765
چهارشنبه، ۲۳ مرداد ۱۳۹۸
11

نکته

مصطفی وثوق‌کیادبیر گروه فرهنگ

به بهانه اهدای جایزه «ومکس» به کیهان کلهر، نگاهی به کارنامه او انداختیم

مزه موسیقی ایران روی زبان شنوایی جهان

«برای کلهر، کمانچه صدای اوست. هنگامی که می‌نوازد انگار زبانی کامل ایجاد می‌کند که با سراسر مردم جهان از گذشته دور تا آینده ارتباط برقرار می‌کند. کیهان کلهر در طول زندگی حرفه‌ای خود با بهترین نوازندگان جای‌جای ایران همکاری کرده و موسیقی اقوام کردستان و خراسان را مورد مطالعه قرار داده است و با موزیسین‌های سایر فرهنگ‌ها نیز با زبان موسیقی دیالوگ داشته است؛ از جمله شجاعت حسین‌خان از هند، یویوما و گروه بین‌المللی جاده ابریشم، اردال ارزنجان از ترکیه، تریو هلندی رامبرانت، تومانی دیاباته از مالی، گروه بروکلین رایدر و کوارتت کرونوس؛ از این رو به همه این صداها اجازه می‌دهد تا صدای او را فراگیر کنند.» این بخشی از خبر اهدای جایزه «ومکس» به کیهان کلهر است که حدود یک هفته قبل در سایت این رویداد جهانی در حوزه موسیقی منتشر شد؛ خبری که زمزمه‌های جهانی شدن موسیقی سنتی ایرانی، حتی بیش از افتخار کسب جایزه برای دریافت‌کننده آن، از فواصل سفید کلماتش شنیده می‌شود.

صبح نو

به بهانه اهدای جایزه «ومکس» به کیهان کلهر، نگاهی به کارنامه او انداختیم

مزه موسیقی ایران روی زبان شنوایی جهان

«برای کلهر، کمانچه صدای اوست. هنگامی که می‌نوازد انگار زبانی کامل ایجاد می‌کند که با سراسر مردم جهان از گذشته دور تا آینده ارتباط برقرار می‌کند. کیهان کلهر در طول زندگی حرفه‌ای خود با بهترین نوازندگان جای‌جای ایران همکاری کرده و موسیقی اقوام کردستان و خراسان را مورد مطالعه قرار داده است و با موزیسین‌های سایر فرهنگ‌ها نیز با زبان موسیقی دیالوگ داشته است؛ از جمله شجاعت حسین‌خان از هند، یویوما و گروه بین‌المللی جاده ابریشم، اردال ارزنجان از ترکیه، تریو هلندی رامبرانت، تومانی دیاباته از مالی، گروه بروکلین رایدر و کوارتت کرونوس؛ از این رو به همه این صداها اجازه می‌دهد تا صدای او را فراگیر کنند.» این بخشی از خبر اهدای جایزه «ومکس» به کیهان کلهر است که حدود یک هفته قبل در سایت این رویداد جهانی در حوزه موسیقی منتشر شد؛ خبری که زمزمه‌های جهانی شدن موسیقی سنتی ایرانی، حتی بیش از افتخار کسب جایزه برای دریافت‌کننده آن، از فواصل سفید کلماتش شنیده می‌شود.

خانه مستند ا «ومکس» از مخفف عبارت «World Music Expo» گرفته شده و رویدادی سالانه به مرکزیت برلین است که هر بار با میزبانی یکی از کشورهای اروپایی برگزار می‌شود و در آن، اهالی موسیقی به معرفی و نمایش آثار خود می‌پردازند و با سایر موسیقیدانان جهان ارتباط می‌گیرند. امسال این رویداد جهانی تصمیم گرفت جایزه‌اش را به کیهان کلهر اهدا کند، آن هم «برای تسلط و ذوق نوازندگی کمانچه، برای نوآوری و تلاش بی‌وقفه در جهت خلق زبان موسیقایی جدید و همچنین برای رساندن سنت موسیقی کلاسیک ایرانی به گوش مردم جهان».
 این دلایل نشان می‌دهد که تلاش موسیقیدانان برای به صحنه آوردن سنت‌های موسیقی بومی خود در عرصه جهانی و ایجاد نوآوری در آن‌ها، مورد توجه چنین نهادی جهانی قرار دارد؛ دستاوردی قابل احترام که فرصتی بزرگ را برای جهانی شدن موسیقی هر ناحیه برایش به ارمغان می‌آورد.

فرصتی برای آشنایی موسیقی سنتی ایرانی با جهان
کیهان کلهر، صاحب این افتخار را مردم ما و البته مردم جهان، همیشه در پیوند با کمانچه به یاد می‌آورند. سایت تمام-انگلیسی کلهر در بخش معرفی اشاره می‌کند که او «از سن هفت‌سالگی تحصیل موسیقی را زیر دست استادش «احمد مهاجر» آغاز کرد. در سن 13سالگی، از او دعوت شد تا با ارکستر رادیو تلویزیون همکاری کند و او تا پنج سال در همانجا به اجرا پرداخت و در 17 سالگی به گروه شیدا در مرکز فرهنگی چاووش پیوست.» اما تحصیل موسیقی سنتی ایرانی نزد اساتید گوناگون، تعلق خاطر و تمرکز بر دو موسیقی محلی خراسان و کردستان، در کنار مهاجرتش به رمِ ایتالیا در سال 56 و سپس ادامه تحصیل در دانشگاه کارلتونِ کانادا شاید مهم‌ترین نقطه عطف در شکل‌گیری و رشد ضمنی رویکرد نوگرایانه به موسیقی دستگاهی ایرانی باشد. او خود در مصاحبه‌ای در پاسخ به اینکه «آیا به موسیقی ایرانی نزدیک شده‌ایم یا از آن فاصله گرفته‌ایم؟» می‌گوید: «مرزی که در زمانی خاص برای موسقی مقامی، موسیقی سنتی و موسیقی ردیف-دستگاهی قائل شدیم، مرز چندان درستی نبود. ریشه آن موسیقی ردیف-دستگاهی، موسیقی مقامی است. این دو از هم جدا نیستند بلکه خویشاوند هستند.» کلهر دوران اخیر موسیقی ایران را دوران رجعت به موسیقی محلی می‌داند که موجب بازتولید لحن، تکیه و مقام‌های موسیقی محلی شده است. این بازنگری و رویکرد نوآورانه به میراث موسیقی سنتی ایرانی، فرصت‌های زیادی را برای تلفیق با موسیقی جهان ایجاد کرده است. کیهان کلهر از سویی با سرشناس‌ترین گروه‌های موسیقی داخلی همکاری داشته و از سوی دیگر همراه با برخی نوازندگان نام‌آور جهان نیز به اجرای زنده پرداخته است. او سال‌ها با گروه دستان همکاری داشته و در کنسرت‌های این گروه به همراه شهرام ناظری به نوازندگی پرداخته است. به علاوه آثار مشهور بسیاری نیز در همکاری با محمدرضا شجریان و حسین علیزاده پدیدآورد که شامل 6 آلبوم «زمستان است»، «بی‌تو به‌ سر نمی‌شود»، «فریاد»، «ساز خاموش»، «شب»، «سکوت»، «کویر» و «سرود مهر» می‌شوند؛ اما همکاری‌های او با نوازندگان و موسیقیدانان خارجی، شهرت جهانی بیشتری را برایش به همراه آورد که هنرمندان هندی از جمله «شجاعت حسین‌خان» در مجموعه غزل 1 و 2 و 3 کوارتت کرونوس (جاده ابریشم)، یویو ما، ارکستر فیلارمونیک نیویورک و اردال ارزنجان و نوازنده باقلامای ترکیه از این جمله هستند.
قهر و آشتی، گلایه و علاقه
 با تمام این‌ها حتی نوازنده‌ای تا این اندازه کم‌مصاحبه و بی‌حاشیه نیز از اتفاقاتی ناخواسته و جنجالی برکنار نبوده است. خرداد سال 94 درحالی که کیهان کلهر آماده می‌شد تا به همراه گروه بروکلین رایدرز، به اجرای کنسرت بپردازد، پلیس اماکن از این اجرا ممانعت به عمل آورد و او نیز اعلام کرد که دیگر هرگز در ایران، هیچ اجرای زنده‌ای را روی صحنه نخواهد برد؛ اما چندی بعد این لحن با گلایه تغییر کرد و کلهر ضمن تصریح بر اینکه «می‌داند تقصیر وزارت امور خارجه و وزارت ارشاد نبوده است» به روزنامه ایران گفت: «هیچ توقع و انتظاری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارم اما در صورتی‌که یک واحد صنفی فعال در زمینه کار ما وجود داشت، وظیفه واحد صنفی بود که پشت سر ما بایستد ولی متأسفانه ما تشکل صنفی فعال نیز نداریم که از حقوق‌مان دفاع کند. وظیفه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست از بنده یا امثال بنده دفاع کند. به هر حال اکنون وضعیت ما این‌گونه است و باید صبر کنیم تا چنین تشکلی برقرار شود.»
 با این حال اواسط سال 95 بود که باز هم خبر اجرای کنسرت کمانچه‌نواز زبردست ایرانی پیچید و ابتدای 
سال 96 با کنسرت «پردگیان باغ سکوت» به صحنه بازگشت. او درباره آشتی دوباره‌اش با مردم ضمن چرخاندن پیکان انتقاد به سمت فرهیختگان جامعه به «شرق» گفت: «من همیشه با مردم در آشتی بوده‌ام اما در مرحله خاصی در چندین سال قبل از رفتارهای اجتماعی و از بی‌توجهی‌ای که در ایران به فرهنگ می‌شود، خیلی آزرده شده بودم. من به‌عنوان کسی که در زمینه موسیقی تجربه دارد و همه بچگی و جوانی‌اش را روی آن گذاشته، توقعاتی نه از مسوولان و دولت، بلکه از اجتماع دارم. هیچ‌وقت چیزی از هیچ‌کس نخواسته‌ام اما ارتباطم با جامعه‌ام کم شده بود و از کل آن آزردگی داشتم. آزردگی‌هایم کماکان سر جایش است اما فکر کردم حضورم بیشتر از نبودنم می‌تواند کمک کند. در کنسرت «پردگیان باغ سکوت» هم این مسأله را دیدیم. بین‌مردم‌بودن، نفس‌کشیدن، برایشان ساززدن، در آغوش‌کشیدن‌شان و با هم عکس‌گرفتن، به‌قدری به من احساس رضایت می‌داد که از تصمیمم خوشحال شدم. درواقع آزردگی من در آن زمان از فرهیختگان بود، نه مردم و مخاطبان عادی موسیقی. به‌هرحال در درازمدت به این نتیجه رسیدم که بودنم در مقایسه با نبودنم به اجتماع بیشتر کمک خواهد کرد.»

captcha
شماره‌های پیشین