777
سه شنبه، ۱۲ شهریور ۱۳۹۸
15
نگاهی به نمایشگاه گروهی عکس و چیدمان «اهل‌حرم»

مستندنگاری از امر باطنی

«عامل دوربین عکاسی به‌عنوان ابزار در این مجموعه باور دارد هر نگاهی که به مستندنگاری صرف می‌پردازد و منتهی به آرمانی عالی و جامع برای زندگی بشری نشود، شاید عکاسی در عاشورا باشد؛ ولی متصف به صفت حسینی نیست». این مقدمه جسورانه‌ای برای شرح انگیزه اقدام به اعطای یک گرنت هنری برای مستندنگاری از سوژه‌ای است که بسیار آشنا و ملموس به‌نظر می‌رسد. نمایشگاه گروهی عکس و چیدمان «اهل‌حرم» به موضوع «عاشورای حسینی» می‌پردازد و تلاش عکاسان و هنرمندان شرکت‌کننده در آن، پاسخ به این پرسش است: «آرمان عاشورای حسین ابن‌علی در شخصیت کلام «مرگ با عزت» و «توصیه به آزادگی با وجود شرط برخوردارنبودن از دین» آمده است و این آرمان در کلام شخصیتی دیگر از جریان کربلا در روح «هیچ ندیدن جز زیبایی» تجلی می‌کند و چگونه است که در این راه، انبوه دوربین‌های عکاسی با وجود جمعیتی پرتلاش در این مسیر، توفیق ثبت و نمایش زیبایی‌های این واقعه بشری را کمتر داشته‌اند؟»

صبح نو

نگاهی به نمایشگاه گروهی عکس و چیدمان «اهل‌حرم»

مستندنگاری از امر باطنی

«عامل دوربین عکاسی به‌عنوان ابزار در این مجموعه باور دارد هر نگاهی که به مستندنگاری صرف می‌پردازد و منتهی به آرمانی عالی و جامع برای زندگی بشری نشود، شاید عکاسی در عاشورا باشد؛ ولی متصف به صفت حسینی نیست». این مقدمه جسورانه‌ای برای شرح انگیزه اقدام به اعطای یک گرنت هنری برای مستندنگاری از سوژه‌ای است که بسیار آشنا و ملموس به‌نظر می‌رسد. نمایشگاه گروهی عکس و چیدمان «اهل‌حرم» به موضوع «عاشورای حسینی» می‌پردازد و تلاش عکاسان و هنرمندان شرکت‌کننده در آن، پاسخ به این پرسش است: «آرمان عاشورای حسین ابن‌علی در شخصیت کلام «مرگ با عزت» و «توصیه به آزادگی با وجود شرط برخوردارنبودن از دین» آمده است و این آرمان در کلام شخصیتی دیگر از جریان کربلا در روح «هیچ ندیدن جز زیبایی» تجلی می‌کند و چگونه است که در این راه، انبوه دوربین‌های عکاسی با وجود جمعیتی پرتلاش در این مسیر، توفیق ثبت و نمایش زیبایی‌های این واقعه بشری را کمتر داشته‌اند؟»


نمایشگاه گروهی عکس و چیدمان «اهل‌حرم» مصادف با نخستین روز ماه محرم در نگارخانه لاله واقع در بوستان لاله گشایش یافت تا حاصل دیدگاه 20 نفر از عکاسان را در قالب 72 قطعه اثر بازتاب دهد؛ دیدگاهی که طبق توضیحات «پایگاه عکس چیلیک»، مؤسسه برگزارکننده نمایشگاه، در این فرایند شکل گرفت که «در طرح «از عاشورا تا عاشورا» در هفته‌های سال با برگزاری نشست‌های مطالعاتی و گفت‌وگوهای پژوهشی به دیدن عکس و تصاویر پرداختند و درنهایت با طرح ایده نمایشگاه عکس و اینستالیشن موافقت کردند». اعظم حشمتی، مهری راست‌قدم، ندا رهگذر، جلال میرزایی، سیدمحمد موسی‌زاده، زهرا خرازی، ابراهیم باقرلو، سیدمهدی طباطبایی، مرتضی شجاعی، صبرا رئیسی، مریم خداوردی، مهسا صادق، محمدرضا خرازی، طاهره منصوری، امیر شهرابی، مهدی یوسفی، منصوره حجارمنش، محمد منصوری، بهنام عافی و مهدی سروری عکاسانی هستند که در قالب‌های تک‌عکس یا مجموعه عکس، بعضا با دخالت‌های تکنیکی قاب‌های مدنظر خود را ثبت کرده و سپس در قالب چیدمان در نگارخانه، آن‌ها را به‌نمایش گذاشته‌اند.

ملاقات با عنصر «آب»؛ جایی میان تصویر و صدا
تجربه تماشای قاب‌هایی از سوژه‌های واقعی در هیأت حسینی که با تکنیک چاپ دیجیتال روی کاغذ سیلک، غرق در انبوه امواج نور و آب به‌نظر می‌رسند، آن‌هم همراه با شنیدن صدای موج برداشتن آب، تجربه قرارگرفتن در چیدمانی است که با ایجاز تصویر و صدا قادر است عنصر مرکزی «آب» را در واقعه عاشورا با هیأت‌های عزاداری امروز پیوند دهد و حس تازه‌ای بیافریند که شاید کمتر به آن توجه کرده‌ایم؛ چیدمانی با اجرای محمدرضا خرازی که با بیانی موجز و نمادین، در قالبی بی‌سابقه باطن بافت غوغای امروز عاشورا را در میان مردم ایران با واقعه سال 61 هجری قمری مستندنگاری کرده است.

شورش بی‌واژه در خلق عالم
نمایش این غوغا در اثری از منصوره حجارمنش نیز به‌خوبی نمایان می‌شود؛ لکه خونی که انگار بر سطح پلکسی‌گلس پاشیده شده و در میان آن فرم خطوط «حسین» پیداست، روی تصویری از جمعیت مردانی انطباق یافته که بر سروسینه‌زنان، هریک از مرکز تصویر به‌سویی در حرکت‌اند. اثر قادر است بی‌هیچ مکتوبی درلحظه شعر محتشم را به‌یاد بیننده آورد «باز این چه شورش است که در خلق عالم است»؛ اما همزمان پاسخ آن پرسش را هم پیش چشم بگذارد. تصویرسازی این هنرمند با عکس‌هایی از جزئیات دستان عزاداران حسینی در حال عرض ارادت در میان کتیبه‌ها و نقاشی‌ها، کلاژ زیبایی از ایده‌های مختلف را به تماشاگر عرضه می‌کند تا به‌شیوه‌ای دیگر بتواند میان قالب‌های مختلف هنری از دوره‌ای به دوره دیگر، با خط ارادت به شهید کربلا حرکت و نادیده‌های بیشتری را از اتفاقی مرسوم لمس کند.

بازتاب انتزاع هندسی کاشی‌ها در نظم هیأت
فوتومونتاژ زهرا خرازی برخلاف شورشی که در بسیاری از قاب‌ها و چیدمان‌ها مشهود است و به احساس عمیق دست‌از‌پا‌نشناختن در عزای حسین بازمی‌گردد، نظم دسته‌های سینه‌زنی در هیأت را به‌نمایش می‌گذارد. برای تماشاگر ایرانی که چشمانش با نظم هندسی کاشی‌های مساجد و هنر انتزاعی سنتی آن‌ها خو گرفته است، این قاب‌ها قادرند به‌سرعت وجوه مختلف این واقعه را در چینش اندیشه و هنر اسلامی به‌یادش بیاورند؛ نظمی که این‌بار به‌جای خطوط، آدم‌ها آن را شکل داده‌اند و در نظر عکاس این‌طور تجلی یافته‌اند. از این قبیل تفاوت نگاه‌ها در اثر مریم خداوردی هم دیده می‌شود؛ آنجا که خودش در توصیف قابی که نگاهش جلوه کرده، تصریح می‌کند: «اگر مرگ در راه آزادگی سعادت است، چرا داغدار تو باشم؟ نگاه من در هر عکس، تو را شادمانه یافت تا به عصر عاشورا رسید» و قاب او دقیقا با تعدد و تراکم رنگ‌ها و بازتاب نور روی کاغذ سیلک، جلوه شادمانی را در پرده‌ای از اشک و غم با همراهی زنان سوگوار پوشیده در چادرهای مشکی به‌نمایش می‌گذارد.

حق علیه باطل با رنگ و حرکت
دو اثر از مهری راست‌قدم ایده‌های بیشتری در مواجهه با مفاهیم عاشورا و سوگ آن پیش روی مخاطب می‌گذارند. یکی در قالب تک‌عکس، زین بی‌سوار اسبی را در پیش‌زمینه نشان می‌دهد که در پس‌زمینه آن، کتیبه‌ای مزین به نام «اباعبدالله الحسین» می‌درخشد. این قاب حتی بیش از انتقال محتوا، حاوی ایده‌هایی برای پرداخت موجز و انتزاعی به محتوای واقعه کربلاست: هم تاریخ است و هم سوگ و هم حماسه دارد و هم غم. این اتفاق در اثر دیگر همین هنرمند در شکل چیدمان جلوه می‌کند. مفهوم رویارویی حق و باطل با عنصر رنگ، یعنی سبز درمقابل قرمز که برای ایرانیان بسیار پرمعناست، به‌علاوه عنصر حرکت راست به چپ و برعکس آن در قاب منتقل می‌شود. سه ردیف چهارتایی از قاب‌های سبز و مشکی، مردم را در میان غم، اما مصمم برای حرکت به‌سمت حق نشان می‌دهد؛ اما یک ردیف چهارتایی از رنگ قرمز که تنها یک عنصر با لباس اشقیای تعزیه در میان آن دیده می‌شود، تنهایی پرهیاهوی باطل را به‌نمایش می‌گذارد.

این‌بار مستندنگاری باطن عاشورا
این‌ها توصیف تنها چند اثر خلاقانه و جذاب از فرط گنجاندن انبوهی محتوا در بیانی موجز هستند که درکنار سایر آثار، مخاطب را چنددقیقه‌ای درمعرض بازشناسایی پدیده‌ای قرار می‌دهند که شاید برای سال‌ها، تنها از یک دریچه با آن مواجه می‌شده‌اند. همین وجه از نمایشگاه «اهل‌حرم» را باید با وجود انحراف از جنس عکاسی خبری در روش مستندنگاری، به‌نوعی متضمن شیوه مستندنگارانه هنرمندان صاحب آثار در این نمایشگاه دانست؛ مستندسازی که بیشتر به باطن غوغای سالانه 
ماه محرم در میان مردم نظر دارد و نه صرفا ظواهر آن. گفتنی است در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه که عصر روز یکشنبه در نگارخانه لاله برگزار شد، عکاسان و هنرمندان بسیاری ازجمله جاسم غضبان‌پور، فاطمه‌سادات نواب‌صفوی، یدالله عبدی، علی‌رضا زندوکیلی، محمد فرنود، مهران عفت‌رخ، دکتر پژمان دادخواه، محبوبه پلنگی، مظفر طاهری، سیدعلی‌رضا بهشتی، دکتر مصطفی بادکوبه‌ای، جمال صالحی، دکتر کنگرلو، رضا رئیسی، احسان رافتی، مهدی خزعلی، رجب‌علی قهرمان‌پور به استقبال و تماشای این آثار رفتند.

captcha
شماره‌های پیشین