771
دوشنبه، ۰۴ شهریور ۱۳۹۸
15
«صبح‌نو»همزمان‌باهفته‌دولت‌بررسی‌می‌کند

روایتی از «روح‌الله» تا «چ»ریکِ انقلاب درسینما

در ایام هفته دولت به‌سر می‌بریم. این روزها به‌واسطه شهادت شهیدان رجایی و باهنر هفته دولت نامیده شده است؛ اما بدنیست به همین دلیل، بازنمایی تصویر شخصیت‌های انقلاب اسلامی در سینمای ایران را بررسی کنیم.

خبر

صبح نو

«صبح‌نو»همزمان‌باهفته‌دولت‌بررسی‌می‌کند

روایتی از «روح‌الله» تا «چ»ریکِ انقلاب درسینما

در ایام هفته دولت به‌سر می‌بریم. این روزها به‌واسطه شهادت شهیدان رجایی و باهنر هفته دولت نامیده شده است؛ اما بدنیست به همین دلیل، بازنمایی تصویر شخصیت‌های انقلاب اسلامی در سینمای ایران را بررسی کنیم.


بی‌شک انقلاب اسلامی ایران یکی از اتفاقات بی‌نظیر معاصر است. این انقلاب ویژگی‌های بسیاری دارد از جمله مهم‌ترین آن‌ها مردمی بودن آن است. این مردمی بودن به صورتی نامحدود و دربین رهبران انقلاب نیز مشهود بود. از یک روحانی ساده تا یک معلم یا دانشمند ناسا در دایره رهبران انقلاب اسلامی تعریف می‌شدند. همین تنوع قشری باعث شد که جریان انقلاب اسلامی شبیه به یک صخره سخت و مانا تبدیل شود. البته انقلاب اسلامی -خصوصاً در دهه اولش- دچار بحران‌هایی جدی و اساسی هم بود که همین بحران‌ها منجر به شهادت و ازبین‌رفتن تعداد قابل‌توجهی از مسوولان انقلاب اسلامی شد. بررسی زندگی شخصی تا حیات سیاسی مسوولان تا زمان شهادت‌شان آن‌قدر جذاب و البته مهم است که بیانش از واجبات امروز است. اگر این موضوع نادیده گرفته شود، طبق معمول بخشی از حوادث و آدم‌های مهم این مملکت در لابه‌لای صفحات تاریخ گم خواهد شد. با یک مرور ساده متوجه خواهید شد که برخی مسوولان ارشد انقلاب چنان زندگی خاص، عجیب و جذابی داشته‌اند که به طور حتم پتانسیل پرداخت آن در سینما را دارند؛ اما اینکه این آدم‌ها و مرام‌شان چقدر در سینمای ایران بازنمایی شده‌اند، موضوعی است که باید به آن بپردازیم. متاسفانه تعداد فیلم‌هایی که به شخصیت‌های انقلاب پرداخته‌اند بسیار کم است. در ادامه این گزارش این فیلم‌ها را مرور می‌کنیم.

قصه«روح‌الله»
بهروز افخمی در اوایل دهه80 کار ساخت «فرزند صبح» را آغاز کرد. طبق گفته افخمی در ابتدا قرار بوده فیلمی با نمایش دوره رهبری امام؟ره؟ ساخته شود که با مخالفت این فیلمساز صرفاً به مقطع کودکی و دستگیری ایشان محدود می‌شود. مهم‌ترین نکته یا حاشیه «فرزند صبح» مربوط به مخالفت بهروز افخمی برای اکران این فیلم در جشنواره بود. بهروز افخمی به‌دنبال پذیرفته شدن این فیلم در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۸۹در نامه‌ای خطاب به مهدی مسعودشاهی، دبیر جشنواره، هر‌گونه دخالت خود را در جریان ساخت یا حتی نظارت این فیلم را تکذیب کرد. این فیلم آن‌قدر حاشیه‌ساز شد که به مرور این تصور پیش آمد که باید «فرزند صبح» را برای همیشه به آرشیو سپرد، اما در ماه‌جاری بالاخره این فیلم در یک اکران به نمایش درآمد و توانست رضایت بخشی از تماشاچیان را به دست بیاورد. ظاهراً نسخه اخیر را افخمی دوباره تدوین کرده و سروسامان داده است. باید منتظر بمانیم تا تنها فیلم مربوط به موضوع زندگی حضرت امام؟ره؟ به اکران دربیاید.

«چ»ریک‌انقلابی
مصطفی چمران از آن‌هایی است که کپی و مشابه ندارد. مرور فقط چند خط از زندگی‌نامه این مبارز نشان می‌دهد که او چه شخصیت کم‌نظیری دارد. از زمان حضور و تحصیلش در آمریکا تا مبارزاتش در لبنان و سپس بازگشت به ایران، زندگی مصطفی چمران سراسر خاص و شگفت‌انگیز است. در دوره‌های مختلف فیلمسازان متعددی در سینما و تلویزیون تصمیم به ساخت اثری با موضوع زندگی دکتر چمران گرفتند. نهایتاً در سال92 ابراهیم حاتمی‌کیا بالاخره فیلمی با موضوع چمران را ساخت. «چ» صرفاً به دو روز از زندگی این شهید می‌پرداخت. نبرد پاوه در اوایل انقلاب مقطع مهمی از زندگی چمران است که حاتمی‌کیا به سراغ ساخت آن رفت. هرچند وسعت و ابعاد شخصیت شهید چمران بسیار گسترده ‌است اما همین تلاش کوچک هم اقدامی قابل تقدیر بود. نسبت به فیلم حاتمی‌کیا نقدهای مثبت و منفی شکل گرفت اما در جشنواره فیلم فجر موفق به کسب 6سیمرغ شد.

سوژه‌ترورمنافقین
تعداد فیلم‌هایی که با موضوع انقلاب ساخته شده‌اند، بسیار اندک هستند. حالا در همین دایره محدود، تعداد آثاری که بتوان آن‌ها را یک فیلم ششدانگ و موفق دانست به شدت کمتر هم هست. به جرات می‌توان خوش‌ساخت‌ترین و جذاب‌ترین فیلم با اشاره به موضوعات و حوادث انقلاب را «ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان دانست. مهدویان پس از «ایستاده در غبار» در سال95 به سراغ ساخت «ماجرای نیمروز» رفت. این فیلم قصه مبارزه امنیتی ماموران اطلاعات سپاه با تیم‌های مسلح سازمان منافقین تا به هلاکت رساندن موسی خیابانی را روایت می‌کند. این فیلم در کارگردانی، فیلمنامه، شخصیت‌پردازی، بازیگری و... آن‌قدر موفق است که از «ماجرای نیمروز» یک تریلر ششدانگ ساخته است. باتوجه به روایت تاریخی در این فیلم به شخصیت‌هایی مثل شهید بهشتی و رهبر معظم انقلاب که در آن دوره انقلاب حضور داشتند، اشاره‌هایی می‌شود. در این بین مهم‌ترین شخصیت که درواقع در قصه تاثیرگذار است، شهید اسدالله لاجوردی، دادستان وقت انقلاب است. مرحوم لاجوردی به‌دلیل مسوولیت خاصی که داشت همواره مورد غضب عناصر ضدانقلاب-به‌طور ویژه منافقین- بود؛ البته هستند کسانی از اهالی انقلاب هم که نسبت به او نظرات متفاوتی دارند. هرچند که سهم شهید لاجوردی در فیلم مهدویان بیش از چند سکانس نیست اما همان چند سکانس تاحدودی نقش و دغدغه‌های وی در مبارزه با ضدانقلاب و تأمین امنیت کشور را نشان می‌دهد.

مبارز تحت‌تعقیب
فیلمی براساس زندگی شهید اندرزگو که شرح مهارتش در تعقیب و گریز و تغییر چهره زبانزد تمام نیروهای انقلابی بود، ساخته شد. همین خصیصه باعث شد که «تیرباران» برای مخاطب عام هم جذابیت‌هایی داشته باشد. فیلم پر است از صحنه‌های تعقیب و گریز و تیراندازی؛ ضمن اینکه ترفندهای خود اندرزگو برای فرار از ماموران ساواک در نوع خود جالب و جذاب است. ساختار و داستان فیلم به نوعی یادآور فیلم «روز شغال» فرد زینه‌مان هم هست. نقش اصلی را بازیگر جوان آن سال‌های فیلم‌های حوزه هنری، یعنی مجید مجیدی، ایفا می‌کند. «تیرباران» چندان فیلم خوش‌ساختی نیست؛ اما شخصیت اندرزگو -فارغ از اینکه تا چه حد با واقعیت تاریخی زیستش تطابق دارد یا نه- جذاب از کار درآمده است. داستان فیلم آن‌قدر حادثه داشت که می‌شد از دل آن فیلمی بسیار جذاب‌تر درآورد؛ اما با توجه به امکانات و وضعیت سینمای ایران در میانه دهه 60 شاید چندان هم نتوان به گروه سازندگانش خرده گرفت. شادروان از کارگردانانی بود که در فیلم بعدی‌اش «بحران» هم حول و حوش سوژه‌های انقلابی باقی ماند و بعد هم با سراغ ژانر اکشن و دفاع مقدس رفت.

گمشده‌جنگ
همان‌طور که گفته شد، محمدحسین مهدویان قبل از«ماجرای نیمروز»، فیلم«ایستاده در غبار» را ساخته بود. مهدویان پس از تجربه موفق «آخرین روزهای زمستان» این‌بار در قالب یک فیلم سینمایی به سراغ یکی دیگر از فرماندهان جنگ رفت. احمد متوسلیان از جمله شخصیت‌های عجیب انقلاب است که در جوانی وارد مبارزه با رژیم پهلوی می‌شود و با پیروزی انقلاب به عضویت سپاه پاسداران درمی‌آید. متوسلیان به درخواست شهید بروجردی از جنوب به منطقه عملیاتی غرب کشور که دچار بحران‌های جدی امنیتی و اجتماعی است، اعزام می‌شود. متوسلیان با روحیه جنگنده خاص خودش به مرور خودش را در منطقه و در بین اهالی تثبیت می‌کند. در ادامه به اعزام متوسلیان به لبنان و سرنوشت نامشخص این رزمنده پرداخته می‌شود.

captcha
شماره‌های پیشین