sobhe-no.ir
830
چهارشنبه، ۰۶ آذر ۱۳۹۸
14
خبر

تا به‌حال چقدر به نقش قانون اساسی در شکل‌دهی به سازوکار فرهنگ در کشور فکر کرده‌اید

مؤلّفه‌های استقلال فرهنگی در قانون اساسی

یادداشت علی تقی‌نژاددانشجوی دکترای حقوق عمومی

صبح نو

تا به‌حال چقدر به نقش قانون اساسی در شکل‌دهی به سازوکار فرهنگ در کشور فکر کرده‌اید

مؤلّفه‌های استقلال فرهنگی در قانون اساسی

یادداشت علی تقی‌نژاددانشجوی دکترای حقوق عمومی


حساسیت بر موضوع استقلال فرهنگی، شاید بیشتر از مباحث اقتصادی، اجتماعی یا حتی سیاسی باشد؛ چراکه اگر فرهنگ جامعه به سمت صلاح و سلامت انسان و جامعه حرکت کند، خودبه‌خود سیاست، اقتصاد، معضلات و آسیب‌های اجتماعی نیز ترمیم می‌شود؛ زیرا فرهنگ، یکی از زمینه‌سازهای مهم و حیاتی جهت ارزش‌گذاری، قاعده‌گذاری و سیاست‌گذاری‌ها در چارچوب قانون اساسی است. در نخستین عبارت مقدمه 
قانون اساسی چنین بیان شده است که «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مبین نهادهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران بر اساس اصول و ضوابط اسلامی است که انعکاس خواست قلبی امت اسلامی می‌باشد.» در واقع، یکی از زیرمجموعه‌های فکری و پویای قانون اساسی، نهادهای فرهنگی است که باید براساس «اصول و ضوابط اسلامی» استمرار یابد. به این دلیل که «هدف حکومت، رشد دادن انسان در حرکت به سوی نظام الهی است»، در جای‌جای اصول قانون اساسی و برای حفظ هویت استقلال فرهنگی ایران اسلامی، به موارد ذیل اشاره و تأکید شده است: «تأمین استقلال فرهنگی از طریق نفی سلطه‌پذیری» (اصل‌2)، «رشد فضائل اخلاقی» (بند‌1 اصل‌3)، «تقویت روح بررسی و تتّبع و ابتکار در امور فرهنگی» (بند‌4 اصل‌3)، «مشارکت عامّه مردم در تعیین سرنوشت فرهنگی» (بند‌8 اصل‌3)، «توسعه و تحکیم‌برادری اسلامی و تعاون عمومی بین همه مردم» (بند‌15 اصل‌3)، «ابتنای کلیه قوانین و مقررات فرهنگی بر موازین اسلامی» (اصل‌4)، «عدم خدشه به استقلال فرهنگی از سوی فرد، گروه یا مقام» (اصل‌9)، «رعایت اخلاق حسنه، قسط، عدل اسلامی و حقوق انسانی در برابر افراد غیر مسلمان» (اصل‌14)، «پایبندی نمایندگان مجلس به استقلال و اعتلای کشور» (اصل‌67)، «پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی توسط شورای نگهبان» (اصل‌91)،‌ «حراست از استقلال فرهنگی توسط رییس‌جمهوری» (اصل‌121)، «نگهبانی از انقلاب و دستاوردهای آن توسط سپاه پاسداران» (اصل‌150)،‌ «ممنوعیت هرگونه قراردادِ حاوی سلطه فرهنگی بیگانه» (اصل‌153) و «هماهنگ‌نمودن فعالیت‌های فرهنگی در ارتباط با تدابیر کلی دفاعی- امنیتی» (اصل‌176). با این‌حال؛ با هر توان و قدرت و نیروی انسانی که داریم، باید بتوانیم بدون وام‌گیری و جهت‌گیری از سیاست‌های غیراسلامی و غیرایرانی به تمدن نوین اسلامی برسیم. بنابراین، قانون‌گذار اساسی برای اهمیت و حساسیت استقلال فرهنگی، در مقدمه و اصول قانون اساسی، مصادیق و مفاهیمی را بیان داشته و از لحاظ نگارش قانون هیچ مشکلی نداریم،‌ اما آنچه که آشکار است، مسأله «شبیخون فرهنگی» یا «تهاجم فرهنگی» به کشور است؛ همان که به فرموده حضرت امام خامنه‌ای (دام‌ظله‌العالی) «شبیخون فرهنگی، شوخی نیست» و «از همان نقاط حساسی است که هوشیاری مردم را می‌طلبد».
 متأسفانه تاکنون در زمینه مقابله با آن، موفقیت برتر و قابل توجهی در راستای اهداف و آرمان‌های نظام جمهوری اسلامی و فرامین و تأکیدات حضرت امام خمینی؟ره؟ و مقام معظم رهبری، نداشته‌ایم و در برخی زمینه‌ها محدود بوده است. به عبارتی دیگر، در زمینه قانون‌گذاری (قانون اساسی و قانون عادی) ایرادی متوجه نظام حقوقی کشورمان نیست، ولی از لحاظ اجرای امور، برنامه‌ها و سیاست‌های کلی فرهنگی، مخصوصاً «اصول سیاست فرهنگی کشور، مصوب جلسه‌20/5/1371 شورای عالی انقلاب فرهنگی» که در جزء (2) بند (الف) آن مقرر داشته است: «استقلال فرهنگی و زوال مظاهر منحط و مبانی نادرست فرهنگ‌های بیگانه و پیراسته‌شدن جامعه از آداب ‌و‌ رسوم منحرف و خرافات»؛ تأخیر و عدم پیگیری جدی و مستمر وجود دارد و میزان حجم کمی و کیفی فعالیت‌های نهادهای فرهنگی کشور، ازجمله وزارت فرهنگ‌و‌ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان اوقاف‌و‌امورخیریه، سازمان ملی جوانان، سازمان میراث فرهنگی کشور، سازمان حج‌و‌زیارت و ... در حفظ و حراست از استقلال فرهنگی، یا مطلوب نیست یا اهمیت آن برای آن‌ها بسیار ناچیز شمرده می‌شود؛ چراکه اگر معتقد باشیم هم‌اکنون در جنگ فرهنگی با دشمن قرار داریم، هر لحظه حالت دفاعی به خود می‌گیریم و پشتیبان مردم، مخصوصاً جوانان این مرزوبوم خواهیم بود. در حوزه دیپلماسی فرهنگی نیز در گزارش پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به شماره‌10321 مورخ تیرماه‌1389، چنین ذکر شده است که نزدیک به 30‌نهاد و سازمان در این حوزه فعالیت دارند که برخی از آن‌ها زیر نظر دولت هستند و قانون دارند، برخی اساسنامه مشخصی ندارند و برخی از آن‌ها نیز دارای اساسنامه مصوب مقام معظم رهبری هستند. نکته مهم اینکه در زمینه پاسخگویی به مجلس، در زمینه فعل یا ترک فعل مسائل فرهنگی کشور، هیچ سازوکار دقیقی وجود ندارد. در پایان پیشنهاد می‌شود جهت تنویر افکار عمومی و شفافیت در زمینه فعالیت‌های انجام‌شده  یا انجام‌نشده فرهنگی، بحث «پیگیری، رصد و آسیب‌شناسی نهادهای فرهنگی کشور»، یکی از کارهای ویژه‌ بخش‌های نظارتی (مجلس، دیوان محاسبات کشور و ...) قرار بگیرد تا مشخص شود بودجه‌های تخصیص‌یافته به آن‌ها، کجا و صرف چه مواردی شده و نتیجه آن چه شده است.

captcha
شماره‌های پیشین