722
چهارشنبه، ۲۲ خرداد ۱۳۹۸
3
نخست‌وزیر ژاپن بعد از 40 سال به ایران آمد

چشم‌بادامی‌ها در سودای خروج از انزوای آمریکایی

امروز «شینزو آبه‌»، نخست‌وزیر 65ساله ژاپن، به تهران سفر می‌کند. تحلیلگران می‌گویند این عزیمت با قصد میانجیگری میان ایران و آمریکاست؛ هر چند روزنامه «ژاپن‌تایمز» به نقل از یک منبع ارشد دولت، این گزاره را با صراحت رد کرده است. اگر آبه قصد میانجیگری میان روابط خصم‌آلود تهران و واشنگتن را ندارد، پس برای چه کاری به ایران آمده است؟

ابهام در ماحصل آیین‌نامه رسیدگی به دارایی مقام‌ها

یادداشت سیدمحمدمهدی غمامی

صبح نو

نخست‌وزیر ژاپن بعد از 40 سال به ایران آمد

چشم‌بادامی‌ها در سودای خروج از انزوای آمریکایی

امروز «شینزو آبه‌»، نخست‌وزیر 65ساله ژاپن، به تهران سفر می‌کند. تحلیلگران می‌گویند این عزیمت با قصد میانجیگری میان ایران و آمریکاست؛ هر چند روزنامه «ژاپن‌تایمز» به نقل از یک منبع ارشد دولت، این گزاره را با صراحت رد کرده است. اگر آبه قصد میانجیگری میان روابط خصم‌آلود تهران و واشنگتن را ندارد، پس برای چه کاری به ایران آمده است؟

روابط خوب دوطرفه
ایران و ژاپن، سابقه 90 سال روابط رسمی دیپلماتیک دارند؛ روابطی که همیشه با صلح و اعتماد دوطرفه همراه بوده است. این روابط پس از انقلاب اسلامی نیز پابرجا ماند و رشد خوبی به خود دید. وقتی انقلاب مردم ایران، در بهمن‌ سال 1357 به ثمر نشست، ژاپن با اعزام نماینده ویژه خود، علاقه‌مندی‌اش برای توسعه روابط با جمهوری اسلامی ایران را اعلام کرد. بر همین اساس، در طول 40 سال گذشته، تعمیق روابط دوستانه و توسعه آن، همواره در دستور کار مقام‌های دو کشور بوده است. با این وجود، آمریکا همواره یکی از عوامل اصلی در دوری روابط ایران و ژاپن، طی سال‌های اخیر، بوده است‌ به‌طوری‌که به محض انتشار خبر سفر احتمالی یک مقام بلندپایه ژاپنی، آمریکا با به راه انداختن بلوای رسانه‌ای، ژاپنی‌ها را از خیر بستن بار و بنه به ایران منصرف می‌کرد.
حصول توافق هسته‌ای میان ایران و کشورهای 1+5 در تیر سال 1394 و حمایت ژاپن از معاهده برجام، موجب شد تا روابط دو کشور، بیش از پیش گسترش یابد و دیدارهای مقامات عالی دو کشور همچنان تداوم داشته باشد. با وجود آنکه پس از خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت سال 1397، ژاپن تاحدودی روابط اقتصادی‌اش با ایران را به طور محسوسی کاهش داد، اما ایران، همیشه برای ژاپن کشوری مهم به لحاظ تأمین منابع انرژی بوده است.

چشمداشت به انرژی غرب‌آسیا
واقعیت این است که حدود 80 درصد انرژی مورد نیاز ژاپن از منطقه پرآشوب غرب‌آسیا و مشخصاً از طریق تنگه هرمز تأمین می‌شود که ایران بالقوه قادر است آن را با اخلال مواجه کند؛ بنابراین برای ژاپن بسیار مهم است که شاهراه هرمز، از هرگونه تنش منطقه‌ای مصون و محفوظ بماند. بر اساس همین منطق حیاتی بود که ژاپن، 36 سال پیش در قاموس میانجی میان ایران و عراق برای پایان‌بخشیدن به جنگ ظاهر شد. ‌شینزو آبه سال 1362 به همراه پدرش که آن زمان وزیر خارجه ژاپن بود، با هدف ایجاد صلح میان ایران و عراق به ایران سفر کرد اما به دلایلی که مهم‌ترینش فشارهای بین‌المللی بود، آن هدف استراتژیک، منتج به نتیجه ثمربخشی نشد. با توجه به این گزاره‌ها و واقعیات تاریخی، می‌توان به روشنی دلیل اصلی عزیمت آبه به ایران را فهمید؛ دل‌نگرانی از احتمال به خطرافتادن میدان‌های تأمین انرژی ژاپن در منطقه غرب آسیا.

نمایش استقلال آبه
علاوه بر تأمین انرژی، دلیل دیگری که می‌تواند بهانه سفر آبه به تهران قلمداد شود، نگاه و نگرش توسعه‌محورانه و نسبتاً بلندپروازانه شخص آبه به معادلات بین‌المللی است. آبه از سال‌ها پیش، در اندیشه اصلاح و تغییر قانون اساسی ژاپن به سر می‌برد؛ اصلاحاتی که یکی از غایات اصلی‌اش، داشتن «حق ارتش متعارف» است؛ حقی که از سال 1947 میلادی، به واسطه تحمیلات ایالات متحده آمریکا -در قالب واژه‌پردازی‌های جهان‌پسندی نظیر حفظ صلح و امنیت بین‌الملل- از ژاپنی‌ها دریغ داشته شده است. از منظر ناظران، آبه قصد دارد با سفر به ایران، خود را به عنوان بازیگری مستقل از آمریکا که توانایی اثرگذاری روی معادلات جهانی را دارد، جا بزند.

فاصله معنادار از رژیم اسرائیل
شاهد مثال دیگری که از میل آبه برای استقلال رأی کشورش از آمریکا حکایت دارد، معطوف به داستان تصمیم دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا در به رسمیت‌شناختن حاکمیت رژیم اسرائیل بر بلندی‌های جولان است. بر همین اساس، یکی از کشورهایی که در تقبیح نسبت به این تصمیم وارد شد، ژاپن بود. سخنگوی دولت ژاپن ابتدای فروردین سال 1398 اعلام کرد که موضع ژاپن درباره بلندی‌های جولان تغییر نخواهد کرد و آن را به‌عنوان بخشی از اراضی رژیم صهیونیستی به رسمیت نخواهد شناخت. ژاپن همچنین سال گذشته، فاصله معنادار خود از تصمیم ترامپ برای انتقال سفارت آمریکا، از تل‌آویو به بیت‌المقدس را مشخصاً بروز داد.
سیاست خاص ژاپن در قبال رژیم اسرائیل البته محدود و محصور به تغییر سیاست‌های آبه برای تبدیل ژاپن از کشوری منزوی و صرفاً تدافعی به کشوری تهاجمی و اثرگذار نیست. واگرایی سیاسی ژاپن در قبال تصمیمات حمایتی آمریکا از صهیونیست، از سال 1973 میلادی آغاز شده است؛ هنگامی که دولت ژاپن تحت نخست‌وزیری «کاکویی تاناکا»، بیانیه‌ای به نام «نیکایدو» صادر کرد که مشروعیت دولت فلسطین را به رسمیت شناخت و خواستار محدودیت در قبال رژیم اسرائیل بود. زاویه‌گیری‌های دیپلماتیک ژاپن نسبت به آمریکا و اسرائیل، باعث می‌شود تا آبه با گردنی افراشته و اعتماد به نفسی مضاعف، به دیدار مقامات کشورمان برود. این اعتماد به نفس در پیگیری منافع ژاپنی‌ها در منطقه، قطعاً و حتماً اثرگذار خواهد بود.

آبه میانجی نیست
اینکه سفر آبه به ایران، برخلاف ادعای ناظران، ناظر بر ایفای نقش میانجی میان ایران و آمریکا نیست، مشخصاً در گزارش روزنامه «ژاپن تایمز» خود را نشان داده است. این روزنامه تاکید کرد که «شینزو آبه به‌عنوان یک میانجی دیپلماتیک یا حامل پیامی از سوی رییس‌جمهوری آمریکا به ایران سفر نخواهد کرد و این سفر به منظور کاهش تنش‌های موجود
 انجام می‌گیرد».
جریده نام‌برده‌شده، در بخش دیگری از گزارش خود به دیدار ماه گذشته ترامپ و نخست‌وزیری ژاپن اشاره کرد و گفت: «سفر نخست‌وزیر ژاپن به تهران که نخستین سفر در نوع خود در 41 سال گذشته است، پس از دیدار ‌شینزو آبه با دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا مورد توجه قرار گرفت. زمان این سفر باعث شده است تا برخی این‌طور فکر کنند که ممکن است آبه حامل پیامی از ترامپ به تهران برای کاهش بحران توافق هسته‌ای باشد». در کنار این مطلب، علی ربیعی، سخنگوی دولت نیز روز گذشته، سفر آبه به ایران را «در چارچوب روابط سنتی و دیرینه دو کشور و در جهت توسعه روابط دوجانبه و گفت‌وگوهای مورد علاقه طرفین» ارزیابی کرد.
هر چند ترامپ در دیدار ماه قبلش با آبه، تمایلش برای سفر نخست‌وزیر ژاپن به ایران را اعلام کرد، اما آنچه در اصل برای چشم‌بادامی‌های سرزمین آفتاب از اهمیت برخوردار است، نه اعمال میانجیگری میان
 تهران-واشنگتن بلکه رایزنی با ایران به‌عنوان بازیگر بزرگ منطقه‌ای، به‌منظور تأمین منافع اقتصادی-سیاسی خودشان است. مقامات کشورمان نیز بارها اعلام کرده‌اند که رابطه ایران و آمریکا، به هیچ عنصر میانجی نیاز ندارد و موفقیت‌آمیزبودن سفر آبه به ایران نیز به دو مؤلفه یعنی تغییر رفتار آمریکا در قبال ایران و رفع تحریم‌های ظالمانه واشنگتن بستگی 
خواهد داشت.
 

captcha
شماره‌های پیشین