619
دوشنبه، ۰۳ دی ۱۳۹۷
11
گفت‌وگوی «صبح‌نو» با محمدحسین نیرومند درباره نمایشگاه و آثار تازه‌اش

نماد پرچم عربستان امضای ترامپ است

آقای محمدحسین نیرومند جزء هنرمندانی است که سال‌هاست به‌عنوان مدیر فرهنگی شناخته می‌شود. نیرومند از هنرمندان نسل اول انقلاب است. او فعالیت حرفه‌ای‌اش را از سال 1364 و همکاری با نشریه زن روز آغاز کرده است. بعدها سردبیر کیهان کاریکاتور شده و سال‌ها در مسوولیت‌های مختلف فرهنگی هنری جابه‌جا شده است. آنچه نیرومند را از باقی هم‌قطارانش متمایز می‌کند توجه دائمی‌ به کار مستقل هنری است. او در شلوغ‌ترین روزهای مدیریتی‌اش هم علاقه‌اش را کنار نگذاشته است. حالا تصور کنید چنین شخصیتی تقریباً دو سال هیچ مسوولیتی نداشته باشد. نتیجه این دو سال تنهایی نمایشگاه کاریکاتوری با عنوان «حق مسلم ماست» با بیش از 100 اثر متفاوت و تماشایی شده است. به همین مناسبت تلاش کردیم در گفت‌وگویی از دل‌مشغولی‌ روزهای خانه‌نشینی و پشت پرده پدید آمدن آثارش سر دربیاوریم. گفت‌وگوی ما با این مدیر بازنشسته و هنرمند همیشگی را از دست ندهید.

صبح نو

گفت‌وگوی «صبح‌نو» با محمدحسین نیرومند درباره نمایشگاه و آثار تازه‌اش

نماد پرچم عربستان امضای ترامپ است

آقای محمدحسین نیرومند جزء هنرمندانی است که سال‌هاست به‌عنوان مدیر فرهنگی شناخته می‌شود. نیرومند از هنرمندان نسل اول انقلاب است. او فعالیت حرفه‌ای‌اش را از سال 1364 و همکاری با نشریه زن روز آغاز کرده است. بعدها سردبیر کیهان کاریکاتور شده و سال‌ها در مسوولیت‌های مختلف فرهنگی هنری جابه‌جا شده است. آنچه نیرومند را از باقی هم‌قطارانش متمایز می‌کند توجه دائمی‌ به کار مستقل هنری است. او در شلوغ‌ترین روزهای مدیریتی‌اش هم علاقه‌اش را کنار نگذاشته است. حالا تصور کنید چنین شخصیتی تقریباً دو سال هیچ مسوولیتی نداشته باشد. نتیجه این دو سال تنهایی نمایشگاه کاریکاتوری با عنوان «حق مسلم ماست» با بیش از 100 اثر متفاوت و تماشایی شده است. به همین مناسبت تلاش کردیم در گفت‌وگویی از دل‌مشغولی‌ روزهای خانه‌نشینی و پشت پرده پدید آمدن آثارش سر دربیاوریم. گفت‌وگوی ما با این مدیر بازنشسته و هنرمند همیشگی را از دست ندهید.


آقای نیرومند، همه این آثار در زمان فراغت شما از مسوولیت‌های مدیریتی شکل گرفته است؟
95درصدش بله. 

چقدر فوق‌العاده. کاش شما مسوولیت نداشته باشید تا ما بیشتر از هنر شما استفاده کنیم.
می‌دانید که متأسفانه نمی‌شود از طریق هنر امرارمعاش کرد. وگرنه کار هنری به همه کارها ترجیح دارد. البته خدا را شکر ما هیچ‌وقت بیکار نیستیم. همیشه برای خودمان یک کاری درست می‌کنیم. در مدت این دو سالی که بیکار بودم و خوشبختانه هیچ‌کس سراغی از ما نگرفت، من کار خودم را انجام دادم.

همه این آثار کار و دغدغه شخصی شما بوده است؟ آیا پای هیچ نهاد، سازمان و جشنواره‌ای در میان نبوده؟
همه این‌ها شخصی و متعلق به خودم است. زمان جوانی برای جشنواره‌ها کار می‌فرستادم ولی حالا دیگر این کار را نمی‌کنم. 

یکی از ویژگی‌های نمایشگاه شما این است که کارها بسیار متنوع است. ما با یک نمایشگاه موضوعی طرف نیستیم. چه چیزی همه این آثار را به هم پیوند می‌زند؟
آن چیزی که همه این کارها را به هم مرتبط می‌کند یک نگاه خاص فرمی است که در همه آن‌ها وجود دارد. این کارها چند ویژگی مشترک دارند؛ اول این‌که همه‌شان به یک مسأله سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پرداخته‌اند. دومین ویژگی زمینه طنز است. همه این آثار زمینه طنز دارند. سومین ویژگی هم سادگی است. ازآنجایی‌که من کاریکاتوریست هستم تمایل دارم کارها را تا حد امکان ساده کنم. این سادگی در فرم لحاظ شده است. از رنگ‌های محدودی استفاده شده و رنگ‌ها بیش از این که جنبه زیبایی شناسانه داشته باشند در خدمت بسط مفاهیم هستند. این ویژگی‌های مشترک باعث شده مجموعه آثار حس و حال مشترکی داشته باشند. 

خوب است به مضامین و دلالت‌های آثار هم نگاهی داشته باشیم. 
یکی از تم‌های پرتکرار در آثار شما توجه به نقش آشکار و پنهان یهودیان در جریان وقایع شرارت‌بار در سطح جهان است. این اندیشه در صورت نظری‌تر توسط کسانی همچون دکتر بلخاری و در صورت عامه‌پسندتر توسط آقای رائفی‌پور ارائه شده است. هدف شما از بازتولید چنین نگاه‌هایی در آثارتان چیست؟
خدا را شکر که بعد از مدت‌ها چنین سؤالی از من پرسیده شد. معمولاً از تعداد کارها، زمان تولید و چیزهایی شبیه به این پرسیده می‌شود. من در مسیر حرفه‌ای خودم به‌دنبال نشانه‌سازی هستم. 
احساسم این است اگر روزی بتوانم نشانه‌هایی بسازم که ضمن رعایت اصول فنی و توجه به معیارهای هنری بتواند نگاه من را منتقل کند موفق شده‌ام. چند سال است که این مسیر را دنبال می‌کنم، اما کار بسیار دشوار است. در این مجموعه شما 8 تا 10 کار می‌بینید که یا بازآفرینی طنزآمیز نشانه‌های موجود است یا نشانه‌هایی است که خودم تولیدشان کرده‌ام. امیدوارم این کارها امکان بازنشر پیدا کنند تا به آیکون تبدیل شوند.
 
به نظر کار پرچم عربستان با امضای ترامپ یکی از مصادیق موفق نشانه‌سازی‌های شماست. 
کمی در مورد ایده این اثر و فرآیند شکل گیری‌اش توضیح دهید.
اگر دست من بود برای این کار پویشی با عنوان ما این پرچم را برای آل سعود به رسمیت می‌شناسیم راه‌می‌انداختم.
رژیم سعودی، نظامی است که رفتارهایی مثل قتل خاشقجی و قتل‌عام در یمن را از آن سراغ داریم. رژیمی که تمام وابستگی‌اش به آمریکاست لااله‌الاالله پرچمش همان امضای ترامپ است. پس من باید نشانه واقعی این پرچم را برایشان طراحی کنم. اگر یک نظام هوشمند فرهنگی در کشور وجود داشت کاری می‌کرد تا هر موقع صحبت از پرچم عربستان می‌شود این اثر دیده شود. الآن مردم یمن می‌خواهند پرچم عربستان را آتش بزنند اما نمی‌توانند. چون این پرچم لااله‌الاالله و محمد رسول‌الله دارد. اگر این پرچم و نشانه‌ای که طراحی شده به‌عنوان پرچم واقعی عربستان جا بیفتد می‌توانند آتش بزنند و زیر پایشان بگذارند. بنابراین این اثر فراتر از یک طرح ساده است که کارکردی محدود دارد. اگر ما نمی‌توانیم به خاطر مشکلات به یمنی‌ها سلاح بدهیم می‌توانیم به جهت فرهنگی به آن‌ها کمک کنیم. 

کارهایی که در این نمایشگاه می‌بینیم اگر هر جای دیگری از دنیا به نمایش گذاشته می‌شد، به‌عنوان آثاری انتقادی و ضد جریان معرفی می‌شد. اما وقتی در ایران و ذیل حاکمیت نظامی انقلابی به نمایش درمی‌آید شاید به‌نحوی حکومتی و فرمایشی تلقی شود. 
نگران نیستید که به کارهای شما برچسب سفارشی و حکومتی بزنند؟ 
سال‌هاست که جماعتی به ما سفارشی‌کار می‌گویند. ما ابایی نداریم که سفارشی‌کار باشیم. تاریخ هنر پر از آثار فاخر سفارشی است. تقریباً تمام نقاشی‌هایی که تا  اوایل قرن بیستم کارشده، سفارشی است. یا کلیسا سفارش داده یا ثروتمندان و حاکمان. تمام نگارگری‌های ما از شاهنامه شاه‌طهماسبی گرفته تا دیگران همه سفارشی است. حافظ هم حاکم زمانه‌اش را مدح کرده است. این حرف‌ها خیلی حرف‌های جدی‌ای نیستند. من اتفاقاً در کارهایم نظام را از بحث‌های مدیریتی جدا می‌کنم. در نمایشگاه حق مسلم ماست بخش ویژه‌اش که به برجام می‌پردازد رویکردی کاملاً انتقادی نسبت به وضع موجود دارد. 
در این نمایشگاه کارهایی انتقادی درباره کارتن‌خواب‌ها وجود دارد. بچه‌های انقلاب سال‌هاست که مشغول چنین کارهایی هستند. با جمعی از دوستان حدود 30سال پیش در دانشکده هنرهای زیبا نمایشگاهی برگزار کردیم که نقد صریحی بود به روندهایی که زمینه را برای سرمایه‌داری فراهم می‌کرد. بعضی جرأت نمی‌کردند این کارها را نمایش دهند. من در همین نمایشگاه در مورد قوه‌قضاییه و انتقاد به عدم برخورد جدی با مفاسد کار دارم. اتفاقاً هنرمندی که به جمهوری اسلامی باور دارد و برایش هزینه داده و در جنگ و انقلابش شرکت کرده است در نقد وضعیت موجود نسبت به سایرین اولویت دارد. در همین نمایشگاه کاری دارم در نقد کسانی که متأسفانه خودشان را ذخیره انقلاب می‌دانند. در مورد کسانی که ظاهراً نفهمیده‌اند انقلاب چه بود و حضرت امام؟ره؟ درباره انقلاب چه می‌فرمودند. ایرادی ندارد که به ما بگویند سفارشی‌کار. وقتی بعضی از این دوستانی که خصوصاً در حوزه کاریکاتور از این حرف‌ها می‌زنند از یک مؤسسه صهیونیستی جایزه می‌گیرند یعنی چی؟ این‌ها دارند خودشان را برای سفارش‌پذیری از این مجموعه‌ها آماده می‌کنند. فرق ما با بعضی از کشورهای دیگر این است که مدیریت فرهنگی در آنجا پنهان است. بابت این کارهایی که من انجام داده‌ام نه از نهادی سفارشی گرفته‌ام نه پولی بابتش دریافت کرده‌ام اما اگر می‌خواهند به ما بگویند سفارشی‌کار ایرادی ندارد. 

انتظار شما از این کاریکاتورها چیست؟ این کاریکاتورها یک نوع اعلام موضع و افشاگری است یا بخشی از یک مبارزه و سلوک هنری است؟
وقتی من هنری مثل کاریکاتور را انتخاب کرده‌ام و 35 سال از عمرم را صرف آن کرده‌ام یعنی هنری را انتخاب کرده‌ام که نقد و مبارزه ذاتی آن است. کاریکاتور بدون نقد و مبارزه بی‌معناست. طبیعی است که وقتی کار می‌کنم در حال اعلام نظرات و نقدهایم به وضع موجود هستم. وقتی کسی نقاشی را انتخاب می‌کند طبیعی است که آثارش به طبیعت بی‌جان گرایش پیدا کند اما من کاریکاتور را انتخاب کردم. وظیفه من است که کار کنم و تا جایی که می‌توانم انتشار بدهم. آن چیزی که باید اتفاق بیفتد و نمی‌افتد این است که سیستم فرهنگی زمینه انتشار این کارها را فراهم کند.چیزی که در تمام دستگاه‌های فرهنگی باهوش دنیا اتفاق می‌افتد. یعنی باید زمینه این فراهم باشد که من کارهایم را در 1000 شهر به نمایش بگذارم. اما از 1000 شهر ما فقط 50تا گالری دارد. یعنی در 950 شهر هیچ امکانی برای ارائه کارهایم به شکل گالری وجود ندارد. در چنین شرایط آثار باید در فضای مجازی در صداوسیما و جاهایی مثل این بازتاب داده شود. 
الآن صداوسیما گزارش کوتاهی از نمایشگاه من آماده کرده است اما تصویری که انتخاب کرده متعلق به نمایشگاه چهار سال پیش من است. چون از اینترنت گرفته و فقط به شکل رفع تکلیفی کار را انجام داده است. این خیلی بد است. بااین‌حال ما کار خودمان را انجام می‌دهیم.

captcha
شماره‌های پیشین