644
دوشنبه، ۰۸ بهمن ۱۳۹۷
8

خبر

«صبح‌نو» از تحول سلامت کشور طی 40سال اخیر گزارش می‌دهد

از پزشکان وارداتی تا تحول صادراتی

وزارت بهداشت و درمان که این روزها به‌عنوان دومین وزارتخانه بزرگ کشور از آن یاد می‌شود در چهار دهه اخیر دچار تحولات فراوانی شده است. شیوع بیماری‌های واگیردار، کمبود پزشک و پرستار، واردات تجهیزات پزشکی و دارو از جمله مشکلاتی بود که سلامت ایرانیان را در معرض خطر جدی قرار داده بود. حالا در آستانه چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی، نه خبری از شیوع بیماری‌های واگیردار هست نه پزشکان پاکستانی. چهل سال تلاش در حوزه سلامت کشور سبب شده از میانگین شاخص‌های سازمان بهداشت جهانی وضعیت بهتری داشته باشیم.

صبح نو

«صبح‌نو» از تحول سلامت کشور طی 40سال اخیر گزارش می‌دهد

از پزشکان وارداتی تا تحول صادراتی

وزارت بهداشت و درمان که این روزها به‌عنوان دومین وزارتخانه بزرگ کشور از آن یاد می‌شود در چهار دهه اخیر دچار تحولات فراوانی شده است. شیوع بیماری‌های واگیردار، کمبود پزشک و پرستار، واردات تجهیزات پزشکی و دارو از جمله مشکلاتی بود که سلامت ایرانیان را در معرض خطر جدی قرار داده بود. حالا در آستانه چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی، نه خبری از شیوع بیماری‌های واگیردار هست نه پزشکان پاکستانی. چهل سال تلاش در حوزه سلامت کشور سبب شده از میانگین شاخص‌های سازمان بهداشت جهانی وضعیت بهتری داشته باشیم.

یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش میزان توسعه یافتگی و رفاه مردم، بررسی وضعیت بهداشت، درمان و سلامت مردم است؛ براساس آمارهای رسمی، بخش بزرگی از شهرها و روستاهای کشور در آستانه انقلاب اسلامی محروم از پزشک و امکانات بهداشتی بودند و در این میان زنان و کودکان سهم بیشتری از این محرومیت داشتند.
این روزها در حالی از خودکفایی در بهداشت، درمان و گسترش صنعت توریسم درمانی در ایران صحبت می‌شود که حدود چهار دهه قبل، ضعف قابل توجه زیرساخت‌های پزشکی و کمبود شدید پزشک در کشور، عرصه را برای جولان پزشکان هندی و پاکستانی که حتی زبان مردم را نمی‌فهمیدند، باز کرده بود و علاوه بر مرگ و میر بالای کودکان و زنان و مردان ایرانی تحت تأثیر بیماری‌هایی همچون سل، اسهال، دیفتری، کزاز سالانه میلیاردها دلار هم ارز برای اعزام بیماران به خارج صرف می‌شد. در اوایل انقلاب زیرساخت‌های پزشکی کشور هم ضعف قابل توجهی داشتند. در چنین شرایطی بود که در ۳۱ شهریورماه سال ۱۳۵۹ جنگ هم علیه کشورمان آغاز شد. جنگ تحمیلی هرچند که تهدید بزرگی برای کشور بود، اما فرصتی را ایجاد کرد تا شبکه عظیمی برای امدادرسانی به مجروحین جنگ ایجاد شود، در عرصه تربیت پزشک و تحول در بهداشت و درمان هم گام بردارد. بر همین اساس هم بود که بنا بر اعلام مسوولان سازمان جهانی بهداشت در آن زمان، جنگ تحمیلی ایران از معدود یا حتی شاید تنها جنگی بود که در آن اپیدمی بیماری‌ها را شاهد نبودیم؛ چرا که بروز و شیوع بیماری ارمغان نامیمون و معمول جنگ‌هاست.
پیش از پیروزی انقلاب شاهد شیوع بیماری‌های مختلف به ویژه بیماری‌های عفونی بودیم؛ به‌طوری که بیماری تراخم که از طریق حشرات منتقل می‌شد در کشور شایع بود و منجر به نابینایی افراد می‌شد. شرایط درباره این بیماری به گونه‌ای بود که حتی هندوستان در مرزهای ایران قرنطینه ایجاد کرده بود. همچنین در تبریز ۱۰۰ سال پیش عده زیادی از مردم به دلیل شیوع بیماری‌های عفونی از جمله طاعون از بین می‌رفتند؛ به‌طوری که جمعیت این شهر به دلیل شیوع این بیماری به یک سوم کاهش یافت.
قبل از پیروزی انقلاب میزان مرگ و میر مادران در کشور ۱۳۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت بود. همچنین میزان مرگ و میر کودکان ۱۰۳ نفر به ازای هر هزار نفر بود و این تعداد در روستاها به ۱۳۱ نفر می‌رسید؛ این در حالی است که این شاخص در حال حاضر به 6/9 در هر هزار نفر رسیده است. همچنین در سال‌های قبل از انقلاب خانوارهایی که هفت تا هشت فرزند داشتند شاهد مرگ دو تا سه فرزندشان بودند، اما اکنون با چنین پدیده‌ای مواجه نیستیم. در عین حال میزان امید به زندگی در قبل از انقلاب در زنان ۵۷ سال و در مردان ۵۵ سال بود؛ این در حالی است که اکنون میزان آن در زنان به ۷۶ و در مردان به ۷۴ سال رسیده است. البته ما هنوز فکر می‌کنیم باید بیشتر تلاش کنیم تا بتوانیم در این حوزه سرآمد باشیم. بنابراین احساس رضایت ۱۰۰ درصدی نداریم؛ چراکه این احساس منجر به رکود می‌شود. در عین حال آمارهایمان شرایط مثبتی را در حوزه سلامت نشان می‌دهند.

پس از چهل سال در کجا قرار داریم؟
اکنون وضعیت ما به‌گونه‌ای است که طی چند دهه اخیر شاهد انقلاب عظمیی در این حوزه شده‌ایم. وزارت بهداشت و درمان در خصوص وضعیت ارائه خدمات درمانی به مردم در قبل و بعد از انقلاب اسلامی،اعلام کرده است: تعداد تخت‌های بیمارستانی در سال ۱۳۵۶ نزدیک به ۵۶ هزار تخت بود، اما این میزان در حال حاضر به ۱۲۸ هزار و ۱۴۲ تخت افزایش یافته است. در عین حال طی ۴۰ سال اخیر، سرمایه‌گذاری در بخش بهداشت و درمان رشدی ۱۰۰ برابری داشته که به افزایش ۴۰۰ درصدی شاخص‌های بهداشتی و درمانی طی سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی منجر شده است. روند توسعه تخت‌های بیمارستانی و خدمات درمانی طی ۴۰ سال گذشته و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همواره رو به رشد بوده است. به‌طوری که در حال حاضر حدود ۹۸۴ بیمارستان در سراسر کشور عهده‌دار ارائه خدمات به بیماران هستند که از این تعداد ۶۱۴ بیمارستان و بالغ بر ۸۷ هزار و ۸۵۲ تخت بیمارستانی وابسته به وزارت بهداشت بوده و خدمات مورد نیاز مردم را ارائه می‌دهند.

تحولات واکسینه شده!
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۵ میلادی سالانه تعداد زیادی از کودکان دنیا در اثر بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن جان می‌بازند؛ به طوری که ۶۳.۰۰۰ نفر در اثر سیاه سرفه، ۱۱۲.۰۰۰ نفر در اثر سرخک، ۵۸.۰۰۰ نفر در اثر کزاز نوزادی، ۱۰۵.۰۰۰ نفر در اثر هموفیلوس آنفلوانزا، ۴۰۰.۰۰۰ هزار نفر در اثر اسهال‌های ویروسی، ۸۸۷.۰۰۰ نفر در اثر 
هپاتیت ب و ۹۲۰ هزار نفر به‌دلیل پنومونی، قربانی می‌شوند؛ موضوعی که به گفته دکتر محسن زهرایی، رییس اداره بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن وزارت بهداشت، معادل ۲۵ درصد کل مرگ‌های کودکان زیر پنج سال در دنیاست که البته به راحتی با واکسن قابل پیشگیری هستند. واکسیناسیون مؤثرترین اقدام بهداشتی شناخته شده برای ارتقای سلامت کودکان است؛ به طوری که به عنوان مثال در طی سال‌های ۲۰۰۰ الی ۲۰۱۶ میلادی، واکسیناسیون سرخک توانسته از مرگ ۲۰ میلیون کودک در جهان جلوگیری کند.
برنامه گسترش ایمن‌سازی (EPI) در جهان از سال ۱۹۷۴ میلادی (۱۳۵۳ شمسی) آغاز شد. در جمهوری اسلامی ایران نیز این برنامه پس از پیروزی انقلاب مورد مطالعه قرار گرفت و از سال ۱۳۶۳، برنامه اجرایی آن در سطح گسترده با تعلیم مدیران بهداشتی در سطوح مختلف، تقویت زنجیره سرما و تدوین برنامه عملیاتی ایمن‌سازی کشور شروع شد.
برای دسترسی به پوشش کامل کودکان و سایر گروه‌های هدف، ارائه خدمات ایمن‌سازی 
به وسیله انجام دوره‌های بازآموزی برای کارکنان بهداشتی، تأمین واکسن‌های ایمن و توسعه زنجیره سرمای مطمئن به سرعت توسعه یافت. قبل از انقلاب اسلامی در شهرهای بزرگ و حتی
 ۱۰ شهر برتر کشور پزشک متخصص وجود نداشت یا فقط چند ماه از سال پزشک متخصص در آنجا بود؛ این در حالی است که اکنون نمایندگان مردم از ما انتظار دارند که شهرهای کوچک‌مان هم نه تنها چهار تخصص اصلی را که شامل زنان، جراحی، کودکان و داخلی است دارا باشند، بلکه سایر تخصص‌ها هم در این شهرها وجود داشته باشد.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی وبه موازات شکل‌گیری شبکه بهداشتی درمانی در کشور و ایجاد ساختارهای لازم، برنامه گسترش ایمن‌سازی در سال ۱۳۶۳ با هدف ایجاد مصونیت فعال در کودکان گروه سنی زیر یک‌سال در برابر بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن شامل دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، سرخک، 
فلج اطفال و سل شروع شد. در سال ۱۳۷۲ نیز برنامه ایمن‌سازی «هپاتیت ب» در برنامه گسترش ایمن‌سازی ادغام شد. از سال ۱۳۸۳ نیز پس از انجام ایمن‌سازی سراسری سرخک و سرخجه، واکسن سه‌گانه سرخک- سرخجه- اوریون (MMR) جایگزین واکسن سرخک در ایمن‌سازی جاری شد و واکسن هموفیلوس آنفلوانزا تیپ ب در قالب واکسن پنتاوالان از سال ۱۳۹۳ در برنامه ایمن‌سازی کودکان کشور اضافه شد.

تحول در نیروی انسانی بومی
تعداد پزشکان در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۵۶ حدود ۱۳ هزار و ۴۲۸ نفر بوده است، البته باید توجه کرد که در آن سال‌ها فقط نزدیک به ۶۰۰۰ هزار پزشک پاکستانی در کشور حضور داشتند. بر اساس آمارها در سال ۱۳۵۷ نیز تعداد پرستاران کشور ۷۱۰۰ نفر و نسبت پرستار به هر ۱۰ هزار نفر 2/1 بوده است. این درحالی است که اکنون حدود ۱۲۰ هزار پرستار در کل کشور ارائه خدمت می‌کنند. همچنین به ازای هر ۲۳۰۰ نفر یک پزشک عمومی در حال خدمت‌رسانی به مردم است و به دنبال خودکفایی در تربیت نیروی انسانی و تأسیس و تجهیز مراکز درمانی مطابق با علم روز دنیا، از کشورهای دیگر نیز برای درمان به ایران مراجعه می‌شود و به این ترتیب گسترش توریسم درمانی در کشور پیگیری می‌شود.

 تحول در صنعت دارو
صنعت داروسازی، از جمله صنایعی است که هیچ زمینه و پشتوانه محکمی قبل از انقلاب اسلامی در کشور نداشته است، پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تکیه بر اهداف مشخص و اعتقاد و تلاش دست‌اندرکاران حوزه‌دارو به‌عنوان یک دستاورد مهم است و مروری بر وضعیت صنعت دارویی کشور در سال‌های پیش از انقلاب می‌تواند پیشرفت‌های صنعت داروسازی را بیش از پیش برای ما آشکار کند.
در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی حدود ۳۰ درصد داروهای مصرف کشور را داروهای تولیدی شامل می‌شد و ۷۰ درصد داروهای مورد نیاز بیماران به صورت واردات در اختیار آن‌ها قرار می‌گرفت، در اواخر سال ۱۳۵۷ و اوایل سال ۱۳۵۸ تأمین دارو برای بیماران از طریق ۱۴ کارخانه که با سرمایه‌گذاری خارجی تأسیس شدند و محصولات مربوط به خود را با فرمولاسیون و مشخصات دریافتی از کارخانه مادر و با نام برند (تجاری) آن‌ها می‌ساختند تأمین می‌شد.

خودکفایی در تجهیزات پزشکی
در حوزه تجهیزات پزشکی هم ایران یکجا نمانده و قله‌های فراوانی را فتح کرد، در این باره آقای قاسم آبخضر، عضو انجمن صنفی تولیدکنندگان و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی، 
دندان پزشکی و آزمایشگاهی می‌گوید:« متأسفانه هیچ تولید‌کننده‌ای قبل از انقلاب در ارتباط با تجهیزات پزشکی در کشور فعال نبوده است و تمامی اقلام مصرفی و غیر مصرفی تجهیزات پزشکی از خارج وارد می‌شد.» این عضو انجمن صنفی تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی ادامه می‌دهد: «پس از انقلاب به خصوص بعد از سال‌های دهه 70 فعالیت‌های گسترده‌ای در حوزه صنعت تجهیزات پزشکی در داخل آغاز شد. به‌طوری که هم‌اکنون به برکت سرمایه‌گذاری‌ها و توسعه زیر ساخت‌های لازم 
بیش از 60 تا 65 درصد اقلام تجهیزات مصرفی عمومی در کشور تولید و حتی صادر می‌شود.»
آبخضر می‌گوید: تولید‌کنندگان داخلی امروز می‌توانند اغلب اقلام تجهیزاتی یک بیمارستان را تأمین کنند. خوشبختانه امروز بالای 40 درصد دستگاه‌های تجهیزات پزشکی، دندان‌پزشکی و آزمایشگاهی مورد نیاز مراکز درمانی و بیمارستانی کشور به‌صورت داخلی در حال تأمین است. تمامی اقلام بخش‌های جراحی، وسایل وتجهیزات 
اتاق عمل، اکثریت اقلام بخش‌های ویژه مثل 
«آی. سی. یو»، «ان. آی. سی. یو» و «سی. سی. یو» در شرایط حاضر به مدد شرکت‌ها و متخصصان داخلی تأمین و بخش زیادی از این اقلام سالانه روی ریل صادرات قرار می‌گیرد. صنعت تجهیزات پزشکی روند رو به رشدی را طی سال‌های گذشته تجربه کرده و همچنان با قوت و قدرت در این مسیر به سمت جلو گام بر می‌دارد گفتنی است اقلام صنعت تجهیزات پزشکی، دندانپزشکی و آزمایشگاهی بیش از 18 هزار قلم است، کشور ما ایران تا رسیدن به خودکفایی کامل در صنعت تجهیزات پزشکی می‌بایست راهی زیادی را طی کند.

ظهور تحول سلامت
رفته رفته در طول چهار دهه زیرساخت‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در کشور ساخته شد و امروزه شاهد دستاوردهای عظیمی در این حوزه هستیم. آقای قاسم جان بابایی، معاون درمان وزارت بهداشت در این باره می‌گوید: «برنامه تحول نظام سلامت مجموعه‌ای جامع، هماهنگ و پویا از اهداف، سیاست‌ها و الزامات برنامه‌ریزی تحول راهبردی نظام سلامت مبتنی بر الگوی اسلامی ایرانی است که توانسته با اجرای مناسب خود، پیشرفت خوبی در حوزه درمان داشته باشد و به نوعی مقدمه‌ای برای رسیدن به اهداف چشم‌انداز افق سال ۱۴۰۴ خواهد بود. نخستین اقدام در این زمینه بحث کاهش هزینه‌های مردم در حوزه سلامت بود که این اتفاق افتاد و هزینه بستری از ۳۷ درصد به پنج درصد برای روستاییان و ۱۰ درصد برای شهرنشینان رسید و از ۳۵ میلیون و ۵۰۰ هزار بیمار بستری حمایت مالی شد.»
آنچه که در طول چهار دهه گذشته در ساختار سلامت ودرمان کشور روی داده گام بزرگی است که با اتکا بر دانش داخلی به دست آمده است. اگرچه در این حوزه نیز اقدامی چون طرح تحول سلامت در دولت‌های یازدهم و دوازدهم اجرایی شد اما با کنار رفتن قاضی‌زاده‌هاشمی این سؤال به وجود آمده است که نتیجه بزرگ‌ترین طرح در حوزه بهداشت و درمان چه خواهد شد. نکته‌ای که البته آقای سعید نمکی، سرپرست وزارت بهداشت و درمان درباره آن گفته است: این طرح همچنان با قوت ادامه خواهد داشت چراکه مربوط به دولت بوده است نه یک شخص خاص.

captcha
شماره‌های پیشین