649
دوشنبه، ۱۵ بهمن ۱۳۹۷
14

خبر

گفت‌وگوی «صبح‌نو» با دبیر اولین جایزه زبان فارسی در سینمای ایران

«فارسینما»؛ جایزه‌ای برای استفاده «بجا» از زبان

جایزه‌های بخش تجلی اراده ملی جزو بی‌اهمیت‌ترین و کسل‌کننده‌ترین بخش‌های جشنواره فیلم فجر است. این جایزه‌ها توسط نهادها و ارگان‌های دولتی و تنها به‌خاطر پر کردن گزارش‌های بخش فرهنگی ادارات اهدا می‌شود. اما امسال جایزه‌ای با عنوان جالب و بامزه «فارسینما» به این بخش اضافه شده است؛ جایزه‌ای که توسط یک انجمن مردم‌نهاد با عنوان انجمن ویرایش به فیلمی اهدا می‌شود که بیشترین توجه را به زبان فارسی و کاربردهای زبانی کرده باشد. برای آشنایی با این جایزه جدید با آقای مهدی صالحی، دبیر انجمن ویرایش گفت‌وگو کردیم؛ گفت‌وگویی از جنس فرهنگ و توجه به زبان که مادر فرهنگ است.

صبح نو

گفت‌وگوی «صبح‌نو» با دبیر اولین جایزه زبان فارسی در سینمای ایران

«فارسینما»؛ جایزه‌ای برای استفاده «بجا» از زبان

جایزه‌های بخش تجلی اراده ملی جزو بی‌اهمیت‌ترین و کسل‌کننده‌ترین بخش‌های جشنواره فیلم فجر است. این جایزه‌ها توسط نهادها و ارگان‌های دولتی و تنها به‌خاطر پر کردن گزارش‌های بخش فرهنگی ادارات اهدا می‌شود. اما امسال جایزه‌ای با عنوان جالب و بامزه «فارسینما» به این بخش اضافه شده است؛ جایزه‌ای که توسط یک انجمن مردم‌نهاد با عنوان انجمن ویرایش به فیلمی اهدا می‌شود که بیشترین توجه را به زبان فارسی و کاربردهای زبانی کرده باشد. برای آشنایی با این جایزه جدید با آقای مهدی صالحی، دبیر انجمن ویرایش گفت‌وگو کردیم؛ گفت‌وگویی از جنس فرهنگ و توجه به زبان که مادر فرهنگ است.

آقای صالحی، چرا باید به زبان در سینما توجه کرد؟
 در تمام شؤون زندگی ما «زبان» حضور دارد. یا بر زبان ما است، یا در ذهن ما است یا بر قلم ما است. همه اطلاعاتی که ما داریم، طبقه‌بندی و فهمش بر اساس زبان است. بنابراین زبان از هوا مهم‌تر است. چون زبان در جاهایی حضور دارد که هوا حضور ندارد، مانند مغز. هر آلودگی که در زبان به وجود بیاید، قطعاً در تمام این شؤون و جایگاه‌ها منتشر خواهد شد. به طبع 
هر چقدر این زبان پاکیزه و درست باشد و دیده و فهمیده شود، پیش از آن که پسندیده شود تأثیر خودش را می‌گذارد.
 
شما به چه نکاتی در نسبت بین زبان و سینما توجه می‌کنید؟
 یکی از دغدغه‌های ما در انجمن ویرایش این بوده که توجه‌ها را به زبان جلب کنیم و جدیتش را نشان دهیم.
 تلاش ما این بوده که نسبت‌به زبان دغدغه ایجاد کنیم و بگوییم که زبان، رکنی مهم در حیات انسانی و اندیشه بشری است. در همه حوزه‌های علمی و دانشگاهی و مکتوب و غیر‌مکتوب سعی کردیم این مهم را جدی بگیریم. در دنیای امروز ما یک بخش بسیار مهم سینماست. زندگی ما با سینما عجین شده است. این زبان هم به‌عنوان یک عنصر ارتباطی در کنار باقی ارکان سینما حضور دارد. حالا که زبان در سینما حضور دارد، کیفیت این حضور چگونه باید باشد؟ کاربرد درست زبان در سینما چیست؟
 اگر قرار باشد درباره این کاربرد صحبت کنیم، چه می‌توانیم بگوییم؟ آیا در استفاده این زبان دقت گفتمانی و روایی هست؟  آیا استفاده‌هایی که از زبان می‌شود «بجا» هست؟ مثلاً در فیلم‌ها به زمان‌ها و مکان‌های مختلف اشاره می‌شود، آیا زبانی که برای این زمان‌ها و مکان‌ها به کار می‌رود درست هست یا نه؟ آیا نیاز به استفاده از گویش‌ها و لهجه‌ها داریم یا نه؟
 
تا به حال به این مباحث زبانی در سینما
 توجه نشده بود؟
 توجه به موضوعات مرتبط با زبان فارسی در سینمای ما هیچ‌جایی ندارد. نه در سینمای مستند و نه در سینمای داستانی. شما به زحمت می‌توانید درباره شاهنامه یک اثر پیدا کنید. در صورتی که درباره فرش، درباره آسیب‌های اجتماعی، درباره محیط زیست و درباره بسیاری از موضوعات محتوای فیلم و سینما پیدا می‌کنید؛ اما درباره زبان فارسی چیزی به دست نمی‌آورید. این نشان می‌دهد که جای زبان فارسی
 در سینمای ما خالی است. از کاربرد زبان در انتخاب نام فیلم‌ها، گفت‌وگو‌نویسی‌ها در سینمای داستانی و گفتاری‌نویسی در سینمای مستند بگیرید تا توجه مستقل به موضوع زبان فارسی در فیلم‌ها و آثار سینمایی.
 
 «فارسینما» چیست و چطور شکل گرفت؟ کمی درباره نشست‌ها و جایزه «فارسینما» توضیح دهید.
 در انجمن ویرایش از دو سال پیش کارگروه فیلمنامه، زبان فارسی و فیلم راه‌اندازی شد. دوستان تعداد زیادی از فیلم‌ها را دیدند و کاربرد زبان در آن‌ها را بررسی کردند. سعی کردند خطاها را پیدا کنند. بعضی از خطاها تحت تأثیر ترجمه‌های غلط بود. بعضی دیگر تحت تأثیر نشناختن ظرفیت‌های درست و غلط زبان بود. ما معتقدیم غلط‌های زبانی هم ظرفیت سینمایی دارد و می‌شود از آن استفاده کرد. اگر کسی این‌ها را بشناسد، می‌تواند خیلی خوب از آن‌ها استفاده کند. این که از یک غلط کجا و چطور می‌توان بهره برد. نتیجه این کارگروه بعد از دوسال دستیابی به اصول و محتواهایی بود که می‌توانستیم بر اساس آن‌ها، فیلم‌ها را بررسی کنیم. ما در نخستین قدم نشستی را با همکاری کانون فیلمنامه‌نویسان سینمای ایران، به نام «فارسینما» تأسیس کردیم. گام بعدی ما در این مسیر طراحی جایزه «فارسینما» بود. جایزه‌ای که ما آن را در بخش تجلی اراده ملی سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر معرفی کردیم. امیدواریم که بتوانیم نخستین جایزه زبان فارسی در سینما را اهدا کنیم.
چه کسانی وظیفه داوری نخستین دوره جایزه «فارسینما» را به‌عهده دارند؟
 امسال آقای احمد عبدالله‌زاده‌مهنه؛ مترجم، نویسنده، روزنامه‌نگار و مدرس ویرایش و درست‌نویسی، آقای معین پایدار؛ کارشناس‌ارشد زبان‌شناسی با گرایش واژه‌گزینی، آقای علی زارع؛ مستندساز و بنده به‌عنوان دبیر انجمن ویرایش، هیأت داوران این دوره از جایزه «فارسینما» هستیم. امیدواریم بتوانیم مسیری را باز کنیم که سال آینده هیأت داوران ما تمامی دغدغه‌مندان زبان فارسی باشند که در جشنواره حضور پیدا‌می‌کنند. امیدواریم بتوانیم طبق یک برنامه، از طریق فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی از ظرفیت‌های این دوستان در داوری‌ها استفاده کنیم. امسال قصد داشتیم دیالوگ ماندگار را هم در فیلم‌ها شناسایی و معرفی کنیم؛ اما به نتیجه نرسیدیم و این بخش را هم سال آینده به جایزه اضافه خواهیم کرد.
 
 به‌عنوان آخرین سؤال، همه شخصیت‌ها که نمی‌توانند درست و پاکیزه در فیلم‌ها صحبت کنند؛ آیا دغدغه شما خالی کردن فیلم‌ها از هرگونه اشتباه و خطای زبانی است؟
 هرگز چنین قصدی نداریم. بنا بر این است که زبانی که در فیلم‌ها به کار می‌رود، «به جا» باشد. «به جا بودن» بسیار مهم است.
 مثلاً کسی که در حال جان دادن است، قطعاً نمی‌تواند یک خطابه ادبی بیان کند. اصلاً شاید چیزی نگوید. یا گفت‌وگوهای یک خانم با گفت‌وگوهای یک آقا فرق می‌کند. یعنی باید توجه به زبان جنسیت در فیلم دیده شود و بسیاری ریزه‌کاری‌های دیگر. مثلاً دیروز ما فیلم «بنفشه آفریقایی» را دیدیم. خانم معتمد‌آریا با شخصیت «فریدون» که همسر سابقش است و الآن او را به خانه آورده تا از او مراقبت کند، در خلوت یک‌جور و در حضور همسرش به شکل دیگری صحبت می‌کند.
 این ملاحظه دقیق و درستی است. هرچند اشتباه‌ها و خطاهای دیگری در فیلم هست؛ اما این ملاحظه کارگردان ستودنی است. یا فیلم «ایده اصلی» که آن هم دیروز تماشا کردیم، دیالوگ‌های انگلیسی و زیرنویس فارسی داشت. 
فارغ از این که چقدر دیالوگ‌های انگلیسی درست یا غلط بود، زیرنویس‌ها تماماً غلط بود. حتی نگاه یک تایپیست ساده هم این زیرنویس‌ها را بررسی نکرده بود تا لااقل خطاهای فاصله‌گذاری، نایکدستی‌ها و غلط‌های نگارشی ساده و معمولی آن را بگیرد. 

captcha
شماره‌های پیشین