sobhe-no.ir
775
یکشنبه، ۱۰ شهریور ۱۳۹۸
13
تحلیل زمینه حماسه عاشورا در گفت‌وگو با دکتر محمدرحیم عیوضی

قیام آزادی‌خواهانه علیه جبری‌مسلکی

نهضت امام حسین؟ع؟ تاکنون از جنبه‌های گوناگونی تحلیل و بررسی شده است؛ اما یکی از منظرهایی که می‌توان بیشتر از این درباره‌اش سخن گفت، تحلیل پارادایم فکری این قیام دربرابر تفکر مسلطی است که پس از پیامبر اکرم ؟ص؟ ترویج می‌شد. در‌این‌باره با دکتر محمدرحیم عیوضی، استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد، گفت‌وگو کردیم. عیوضی مطالعات و مقالات بسیاری درزمینه انقلاب اسلامی، هویت، آینده‌پژوهی و حوزه‌های گوناگون دانش علوم سیاسی داشته است. او همچنین مقاله‌ای علمی درباره زمینه‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی نهضت عاشورا نوشته است.

آیا «کافی» برای شیعیان کافی است؟

دکتر سعید طاووسی‌مسرور مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ

صبح نو

آیا «کافی» برای شیعیان کافی است؟

دکتر سعید طاووسی‌مسرور مدرس دانشگاه و پژوهشگر تاریخ


 

ثقه‌الاسلام ابو‌جعفر محمد ‌بن‌یعقوب ‌بن‌اسحاق‌ کلینی‌رازی، معروف به شیخ‌کلینی محدث نامی شیعه و صاحب کتاب الکافی است. شیخ‌کلینی در دوره امام حسن عسکری؟ع؟ به‌دنیا آمد و با نواب اربعه امام عصر؟عج؟معاصر بود.
شیخ‌کلینی در زمان خود پیشوای شیعیان در ری و موثق‌ترین فرد در ضبط حدیث بوده و جامع حدیثی خود به‌نام الکافی را در مدت ۲۰ سال تألیف کرده است. وی احادیث اعتقادی و فقهی را در کتاب کافی گرد آورده و این کتاب را به سه بخش اصول، فروع و روضه (متفرقات) تقسیم کرده است. چاپ جدید کافی که انتشارات دارالحدیث قم در سال ۱۳۸۷ آن را با تصحیح و تحقیق بسیار ارزنده منتشر کرده، ۱۵ جلد است که چهار جلد اول اصول، ۱۰ جلد بعدی فروع و جلد آخر نیز روضه است؛ بنابراین، بیشتر کتاب کافی مربوط به فقه و بیان احکام شرعی است. اصول و روضه کافی با ترجمه مرحوم محمدباقر کمره‌ای به فارسی ترجمه شده است. به‌علاوه، مرحوم سید‌جواد مصطفوی و سید‌هاشم رسولی‌محلاتی، اصول کافی را در چهار جلد به فارسی ترجمه و شرح کرده‌اند. سید‌هاشم رسولی‌محلاتی روضه کافی را نیز به فارسی ترجمه کرده است. مترجمی به‌نام موسوی‌افغانی فروع کافی را به فارسی ترجمه کرده؛ اما تاکنون چاپ نشده 
است. 
البته، نیاز چندانی هم به چاپ این ترجمه نیست؛ زیرا مخاطب آن ازحیث نظری، خاص است و از جنبه عملی نیز کسی بدون درجه اجتهاد نمی‌تواند احادیث این بخش را ملاک عمل قرار دهد و واضح است که مجتهد نیازی به ترجمه فارسی ندارد. کافی نخستین کتاب از کتب اربعه شیعه و معتبرترین آن‌هاست و ۱۶هزار و ۱۹۹ حدیث (۱۵هزار و ۱۷۶ حدیث بدون مکررات) دارد.
با تمام عظمت و اعتبار کتاب کافی و جایگاه والای مؤلف آن، این‌گونه نیست که تمام روایات آن صحیح باشد بلکه احادیث این کتاب ازنظر مؤلف آن صحیح است. شیخ خود ابزار بررسی صحت احادیث این کتاب را دراختیار آیندگان قرار داده است. این ابزار مفید، ذکر سند هر حدیث است؛ بنابراین، امروزه با نقد سندی و متنی می‌توان روایات کافی را نقد کرد و ممکن است در بین انبوهی از روایات صحیح و معتبر، با برخی روایات ضعیف و نپذیرفتنی نیز مواجه شویم. مثلا روایت ازدواج امام حسین؟ع؟ با شهربانو بنابر تحقیق علامه سید‌جعفر شهیدی و شهید‌مطهری روایتی ضعیف و بی‌اعتبار است. نمونه دیگر سه روایتی است که شیخ‌کلینی به‌نقل از اصل زید نرسی در کافی آورده؛ اما چنانکه امام خمینی؟ره؟ و محقق‌شوشتری نشان داده‌اند، اصل زید نرسی اعتبار ندارد.
اینکه مشهور شده که تمام روایات کافی صحیح است؛ چون امام زمان(ارواحنا له الفداء) درباره این کتاب فرموده‌اند: «الکافی کاف لشیعتنا» (کتاب کافی برای شیعیان ما کافی است)، مطلبی بی‌پایه و اساس است؛ زیرا این حدیث اصلی ندارد و بی‌اعتبار است. محدث‌نوری تصریح کرده که این حدیث اصلی ندارد و در هیچ‌یک از منابع حدیثی شیعه نیامده و اشاره کرده است ملامحمد امین‌استرآبادی نیز بر بی‌اساس‌بودن این روایت صحه گذاشته است؛ حدیثی که بزرگ اخباریان، یعنی ملامحمد امین و محدث‌ متسامحی، چون میرزاحسین نوری آن را رد کنند، چه کسی می‌تواند آن را تأیید کند؟ برای تقریب به ذهن می‌توان گفت خود ماست‌بند دارد می‌گوید این ماست خیلی ترش است!
روش دیگر بزرگان بعد از شیخ‌کلینی نشان می‌دهد چنین روایتی را یا نشنیده‌اند یا شنیده‌اند و قبول ندارند. برای مثال، شیخ‌صدوق و شیخ‌طوسی که اولی من لا یحضره الفقیه را نوشت و دومی تهذیب و استبصار را، این‌گونه نیست که به تمام کافی اعتماد کرده باشند. علامه‌عسکری نیز ضمن تصریح به بی‌اعتباربودن این روایت، تألیفات متعدد حدیثی بعد از کافی را دلیلی آشکار بر این دانسته که کافی برای شیعه
 کافی نیست.
منبع: مهر

captcha
شماره‌های پیشین