sobhe-no.ir
827
یکشنبه، ۰۳ آذر ۱۳۹۸
12
یادداشت

شگردهای رسانه‌ای دشمنان نظام اسلامی در فتنه آبان 98

سیدجواد میرخلیلیفعال رسانه‌ای

درنگی کوتاه بر کتابِ صدای بهترِ زخم

آشنایی‌زدایی از آشناها

یادداشت‌ سیدعلی اصغرزاده سراینده، نویسنده و منتقد ادبی /کتاب صدای بهترِ زخم، سروده‌های علیرضا سمیعی است که نشر شهرستانِ ادب به تازگی آن را چاپ و پخش کرده است. نام کتاب، صدایی چکیده از پیام‌های عارفانه، عاشقانه، منتظرانه، معترضانه و... است.

صبح نو

درنگی کوتاه بر کتابِ صدای بهترِ زخم

آشنایی‌زدایی از آشناها

یادداشت‌ سیدعلی اصغرزاده سراینده، نویسنده و منتقد ادبی /کتاب صدای بهترِ زخم، سروده‌های علیرضا سمیعی است که نشر شهرستانِ ادب به تازگی آن را چاپ و پخش کرده است. نام کتاب، صدایی چکیده از پیام‌های عارفانه، عاشقانه، منتظرانه، معترضانه و... است.

این کتاب دارای چهار دفتر و یک پیوست است، دفتر یکم: عقلِ اوّل. دفترِ دوم: با بستگان. دفترِ سوم: لغاتِ عاشقی. دفترِ چهارم: مکتوباتِ مَهلَکه. و پیوست. این کتاب، دارای 37 شعرِ آزاد، 12 غزل و یک ترانه کودکانه است. شعرهای آزادش شیوا و دارای زبان‌کاری(برجسته‌سازی یا بازی‌های زبانی) و بیشتر وصفی است. گاهی به روایت نزدیک می‌شود ولی روایی نمی‌شود. غزل‌هایش از سلامتِ عروض و قافیه برخوردارند و ساختارشان به مکتبِ خراسانی و مکتبِ هندی پهلو می‌زند. ترانه کودکانه کتاب که (کولی قزک بارون کُن) نام دارد، رنگ پذیرفته از پریای شاملو و کمال‌جویانه است. غزل‌ها نشانگرِ پرورشِ عروضیِ علیرضا سمیعی هستند چرا که سراینده‌ای که می‌خواهد در شعر آزاد سرفراز باشد به باورِ من باید چندی در قالب‌های عروضی تمرینِ نظم و شعر کند تا بتواند به آهنگ‌شناسی زبان دست یابد.
در این کتاب با سروده‌هایی روبه‌رو هستیم که ساختارِ ادبیاتِ کهنِ فارسی را با زبان و نگاهی امروزی بازسازی می‌کند. به پاره‌ای از نخستین سروده کتاب بنگرید که نامش «سرآغاز» است:
پیش از آنکه درخت
صدای پرنده‌ای باشد
پیش از آهِ سنگیِ کوه در سینه زمین
پیش از آنکه در کرشمه آهو
دشت تأسیس شود
آغازِ ناگهانی و تلنگربارِ این سروده، آهنگِ زیبایی دارد که بُرِش پدید می‌آید و بُرِش از گذاشتنِ گزاره‌ای و این کار، خواننده را به حسی سرشار از رُخداد می‌بَرَد و در پایانِ این سروده، خواننده به وحدتِ وجود می‌رسد؛ از آن رو که زبانِ شعر، خانه وجود است:
من بر او و آن‌ها که اویند
و آن‌ها و او که آن‌هاست
سجده بُردم
درباره شعرِ آزاد، دانستنِ دو چیز سزاوار است:
یک: وزن یا آهنگِ شعر، یکی از ابزارهای کارِ سراینده است؛ وسیله‌ای برای هماهنگ‌کردنِ همه چیزهایی که به کار رفته و با درونی‌های او ‌باید سازش داشته باشد. از این رو اگر بسیار درونی می‌بیند از وزن‌های شعریِ کهن استفاده کند و اگر جز این باشد بهتر آن است که آن را بسازد. این ساختمان یک ساختمان وزنِ موزیکی نیست. ماهیتِ وزنِ شعرِ آزاد با سرشتِ سخن پیوند دارد و با حالِ گوینده دگرگون می‌شود. از راهی به دست می‌آید که به حالِ طبیعی همانگون حرف می‌زنند و در خواندن، لذتِ وزن را خواننده مانندِ گفت‌وگو می‌چشد.
دو، ریختار (فُرم): به شکلی که از رُخدادهای زبانی (هنجارگریزی‌ها) و تصویرهای خیالی پدید می‌آید و یکسان و قابلِ پیش‌بینی نیست. ریختار (فُرم) حتمی‌ترین وسیله برای جلوه و سر و سامان دادن به ساختارِ شعر است که چیرگی و نیرومندیِ سراینده را در گردآوریِ اندیشه‌های خود می‌رسانَد و ذوقِ ویژه‌ای می‌خواهد. بدونِ هماهنگی ِ آن، چه‌بسا که رنج‌ها بیهوده شده و در کارِ سراینده، شلوغی رُخ می‌دهد. مانندِ این است که در تاریکی و به هوای پای کسی راهش را می‌رود.
از چیزهای شگفتی که در این کتاب رُخ داده، تأثیرگذاری زبانِ غزل‌ها بر شعرهای آزاد است. برای نمونه در غزلِ دومِ این کتاب بنگرید:
در حجابید، از این روست که دیدن دارید
مگر این قوسِ قُزَح نیست که بر تن دارید
که مصرعِ دوم با این مصرع از شعرِ «هفته» همانندی دارد:
باران برداشته بود تنَش را
آشنایی‌زدایی یا هنجارگریزیِ زبانی در سروده‌های این کتاب به زیباتر‌شدن و کمالِ شعری‌اش کمک کرده‌اند.
در شعرِ (لاله عباسی) می‌خوانیم:
اَبَرکَسی که رودخانه‌ها را آرام می‌کند
آرام را می‌گیرد
آهسته را صدا می‌زند
صفتِ «آرام» و «آهسته» اینجا در نقشِ مفعول هستند.
و در مصرعی از همین شعر:
پروازی که سر به بال می‌کوبد
صفتِ «پرواز» در نقشِ فاعل است.
در شعرِ «هفته» با جان‌بخشی به روزهای هفته رو‌به‌رو هستیم؛ اگر چه پیشتر فروغ فرّخزاد در شعر «جمعه» و یدالله رؤیایی در شعرِ «هفته سوراخ» با روزهای هفته از این‌گونه بازی کرده‌اند ولی علیرضا سمیعی در این سروده، بدونِ تقلید و درباره انتظار کار کرده و زیباییِ این سروده در آن است که چیزی از بیرون به متنِ شعر تحمیل نمی‌شود، بلکه واژه‌ها خود سازنده معنا می‌شوند و این یعنی معنا قراردادی نیست. شعرِ «قَسَم به سرخ» که تقلیدی از زبانِ رضا براهنی در کتابِ «خطاب به پروانه‌ها» است و برای شهیدانِ وطن، زیباست ولی از قفسِ تقلید بیرون نمی‌آید و این شاید به این معناست که سراینده در این کتاب که نخستین کتابش است می‌خواسته با تقلید به تجربه‌ای دست یابد برای به زبان رسیدن در درون زبان که رسالتِ یک سراینده پیشرو است. به بررسی و نقدِ همین چند سروده از این کتاب، بسنده می‌کنم. علیرضا سمیعی در این کتاب، آشناها را با آشنایی‌زدایی می‌بیند ولی اگر ناآشناها را هم با آشنایی‌زدایی می‌دید، بسی زیباتر بود. با این همه او در سروده‌های این کتاب، ویژگی‌هایی که سزاوارِ سروده‌های خوب است را به کار بسته و زبانِ شعری‌اش در راهِ کمال است؛ بنابراین کتابِ صدای بهترِ زخم، ارزشِ خریدن و خواندن را دارد.

مجموعه شعر «صدای بهتر زخم» سروده علیرضا سمیعی در نمایشگاه کتاب عرضه و مورد استقبال مخاطبان شعر قرار گرفت. این مجموعه گزیده اشعار یک دهه اخیر سمیعی بود که شامل ۱۲ غزل و چند شعر نیمایی و البته چند شعر نو است. علیرضا سمیعی علاوه بر شاعری در حوزه فرهنگ و فلسفه هم دستی دارد و مطالبش مورد اقبال اهالی فرهنگ است. سمیعی سال گذشته درس‌گفتارهایی را تحت عنوان «هنر روشنگری» با تحلیل تاریخ فرهنگ غرب با تکیه بر تفسیر آثار هنری طی هشت جلسه برگزار کرد. مجموعه شعر اخیر وی در شبکه اجتماعی گودریدز، چهار ستاره از مخاطبانش گرفته است.
 

captcha
شماره‌های پیشین