sobhe-no.ir
650
سه شنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۹۷
14

مشروطه انقلاب نبود

یادداشت حجت‌الاسلام داود مهدوی‌زادگان عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

ذات فراملی انقلاب اسلامی موجب بروز چه پدیده‌هایی شده است

جهان‌وطنی‌های انقلابی

انقلاب اسلامی ایران در دوره‌ای اتفاق افتاد که «جهانی‌شدن» یا «جهانی‌سازی» یکی از ویژگی‌های بارز آن بود. این انقلاب توسط کسانی به پیروزی رسید که به تعبیر شهید آوینی، می‌خواستند شهروند مطیعی برای دهکده جهانی نباشند؛ لذا از ابتدا شعارها و عملکردها بر اساس شرایط جهانی تنظیم شده بود که نشانه‌هایش در گفتار رهبر انقلاب و سایر انقلابیون هویدا بود. از طرف دیگر محتوای جهانی اسلام و افق حکومت مستضعفان بر زمین و مقدمه‌سازی برای ظهور ولی‌‌عصر؟عج؟ این فراملی‌گرایی را ایجاب می‌کرد. انقلاب اسلامی یک انقلاب ملی نبود. چنانچه بارها امام خمینی ؟ره؟ با این گرایش به مخالفت برخاسته و ملی‌گرایی را اساس بدبختی مسلمین دانسته بود. این فراملی‌گرایی و محدود نبودن نهضت به مرزهای جغرافیایی موجب ظهور پدیده‌هایی در انقلاب و پس از انقلاب شده است که به دلیل غفلت از ماهیت انقلاب اسلامی، توجه شایسته‌ای به این پدیده‌ها نشده است. در این گزارش با مرور چند پدیده و شخصیت جهان‌وطن انقلاب اسلامی، دعوت به تأمل بیشتر در این خصوص می‌کنیم.

کرسی «نظریه‌های عدالت اجتماعی» برگزار می‌شود

صبح نو

مشروطه انقلاب نبود

یادداشت حجت‌الاسلام داود مهدوی‌زادگان عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی


کنش تغییرات و دگرگونی‌های اجتماعی همانند هر کنش عملی مسبوق به ضرورت است (الشیء ما لم یجب، لم یوجد). لیکن کنش تغییر، صورت واحد ندارد بلکه، لااقل، می‌توان به دو صورت تغییرات طبیعی و انقلابی اشاره کرد.
 تغییر انقلابی همواره در شرایط انسداد راه‌های طبیعی دگرگونی، اتفاق می‌افتد. بر این اساس، ضرورت را می‌توان به ضرورت طبیعی و انقلابی تقسیم کرد. در فلسفه از این دو نوع تغییر با عنوان حرکت طبیعی و حرکت قسری یاد می‌شود. بدین ترتیب، تغییرات طبیعی پیامد ضرورت طبیعی است و آن در جایی است که تغییرات چه بخواهیم و چه نخواهیم اتفاق می‌افتد.
عوامل سرنوشت‌ساز به گونه‌ای است که همسو با کنش تغییر است و راه را بر آن نبسته است. اما تغییرات انقلابی پیامد ضرورت انقلابی است. اینچنین نیست که شرایط طبیعی همسو با کنش تغییرات انقلابی باشد. بلکه شرایط طبیعی، چنین تغییراتی را بر نمی‌تابد. اگر جهت شرایط عادی زیست بشری را مادیت و این جهانی شدن بدانیم؛ در این صورت، کنش‌های اجتماعی معنویت‌خواهانه و حتی برابری‌خواه و ضد سلطه نمی‌تواند مسبوق به ضرورت طبیعی باشد، بلکه از ضرورت انقلابی سرچشمه می‌گیرد.
 برای تغییرات اجتماعی طبیعی و انقلابی می‌توان به دو رویداد مهم مشروطیت (۱۲۸۵ ش) و انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ ش) در ایران اشاره کرد. اگر غایت مشروطه‌خواهی را مدرن‌سازی ساخت جامعه و سیاست بدانیم؛ باید مشروطیت را رویداد طبیعی دگرگون‌خواهی تلقی کرد. زیرا عوامل و شرایط تجربه زیسته جهان معاصر برای تحقق تغییرات مدرن در سراسر جهان و از جمله در ایران، کم وبیش، هموار و سازگار بوده است. جامعه ایرانی مانند دیگر جوامع، خواسته یا نا‌خواسته، گریزی از تجربه مدرنیته نداشت. از این رو، گرچه مشروطیت یک نهضت تحول‌خواه بود، ولی انقلاب نبود. زیرا در تحقق آن به چیزی فراتر از ضرورت طبیعی نیاز نبود.
 اما انقلاب اسلامی به دلیل غایات معنوی و تعالی‌خواه آن، انقلاب بود. شرایط طبیعی برای تحقق چنین غایاتی مساعد نبود و ضرورت طبیعی نمی‌توانست پشتوانه آن باشد. لذا این انقلاب مسبوق به ضرورت انقلابی بود. اکنون با گذشت چهار دهه از وقوع انقلاب اسلامی، تجربه‌هایی به‌دست آمده است که در شرایط عادی و طبیعی پیش از انقلاب دست‌نیافتنی بود.
منبع: «مهر»
 

captcha
شماره‌های پیشین