648
یکشنبه، ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
9
سرپرست سازمان نهضت سوادآموزی در گفت‌و‌گو با «صبح‌نو» از دستاوردهای این سازمان در 40‌سالگی انقلاب می‌گوید

از تعلیمات اَ‌کابر تا نهضت سوادآموزی

سازمان نهضت سوادآموزی یک نهاد برخاسته از متن انقلاب اسلامی است که پس از دستور تاریخی امام خمینی؟ره؟ در دی‌ماه ۱۳۵۸ با هدف از بین بردن پدیده شوم بی‌سوادی از چهره جامعه، مسوولیت ساماندهی و مدیریت ارائه خدمات سوادآموزی و فراهم کردن فرصت دوم آموزش را برای جاماندگان از فرصت اول آموزش عهده‌دار شد. حالا پس از 39 سال شاپور محمدزاده، سرپرست سازمان نهضت سوادآموزی در خصوص دستاوردهای این سازمان می‌گوید:‌ «در راستای کاهش اختلاف درصد با سوادی بین مناطق شهری و روستایی بالغ بر 55 درصد از فعالیت‌های سوادآموزی به مناطق روستایی اختصاص یافته، به‌طوری که نرخ با سوادی بین مناطق شهری و روستایی از 35 درصد سال 1355 به 12.3 درصد در سال 1395 کاهش یافته است.»

صبح نو

سرپرست سازمان نهضت سوادآموزی در گفت‌و‌گو با «صبح‌نو» از دستاوردهای این سازمان در 40‌سالگی انقلاب می‌گوید

از تعلیمات اَ‌کابر تا نهضت سوادآموزی

سازمان نهضت سوادآموزی یک نهاد برخاسته از متن انقلاب اسلامی است که پس از دستور تاریخی امام خمینی؟ره؟ در دی‌ماه ۱۳۵۸ با هدف از بین بردن پدیده شوم بی‌سوادی از چهره جامعه، مسوولیت ساماندهی و مدیریت ارائه خدمات سوادآموزی و فراهم کردن فرصت دوم آموزش را برای جاماندگان از فرصت اول آموزش عهده‌دار شد. حالا پس از 39 سال شاپور محمدزاده، سرپرست سازمان نهضت سوادآموزی در خصوص دستاوردهای این سازمان می‌گوید:‌ «در راستای کاهش اختلاف درصد با سوادی بین مناطق شهری و روستایی بالغ بر 55 درصد از فعالیت‌های سوادآموزی به مناطق روستایی اختصاص یافته، به‌طوری که نرخ با سوادی بین مناطق شهری و روستایی از 35 درصد سال 1355 به 12.3 درصد در سال 1395 کاهش یافته است.»

در آستانه چهل سالگی انقلاب خاطرات تابستان داغ سال 62 را در ذهن خود مرور می‌کنم. آن روزها بسیاری از اطرافیان به محض قبولی در امتحانات سوم دبیرستان، در آزمون ورودی نهضت سوادآموزی شرکت می‌کردند و با گذراندن دوره‌های فشرده آموزشی و تربیت معلم در یک بازه مدت 45 روزه، آماده اعزام به مناطق محروم برای باسواد کردن هموطنانم می‌شدند. آن روزها نهضت سوادآموزی یکی از سه ارگان انقلابی مهمی بود که به دستور رهبر انقلاب برای مبارزه با جهل و بی‌سوادی تشکیل شده بود و بسیاری از جوانان با شور و اشتیاق فراوان وارد این نهضت بزرگ و مقدس شده و در این ارگان فرهنگی - جهادی آغاز به کار کردند.
حتی خانواده‌های شهری هم دستکم یک کم‌سواد یا بی‌سواد را در خانه داشتند. این نرخ‌ها در    شهرستان‌ها بیشتر بود و بالطبع در روستاها فراوانی بیشتری داشت. در سال‌های دهه 60و 70 تبلیغات زیادی برای استقبال از نهضت و اهمیت مردم به سوادآموزی می‌شد. 
سعی می‌شد اهمیت مسأله سوادآموزی به خانواده‌ها منتقل شود؛ اغلب خانوارهای روستایی و عشایر همین که فقط فرزندان خود را به مدرسه بفرستند برایشان کافی بود، اما دولت‌های مختلف پس از انقلاب با تمام قوا به‌دنبال با سواد کردن افراد جامعه بودند، حتی کسانی که سنی از آن‌ها گذشته بود و دیگر رمقی برای درس و مشق نداشتند. 
اگر اخبار و تلویزیون را در اواخر دهه شصت و هفتاد دنبال می‌کردید حتماً انتشار اخباری مبنی بر ورود دانش آموزان نهضت سوادآموزی به دانشگاه را دیده‌اید. خبرهایی که هر یک امید تازه‌ای در دل بازماندگان از تحصیل می‌کاشت.
نوستالژی دهه پنجاه و شصت پدران و مادرانی هستند که سواد خواندن و نوشتن نداشتند. اگر چه پول‌ها را می‌شناختند اما چندان سر از حساب و کتاب در نمی‌آورند. اگر می‌خواستند تلفنی زنگ بزنند حتماً می‌بایست فرزند یا نوه‌ای را صدا بزنند تا برای آ‌ن‌ها شماره بگیرد. در صف‌های طولانی کالاهای کوپنی، حتماً کسی را برای خواندن کوپن‌هایشان صدا می‌زدند. همه این‌ها اکنون به خاطرات پیوسته و برای ما به نوستالژی تبدیل شده؛ امروزه دیگر کمتر فرد پیر و جوانی را می‌بینید که سواد خواندن و نوشتن را بلد نباشد. افرادی که تا دو دهه پیش رؤیای خواندن و نوشتن را داشتند اکنون در اینستاگرام جولان می‌دهند و زیر عکس‌های نوه نتیجه‌هایشان کامنت می‌گذارند.

وضعیت سواد در ابتدای انقلاب چگونه بود؟
در سال 1355 جمعیت 15 سال و بیشتر ایران در مناطق شهری و روستایی، به ترتیب، 9.4 و 9.3 میلیون نفر بوده که نشان دهنده توزیع مساوی جمعیت در این مناطق است. در این سال، تعداد باسوادان شهری 5.2 میلیون نفر و شاخص باسوادی 55.3درصد بود، در حالی که در روستاها تنها 1.6 میلیون نفر با سواد بوده به عبارتی تنها 16.8 درصد از روستاییان با سواد بودند.
 بنا بر این آمارها انقلاب اسلامی در حالی به پیروزی رسید که تنها 16.8 درصد از مردم روستایی سواد داشتند. این موضوع سبب شد که کمتر از یکسال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی؟ره؟ طی فرمانی تاریخی در هفتم دی‌ماه سال 1358 بر ضرورت و اهمیت سوادآموزی و بسیج امکانات کشور در این راستا تأکید کردند. ایشان در پیام خود ضمن اشاره به نقش مشارکت‌جویی دستگاه‌های اجرایی و مردم، هدف از ایجاد سازمان نهضت سوادآموزی را در کوتاه‌مدت آموزش خواندن و نوشتن و در بلندمدت، فرهنگ‌سازی و تبدیل فرهنگ وابسته به فرهنگ مستقل دانستند. در راستای اجرای پیام تاریخی امام خمینی؟ره؟، اساسنامه نهضت سوادآموزی در سال 1363 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و به موجب آن آموزش بزرگسالان در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب و تربیت و بالا بردن سطح فرهنگ و نشر فرهنگ اسلامی مناسب با سوادآموزی به عنوان وظایف سازمان تعیین شد. پس از صدور فرمان امام؟ره؟، هسته مرکزی نهضت سوادآموزی با حضور نمایندگان آموزش‌و‌پرورش، جهادسازندگی، نماینده روحانیت و جهاد دانشگاهی شکل گرفت و به صورت شورایی اداره می‌شد. این نهاد عهده‌دار تشکیل کلاس‌های سوادآموزی شد و در نخستین اقدام، با بررسی کتاب‌های موجود و حذف برخی از موارد، محتوایی متناسب با ارزش‌های انقلاب اسلامی تهیه و ارائه کرد.
البته قبل از انقلاب با وجود 40 سال مبارزه با بی‌سوادی در کشور و وجود پنج سازمان مسوول سواد آموزی تحت عناوین سازمان تعلیمات اکابر، سازمان آموزش سالمندان، سازمان آموزش بزرگسالان، کمیته ملی پیکار با بی‌سوادی، واقعیت‌ها پس از پیروزی انقلاب اسلامی نشان داد که 53 درصد جمعیت بالای 6 سال کشور بی‌سواد هستند. 70 درصد روستائیان و 83 درصد زنان روستایی از حق برخورداری از سواد محروم بودند.
در سال‌های ابتدایی تشکیل نهضت سوادآموزی با استفاده تجربیات گذشته، ساختار دوره مقدماتی تدوین و براساس آن، تشکیل کلاس‌های مقدماتی به استان‌ها و شهرستان‌ها ابلاغ شد. در سال 1360 نخستین کتاب برای آموزش بزرگسالان و سوادآموزی پس از انقلاب تهیه و منتشر شد که این کتاب بر مهارت‌های خواندن و نوشتن تمرکز داشت. در سال 1362 کتاب ریاضی دوره مقدماتی تدوین شد تا سوادآموزان علاوه بر خواندن و نوشتن، با مهارت‌های حساب‌کردن نیز آشنا شوند. اواخر سال 62 دو عنوان کتاب آموزش روخوانی قرآن و فرهنگ و معارف اسلامی به مجموعه کتاب‌های دوره تکمیلی نهضت سوادآموزی اضافه شدند.

از طرح ضربتی تا سوادآموزی در زندان‌ها
در سال‌های 58 تا 63 طرح‌های مختلفی مانند طرح ضربتی، طرح کارخانجات، طرح سوادآموزی نیروهای مسلح، طرح مدارس، طرح مساجد، طرح آموزش مکاتبه‌ای، طرح سوادآموزی در زندان‌ها، طرح آموزش فرد به فرد و طرح استفاده از دانشجویان مطرح شد. از آن زمان به بعد، طرح‌های دیگری نیز به اجرا درآمد که شامل طرح‌های گامی به سوی نور، سرباز معلم، لازم‌التعلیم و مساجد می‌شوند. علاوه بر این، نهضت طی آن سال‌ها تلاش کرد افرادی مانند مهاجران جنگ تحمیلی، پناهندگان افغانی و عراقی، اسیران جنگی، سربازان و کارکنان دولت را نیز تحت پوشش برنامه‌های خود قرار دهد.
آقای شاپور محمدزاده، سرپرست سازمان نهضت سوادآموزی کشور در گفت‌و‌گو با خبرنگار روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فاصله کمتر از یک سال (هفتم دی‌ماه 1358) به دستور امام خمینی ؟ره؟ بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران نهضت سوادآموزی به منظور آموزش سواد به بازماندگان از تحصیل در سراسر کشور تأسیس گردید با تأسیس نهضت سوادآموزی جمع کثیری از باسوادان که عمدتاً جوانان انقلابی را شامل می‌شدند برای آموزش به بازماندگان از تحصیل به‌ویژه روستاییان و زنان که از محرومیت بیشتری برخوردار بودند شتافتند، به‌علاوه سوادآموزی به موجب اصل 30 قانون اساسی جمهوری اسلامی به صورت رایگان انجام می‌گیرد. این امر باعث شد تا استقبال بسیار زیادی از سوی نوجوانان، جوانان و زنان و مردان جوان به عمل آمد و نسبت به ساماندهی و فراهم‌سازی فضای فرهنگی کشور اقدام اصولی مناسبی انجام پذیرد.»
رییس سازمان نهضت سوادآموزی ادامه می‌دهد: « به‌طوری که طبق سرشماری سال 1355، از کل جمعیت 27.1 میلیون نفری 6 ساله به بالا، 14.2 میلیون نفر (52.2 درصد) بی‌سواد بوده‌اند پس از پیروزی انقلاب اسلامی و صدور فرمان امام ؟ره؟ مبنی بر تشکیل سازمان سوادآموزی تا سال 1365 نزدیک به 11 میلیون نفر به باسوادان کشور افزوده شد و نرخ با سوادی کشور از 47.5 درصد به حدود 61.8 درصد رسید. اما به علل گوناگون و از جمله رشد سریع جمعیت و فقدان امکانات آموزشی برای همه خردسالان، قدر مطلق بی‌سوادی 
نه تنها کاهش نیافته بلکه حدود 600 هزار نفر افزایش داشته است 10 سال بعد یعنی در سال 1375 نرخ باسوادی در ایران به 79.5 درصد رسید (18 درصد افزایش) این افزایش در سرشماری‌های 1385، 1390، 1395 به ترتیب 84.6 درصد، 84.8 درصد و 87.6 درصد ادامه پیدا کرد. اکنون که در حال اجرای برنامه ششم توسعه کشور هستیم، سعی خواهیم کرد مسائل و مشکلات مهمی را که باعث شد کشور نتواند معضل بی‌سوادی را حل کند، مورد تجزیه و تحلیل و ارزیابی قرار دهیم.»

captcha
شماره‌های پیشین