734
دوشنبه، ۱۰ تیر ۱۳۹۸
14
بررسی آرت‌فر هنرهای تجسمی ایران در گفت‌وگو با مدیر تیرآرت

هنرمندان در محتوای آثار واکنشی به تحریم‌ها نشان نداده‌اند

«برخلاف ترامپ که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را با هدف تهدید ایران به تخریب اقتصادش، تجدید می‌کند و همچنین با قانون ممنوعیت سفر برای هشت کشور مسلمان، تبادل فرهنگی را محدود می‌کند، برخلاف تمام این بدشانسی‌ها، بازار هنر ایران در حال رشد و شاخه دادن است.» این جملات را روزنامه آرت، پارسال در چنین روزهایی به مناسبت نخستین دوره «تیرآرت» منتشر کرده بود؛ مهم‌ترین رویداد ملی در حوزه هنرهای تجسمی که تلاش می‌کند در سطح بین‌المللی دیده شود و تاثیرگذار باشد.

صبح نو

بررسی آرت‌فر هنرهای تجسمی ایران در گفت‌وگو با مدیر تیرآرت

هنرمندان در محتوای آثار واکنشی به تحریم‌ها نشان نداده‌اند

«برخلاف ترامپ که تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را با هدف تهدید ایران به تخریب اقتصادش، تجدید می‌کند و همچنین با قانون ممنوعیت سفر برای هشت کشور مسلمان، تبادل فرهنگی را محدود می‌کند، برخلاف تمام این بدشانسی‌ها، بازار هنر ایران در حال رشد و شاخه دادن است.» این جملات را روزنامه آرت، پارسال در چنین روزهایی به مناسبت نخستین دوره «تیرآرت» منتشر کرده بود؛ مهم‌ترین رویداد ملی در حوزه هنرهای تجسمی که تلاش می‌کند در سطح بین‌المللی دیده شود و تاثیرگذار باشد.

افزایش تعداد گالری‌ها از کمتر از 10 گالری به بیش از 150 گالری، ظرف پنج سال و رشد فروش آثار ایرانی به 16 میلیون پوند در سال 2017 از جمله آمارهایی است که موردتوجه این نشریه خارجی قرار داشته است. با این حال این رویداد هنری اهداف و کارکردهایی دارد که در حوزه‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی می‌تواند محل تأمل و سؤال باشد. مریم مجد، مدیر تیرآرت در توضیح اهداف فرهنگی و اقتصادی این رویداد به «صبح‌نو» می‌گوید: «تیرآرت دو رویداد سالانه برگزار می‌کند که یکی آرت‌فر و دیگری هفته هنر تیر است. این دو کاملاً از هم جدا هستند که آرت‌فر، بیشتر اهداف اقتصادی و هفته هنر، بیشتر اهداف فرهنگی را دنبال می‌کند. آرت‌فر در واقع یک بازار هنر و محلی برای فروش آثار است و گالری‌ها زیر یک سقف جمع می‌شوند تا کارهای هنرمندانی را که با آن‌ها کار می‌کنند را نشان دهند تا فروش صورت بگیرد، بنابراین هدف آرت‌فر، اساساً اقتصادی است و تلاش می‌کند به گردش ملی بازار هنر کمک کند.» مجد البته تاکید می‌کند که هر دو رویداد حاوی ابعاد دیگر هم هستند و درباره اهداف فرهنگی ضمنی آرت‌فر نیز می‌افزاید: «در هر صورت اینکه ما در جایی مثل چارسو، چنین رویدادی را برگزار می‌کنیم، خود لوکیشن باعث می‌شود که دسترسی افراد متنوع‌تری به آنجا میسر باشد، دانشجویان بهتر بتوانند از این نمایشگاه دیدن کنند و عامه مردم هم با هنرهای تجسمی بیشتر آشنا شوند. به علاوه مخاطب خاصی هم که خودش در جریان برنامه گالری‌ها و اتفاقات این حوزه است، به‌طور طبیعی مخاطب این رویداد خواهد بود.»
تیرآرت، اهداف اقتصادی دارد
خصلت بازاری رویداد تیرآرت اما این سؤال را ایجاد می‌کند که فروش آثار گالری‌های شرکت‌کننده در آن، چه میزان بوده است. مریم مجد می‌گوید که از رقم فروش امسال، فعلاً عدد قابل گزارشی در دست ندارد و البته فروش سال گذشته تیرآرت را نیز به خاطر نمی‌آورد؛ اما معتقد است که فروش امسال به نسبت سال گذشته بسیار بیشتر بوده است چرا که تعداد گالری‌های شرکت‌کننده، تیرماه امسال حدوداً دو برابر شده و از 10 گالری به 19 گالری افزایش داشته و صاحبان غرفه‌ها نیز از فروش خود بسیار راضی بوده‌اند. مدیر تیرآرت، برگزاری نشست‌های جانبی در آرت‌فر را بخش دیگری می‌داند که مکملی برای تحقق اهداف فرهنگی تیرآرت است و به رفع ابهامات این رشته کمک می‌کند. او گزارش می‌دهد که در هفته هنر برای فعالیت‌های هنری و نمایش آن‌ها بیشتر برنامه‌ریزی می‌شود و در معرض دید علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. «در هفته هنر البته گالری در جای مشخصی هم گرد نمی‌آیند بلکه ظرف مدت مشخصی، برنامه‌های ویژه‌ای را تدارک می‌بینند و نشست‌ها و پنل‌های مرتبطی برگزار می‌کنند. پارسال ما هشت برنامه ویژه داشتیم که در آن کیوریتورها در سطح شهر برنامه‌ها و نمایشگاه‌های مختلفی را برگزار کردند. آخر هفته‌ها هم اتوبوس‌هایی برای مردم گذاشتیم که می‌توانستند در تورهای ما شرکت کنند، از یک گالری به گالری دیگر بروند و در پروژه‌های کیوریتوریال بچرخند و ببینند که چه اتفاقی در این حرکت‌ها در جریان است.» 

غیردولتی اما برخوردار از حمایت سفارت فرانسه
خصوصی یا دولتی بودن رویدادهای هنری نیز یکی از تعیین‌کننده‌ترین پشتوانه‌هایی است که به کم‌وکیف فرهنگی و اقتصادی این رویدادها جهت می‌دهد. مجد ضمن تاکید بر خصوصی بودن فرایند برگزاری تیرآرت، در این‌باره اظهار می‌کند: «تنها ارتباطی که ما با دولت داریم، مجوزی است که باید از وزارت ارشاد و اداره اماکن می‌گرفتیم که این مجوزها را اخذ کردیم. به جز این‌ها، ما کاملاً یک شرکت خصوصی هستیم که تیرآرت را برگزار می‌کنیم و هیچ مناسبات مالی با دولت نداریم.» اسپانسرهای مالی تیرآرت نیز که به‌طور شفاف در کاتالوگ‌ها نام برده شده‌اند، عبارتند از شرکت آب معدنی دماوند، لایتوود، شرکت گلستان و ویسپان و مجد این نکته را هم اضافه می‌کند که «حامیان دیگری هم داشتیم که پول نقد ندادند اما خدماتی را با تخفیف زیاد یا به طور رایگان به ما ارائه دادند.» با این وجود نقش سفارت فرانسه نیز در حمایت از این رویداد فرهنگی پررنگ است. مدیر تنها آرت‌فر ایران در این‌باره می‌گوید: «بخش فرهنگی سفارت فرانسه برای چاپ کاتالوگ تیرآرت، از ما حمایت مالی کردند تا بتوانیم بخشی از خرج کاتالوگ را دربیاوریم.» مجد می‌افزاید: «وابسته فرهنگی سفارت فرانسه واقعاً خیلی علاقه‌مند به مسائل فرهنگی هستند و مراودات فرهنگی زیادی را بین ایران و فرانسه برقرار کردند و در واقع این، مدرسه زبان فرانسه وابسته به این سفارت بود که این حمایت را از ما انجام داد.»
شکل ارتباط با مهمانان، خریداران خارجی در چنین رویدادهایی برای وجهه بین‌المللی آن‌ها بسیار مهم است. مجد در پاسخ به این سؤال که ارتباطات جهانی تیرآرت تا چه اندازه در جذب خریدارهای خارجی مؤثر بوده است، در گفت‌وگو با «صبح‌نو» تصریح می‌کند: «اوضاع امسال، خیلی نسبت به پارسال بهتر بود. ما هم توانستیم خریداران خارجی را به اینجا بیاوریم و هم توجه نشریات بین‌المللی تخصصی هنرهای تجسمی را به این رویداد داخلی جلب کنیم. بدین ترتیب امسال بازخورد تیرآرت در خارج از کشور خیلی زیاد بود و گسترش کمی این نمایشگاه و افزایش تعداد گالری‌ها هم بر جذابیت این اتفاق برای مخاطبان تخصصی این کار افزود.» طبق گفته مجد، تیر امسال این اتفاق مهم کشور در حوزه هنرهای تجسمی از کشورهای فرانسه و آلمان مهمانانی داشته است و سفرای کشورهایی چون یونان، انگلستان و فرانسه هم برای بازدید آمده‌اند.

کاهش ارزش ریال، فرصتی برای خریداران خارجی
در اغلب موارد مربوط به هنرهای تجسمی، اخبار منتشرشده حاکی از آن است که مهمانان رویدادهای مربوطه در لایه‌های سیاسی سایر کشورها و بیشتر از سفیران کشورهای اروپایی هستند. مریم مجد ضمن تاکید بر اینکه برخی از سفیران مبادرت به خرید آثار نیز می‌کنند، توضیح می‌دهد: «کیوریتورها و مجموعه‌داران هم جزء مهمانان اصلی ما هستند. حضور سفرا بیشتر حالت تشریفاتی دارد، به غیر از اینکه برخی از آن‌ها خرید هم می‌کنند که در واقع جزء مجموعه‌داران هستند؛ اما اغلب آن‌ها به این حوزه علاقه‌مندند؛ البته ما سری قبل از موزه‌ها هم مهمان داشتیم که امسال به علت وضعیت خاص کشور نتوانستیم از آنان دعوت کنیم.»
با این حال اینکه برای برگزارکنندگان تیرآرت، افق داخلی از اهمیت بیشتری برخوردار است یا ارتباط با مخاطبان خارجی، در تعیین سمت و سوی کار گالری‌ها نیز تاثیرگذار است. مریم مجد فرصت تیرآرت را در وضعیت فعلی ایران در بازار اقتصاد جهانی به‌گونه‌ای ارزیابی می‌کند که عملاً برای مخاطبان خارجی آورده بیشتری دارد. او اذعان می‌کند: «الان موقعیت بسیار خوبی برای خریداران خارجی است چون ارزش پول ما بسیار پایین آمده و آثاری که ظاهراً قیمت خیلی بالایی هم دارند به پول آن‌ها، خیلی گران نیست و می‌توانند با قیمت مناسب کارهای خوبی را بخرند، بنابراین بسیاری از آنان این خرید را انجام می‌دهند.» مجد اما تعداد خریداران داخلی را بیشتر از خریداران خارجی می‌داند و درباره علت این غلبه کمی توضیح می‌دهد: «در ایران هم مثل سایر کشورها این‌طور است که خریداران داخلی بیشتر تمایل دارند آثار کشور خودشان را خریداری کنند، مگر در کشورهایی شبیه بلژیک و لندن و نیویورک که بیشتر حالت بین‌المللی دارند. هدف ما این است که بتوانیم هم در منطقه و هم فرامنطقه‌ای رشد کنیم و تهران را تبدیل به مرکزی کنیم که همه افراد علاقه‌مند به هنر ایران بتوانند به تهران بیایند و از نزدیک اوضاع را ببینند تا اینکه به کشوری مثل امارات سفر کنند و از آنجا آثار را خریداری کنند.» مجد درباره مرکزیت داشتن تهران در این جمع کردن گالری‌ها در کنار هم در تیرآرت این نکته را هم اضافه می‌کند که «منظور از تهران صرفاً گالری‌های تهرانی نیست. ما امسال گالری‌هایی از اصفهان و شیراز داشتیم و از حضور سایر شهرها استقبال می‌کنیم اما مرکزیت ارائه آثار و برگزاری آرت‌فر در تهران است.»

تیرآرت کار مجموعه‌داران را آسان می‌کند
اما در کنار تیرآرت، حراج ملی و حراج تهران نیز از مهم‌ترین رویدادهای داخلی و جهانی ایران در حوزه هنرهای تجسمی هستند که سالانه مخاطبان بسیاری را از مجموعه‌داران گرفته تا خریداران مستقل آثار به خود جلب می‌کنند. مریم مجد درباره ارتباط این حراج‌ها با تیرآرت می‌گوید که ارتباطی با هم ندارند؛ اما اضافه می‌کند: «ما مثل سایر هم‌صنفی‌ها با هم دوست هستیم. در سال اول هم حراج تهران از ما حمایت کرد و لیست مجموعه‌دارانش را در اختیار ما گذاشت اما ارتباط ارگانیکی با هم نداریم.» از سوی دیگر این سؤال وجود دارد که خریداران داخلی راه‌های بسیاری برای دسترسی به گالری‌ها و هنرمندان دارند و ضرورت برگزاری رویدادی چون تیرآرت می‌تواند محل سؤال باشد. مجد درباره تأثیر برگزاری آرت‌فر در خریدهای داخلی نیز توضیح می‌دهد: «مجموعه‌داران داخلی هم مخاطب ما هستند و از ما خرید می‌کنند. معمولاً مجموعه‌داران، با گالری‌های خاصی کار می‌کنند و در ارتباط هستند و مشتری چند گالری خاص محسوب می‌شوند؛ اما در آرت‌فر جمع شدن گالری‌ها زیر یک سقف این فرصت را برای مجموعه‌داران هم ایجاد می‌کند که آثار سایر گالری‌ها را ببینند و خریدهای متنوع‌تری داشته باشند.»
در سال‌های گذشته این موضوع که برخی بانک‌ها به قامت مجموعه‌دار ظاهر شده و آثار هنری را خریداری کرده بودند، رسانه‌ای شد. از مریم مجد درباره حضور بانک‌ها در تیرآرت پرسیدیم. مدیر این رویداد ضمن اذعان به عدم استقبال بانک‌ها و خرید از تیرآرت توضیح می‌دهد: «قبل از انقلاب این اتفاق زیاد می‌افتاده که بانک‌ها آثار هنری را می‌خریدند؛ اما بعد از انقلاب خیلی کمتر شد. البته سال قبل بانک پاسارگاد خریدهای زیادی انجام داد و مجموعه نفیسی را گرد هم آرود اما در حال حاضر هیچ بانکی از ما خرید نکرده و خریدهای قبلی هم از حراجی‌ها بوده است.»

 اذیت می‌شویم اما اعتراض نمی‌کنیم
اما بسیاری از اخبار خارجی منتشرشده درباره بازار هنرهای تجسمی ایران، حول و حوش مسأله تحریم می‌گردد، به‌طوری که اغلب به تأثیر این تحریم‌ها بر این بازار توجه داشته و از هنرمندان، کیوریتورها و مجموعه‌داران این تاثیرات را جویا شده‌اند. مجد نیز ضمن تأیید تاثیرات منفی تحریم بر این بازار می‌گوید: «تحریم‌ها باعث شده‌اند که مبادلات مالی با خارج از کشور خیلی سخت انجام شود و مواد اولیه‌ای که هنرمندان از آن‌ها استفاده می‌کنند مثل رنگ و بوم خیلی سخت‌تر از قبل در دسترس باشد.» بنابراین گفته‌ها،  انتظار می‌رود که این تحریم‌های ظالمانه بر محتوای آثار هنرمندان کشور تأثیر گذاشته و سمت و سوی این آثار را به اعتراض به کشورهای عامل این تحریم‌ها بکشاند. مجد درباره اینکه آیا چنین تاثیراتی در آثار دیده شده است، می‌گوید: «من چیزی حس نکرده‌ام. البته این خیلی بستگی به هنرمندان دارد و شاید هنوز خیلی زود است که بتوانیم برون‌ریزی این موضوع را در آثار پیدا کنیم.» با این حال توجه به محتوای برخی از آثار هنرمندان شرکت‌کننده در تیرآرت نشان می‌دهد که علت تحریم‌ها را نه عملکرد ظالمانه کشورهای غربی بلکه رفتار ایران و سیاست داخلی کشور می‌دانند و سویه‌های انتقادی آثار خود را به سمت داخل کشور تیز کرده‌اند. این موضوع برای مخاطب عام داخلی اغلب جای تعجب است که از یک‌سو تاثیرات منفی تحریم‌ها بر هنرمندان، آنان را آزار می‌دهد و از سوی دیگر زبان گویای جهانی نیز برای اعتراض به آن در اختیار دارند؛ با این حال هیچ کنش قابل توجهی از طرف آنان روی نمی‌دهد.

captcha
شماره‌های پیشین