مجلس در برابر تحریم‌هایی که توسط آمریکا اعمال می‌شود باید قوانین مربوطه را برای عدم تأثیر این تحریم‌ها در جامعه و نحوه عمل دولت تدوین می‌کرد، درحالیکه اکثر نمایندگان اصولاً بیشتر به مسائل محلی خود اهمیت می‌دهند و به فکر رأی‌آوری مجدد از حوزه انتخابیه خودشان هستند و به موضوعات ملی کم توجه‌اند.
این فعال سیاسی افزود: طبیعتاً اگر مجلس در برابر فشاری که از طرف دولت آمریکا به کشور وارد می‌شود موضع داشت و قوانین و مقرراتی برای حمایت و صیانت از مردم و اقشار کم درآمد و نحوه عمکلرد دولت تصویب می‌کرد طبیعتاً دولت هم مجبور می‌شد به آن عمل کند اما در این مورد مجلس خود را کنار کشید.
هاشمی‌طبا با بیان اینکه مجلس دهم تأثیرگذار در زندگی مردم نبود، خاطرنشان کرد: از لحاظ اعمال نظارت هم مجلس خوب عمل نکرد و نسبت به مسائل غیردقیق بود؛ بنابراین مجلس در رأس امور 
نیست.
 

captcha
شماره‌های پیشین