sobhe-no.ir
738
یکشنبه، ۱۶ تیر ۱۳۹۸
7
«صبح‌نو» روند نظارت بر حفاظت از جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور را بررسی می‌کند

تخریب میراث جهانی دربرابر چشمان بین‌المللی

ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی یکی از مهم‌ترین اخبار این روزهای کشور است؛ جنگلی که یک سوی آن در شمال‌شرقی کشور قرار دارد و سوی دیگرش به شمال‌غربی ایران و جنوب کشور آذربایجان می‌رسد. به‌نظر می‌رسد ثبت جهانی این اثر می‌تواند نظارت را برای صیانت از این سرمایه ملی بیشتر کند؛ اما باید دید شیوه نظارت و حفاظت از جنگل‌ها پس از این ثبت جهانی چگونه خواهد بود.

سرپرست وزارت آموزش‌و‌پرورش توضیح داد:

پلمب مدارس به تعویق افتاد

صبح نو

«صبح‌نو» روند نظارت بر حفاظت از جنگل‌های هیرکانی در شمال کشور را بررسی می‌کند

تخریب میراث جهانی دربرابر چشمان بین‌المللی

ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی یکی از مهم‌ترین اخبار این روزهای کشور است؛ جنگلی که یک سوی آن در شمال‌شرقی کشور قرار دارد و سوی دیگرش به شمال‌غربی ایران و جنوب کشور آذربایجان می‌رسد. به‌نظر می‌رسد ثبت جهانی این اثر می‌تواند نظارت را برای صیانت از این سرمایه ملی بیشتر کند؛ اما باید دید شیوه نظارت و حفاظت از جنگل‌ها پس از این ثبت جهانی چگونه خواهد بود.

جنگل هیرکانی که محدوده استان‌های گلستان، گیلان، مازندران، سمنان و خراسان‌شمالی را دربر می‌گیرد، بیست‌وچهارمین اثر جهانی ثبت‌شده ایران است که در یونسکو ثبت می‌شود. با‌توجه‌به اینکه در سال‌های اخیر به‌سبب سرعت توسعه شهرها و استفاده بی‌رویه از منابع طبیعی باعث تخریب بسیاری از جنگل‌ها شده، این جنگل نیز به‌دلیل توسعه سریع عمرانی، چرای بی‌رویه، برداشت غیرقانونی از منابع جنگلی، ساخت‌وساز، تصرف غیرقانونی زمین‌ها، توسعه ناپایدار گردشگری، توسعه بی‌رویه کشاورزی و آتش‌سوزی از آسیب‌ها مصون نمانده است؛ اما به‌نظر می‌رسد این ثبت جهانی می‌تواند عامل مؤثری در بقای جنگل هیرکانی و حفاظت آن باشد. 

راه نظارت
آقای رسول اشرفی‌پور، مدیر ملی پروژه ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی و نماینده سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری در این پروژه، در گفت‌و‌گو با «صبح‌نو» می‌گوید: نظارت‌های بین‌المللی به‌صورت مستمر و ماهانه نیست، بلکه کمیسیونی جهانی برای ثبت آثار فرهنگی و هنری در سازمان یونسکو مستقر است که در هر کشوری، مرجعی برای پیگیری ثبت آثار در یونسکو وجود دارد. در ایران، سازمان میراث فرهنگی متولی ثبت آثار ملی در یونسکوست. 
او می‌افزاید: این نخستین اثر ایرانی نیست که ثبت جهانی می‌شود. در حوزه فرهنگ، ما آثار و ابنیه فراوانی ثبت جهانی کرده‌ایم. در حوزه طبیعی هم بعد از کویر لوت، جنگل هیرکانی دومین اثر ثبت شده است که سه روز قبل، یعنی پنجم جولای (۱۳تیر) و در چهل‌وسومین نشست کمیته جهانی یونسکو ثبت شد. این نشست چند سال یک‌بار برگزار می‌شود و در نشست بعدی، تمام آثار فرهنگی و طبیعی ثبت‌شده در دنیا به‌طورکلی ارزیابی می‌شود که آیا درزمینه حفاظت اثری که ثبت‌شده، کشور صاحب اثر صیانت کافی را داشته است یا خیر. 
اشرفی‌پور ادامه می‌دهد: اگر کارشناسان به این نتیجه برسند که در این چند سالی که اثر ثبت ‌شده، تخریب یا بی‌مبلاتی انجام گرفته یا کشور متولی اهتمام کافی را در حفاظت از اثر ندارد، آن ‌را از فهرست خود خارج می‌کنند. بنابراین، ایران برای آنکه بتواند ثبت جهانی هیرکانی را حفظ کند، باید در مراقبت از سایت‌هایی بکوشد که در سطح جنگل‌های هیرکانی انتخاب و ثبت جهانی شده‌اند.

ثبت جهانی 12 لکه سبز
وسعت جنگل‌های هیرکانی بسیار است؛ به‌طوری‌که چند استان ایران و بخش‌هایی از کشور آذربایجان را دربر می‌گیرد. اکنون فقط بخش‌هایی از این جنگل ثبت شده که ازلحاظ زیستی بسیار بکرتر از سایر مناطق است. آن‌طورکه رسول اشرفی‌پور به «صبح‌نو» می‌گوید، تعدادی از سایت‌های انتخابی در یونسکو جزو مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط‌زیست و تعدادی از آن‌ها خارج از این سازمان است. برای مدیریت حفاظتی این سایت‌ها، سازمان کاری در کتابچه سند ثبت جهانی مشخص شده و برطبق چارچوب همان سازمان، وظیفه داریم در همکاری مشترک میان سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی، سازمان محیط‌زیست و سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری برای حفاظت آن‌ها کوشش کنیم.
او توضیح می‌دهد: این سایت‌ها کاملا طبیعی است و سیر پویایی طبیعی خود را دارد. وسعت کل جنگل هیرکانی بیش از دومیلیون هکتار است که زیست‌بوم منحصر‌به‌فردی محسوب می‌شود و از تاریخ طبیعی ویژه‌ای هم برخوردار است. همچنین، 5/2میلیون سال قدمت تاریخ طبیعی‌اش است و به‌دلیل حفظ‌شدن از یخبندان‌های دوران سوم زمین‌شناسی، بسیاری از عناصر گیاهی و جانوری مخصوص به خودش را دارد که در هیچ کجای دنیا این عناصر گیاهی و جانوری تکرار نشده‌اند. ازاین‌رو، ارزش طبیعی منحصربه‌فردی دارد. برای همین، هنگام ثبت جهانی این ارزش طبیعی، تنها لکه‌هایی از آن را ثبت می‌کنند که شرایط طبیعی بیشتری دارند و کمتر دچار دخل‌و‌تصرف شده و نشان‌دهنده تمامیت آن زیست‌بوم است. اکنون 307هزار هکتار جنگل هیرکانی در قالب 12 لکه با پراکندگی مشخص در جنگل‌های شمال ایران ثبت جهانی شده است. 

ایجاد ظرفیت‌های جدید حفاظت
رسول اشرفی‌پور، مدیر ملی پروژه ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی، توضیح می‌دهد: در جاهایی که سایت مشخص شده، به‌هیچ‌عنوان نباید ساخت‌و‌سازی انجام شود و با جدیت با متخلفان برخورد می‌شود. درضمن، ثبت جهانی فرصتی است که برای کل جنگل‌های شمال ظرفیت‌سازی کنیم؛ بدین‌معنا که ابتدا جلو ساخت‌وسازهای بی‌رویه در محیط‌زیست را بگیریم. درادامه، با‌توجه‌به اینکه این ثبت نشان داد جنگل‌های ایران ارزش جهانی دارد، زمینه را برای جلوگیری از ساخت‌وساز در سایر مناطق ثبت‌نشده نیز فراهم کنیم. همچنین، امیدوارم بتوانیم برنامه‌های فنی حفاظتی داشته باشیم و در حفظ کل جنگل‌های شمال کوشا باشیم.
او می‌افزاید: سومین موضوعی که باید به آن توجه شود، این است که برنامه حفاظت جنگل‌ها حتما با مشارکت جوامع محلی باشد؛ چون در طول تاریخ، هم زندگی و معیشت جوامع محلی به این جنگل‌ها گره خورده و هم اینکه اگر امروز اصالت و یکپارچگی جنگل‌هایمان را جامعه جهانی قبول دارد، نشان‌دهنده آن است که جوامع محلی ما در حفظ این اثر ارزشمند نقش ارزنده و مثبتی داشته‌اند. بنابراین، نباید از ارزش این جوامع محلی غافل شویم. یکی از کارهایی که در مناطقی از کشورهای دیگر که ثبت جهانی شده، انجام می‌شود این است که محصولات محلی را برند‌سازی می‌کنند. در ایران، از گلستان تا گیلان محصولات مختلف زراعی و دامی و صنایع دستی منحصربه‌فردی وجود دارد. با برندسازی این محصولات زمینه جذب و جلب نظر گردشگر داخلی و بین‌المللی افزایش می‌یابد. بنابراین، این ثبت جهانی باعث خواهد شد بهره‌برداری‌های درخور و پایدار در منطقه داشته باشیم. نماینده سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری امیدوار است نظارت بر حفاظت جنگل‌ها با جدیت 
دنبال شود.

ثبت جهانی، هیچ تضمینی بر نظارت بین‌المللی ندارد
بااین‌حال، آقای حسین آخانی، کارشناس محیط‌زیست و عضو هیأت‌علمی دانشگاه تهران، معتقد است ثبت جهانی هیچ تضمینی بر نظارت بین‌المللی ندارد. او در گفت‌و‌گو با «صبح‌نو» می‌گوید: هم‌اکنون، بسیاری از ذخیره‌گاه‌های زیست‌محیطی ما که ثبت بین‌المللی هم شده، تخریب می‌شوند و سازمان‌های بین‌المللی هم کاری نمی‌توانند بکنند و متأسفانه آن‌ها هم که اهل تخلف هستند، کاری به ثبت جهانی ندارند. این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: اگرچه این ثبت را به فال نیک می‌گیریم، اگر اراده‌ای جدی در حفظ جنگل‌ها وجود نداشته باشد، این ثبت هم می‌تواند تنها روی کاغذ باشد و تأثیری بر حفظ حریم جنگل نگذارد. دولت‌های ما از هر جناحی که بوده‌اند، به‌طورجدی از محیط‌زیست صیانت نکرده‌اند.
او می‌گوید: حفظ اکوسیستم‌های کشور به‌عهده ما ایرانیان است و ما وارث این جنگل‌ها و تنوع زیستی هستیم. طبیعی است که وظیفه حراست آن برعهده ماست؛ بنابراین، تصور اشتباهی است که فکر کنیم کسی بتواند با نیروی بین‌ا‌لمللی مانع تخریب‌ها شود. البته، ثبت جهانی می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای ما کارشناسان و استادان باشد تا بتوانیم بر اهمیت این منابع تأکید بیشتری کنیم.

captcha
شماره‌های پیشین