616
چهارشنبه، ۲۸ آذر ۱۳۹۷
8

قرآن چه نوع زندگی‌ای را طراحی می‌كند؟

یادداشت طاهره همیز استاد دانشگاه و عضو نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها

«صبح‌نو» در گفت‌و‌گو با مردم تأثیر آیین یلدا برای کنار هم بودن خانواده را بررسی كرده است

یلدا را خانواده باشیم

مادرها مثل نخ تسبیح‌اند، خوب می‌دانند همه را چطور کنار یکدیگر جمع کنند، به هر بهانه‌ای و با هر ترفندی. شب چله ایرانی یکی از همین بهانه‌هاست که مادرها منتظرش هستند برای چند ساعت کنار هم قرار دادن خانواده؛ خانواده‌ای که کارشناسان معتقدند در این سال‌ها دچار بحران شده است. تمسک به آیین و آداب برای آن‌ها که نمی‌دانند چطور ساعتی را با هم بگذرانند، دلیل خوبی است و برای آن‌ها که همچنان استوار و محکم، بنیان خانواده را از بحران اجتماعی رخ‌داده محفوظ نگه داشته‌اند، فرصتی مغتنم برای محکم کردن پایه‌های اصلی‌ترین نهاد اجتماعی. «صبح‌نو» نقش آداب و آیین‌هایی چون یلدا را در دور هم جمع کردن اعضای خانواده با مردم در میان گذاشته است.

یلدا اهمیت فرهنگی دارد

دکتر مجید ابهریپژوهشگر و آسیب‌شناس اجتماعی

صبح نو

«صبح‌نو» در گفت‌و‌گو با مردم تأثیر آیین یلدا برای کنار هم بودن خانواده را بررسی كرده است

یلدا را خانواده باشیم

مادرها مثل نخ تسبیح‌اند، خوب می‌دانند همه را چطور کنار یکدیگر جمع کنند، به هر بهانه‌ای و با هر ترفندی. شب چله ایرانی یکی از همین بهانه‌هاست که مادرها منتظرش هستند برای چند ساعت کنار هم قرار دادن خانواده؛ خانواده‌ای که کارشناسان معتقدند در این سال‌ها دچار بحران شده است. تمسک به آیین و آداب برای آن‌ها که نمی‌دانند چطور ساعتی را با هم بگذرانند، دلیل خوبی است و برای آن‌ها که همچنان استوار و محکم، بنیان خانواده را از بحران اجتماعی رخ‌داده محفوظ نگه داشته‌اند، فرصتی مغتنم برای محکم کردن پایه‌های اصلی‌ترین نهاد اجتماعی. «صبح‌نو» نقش آداب و آیین‌هایی چون یلدا را در دور هم جمع کردن اعضای خانواده با مردم در میان گذاشته است.

 شب و روز یا روشنایی و تاریکی در یک جنگ همیشگی به‌سر می‌برند. روزهای بلندتر روزهای پیروزی و روشنایی بود، درحالی که روزهای کوتاه‌تر نشانه‌ای از غلبه تاریکی. برای در امان بودن از خطر اهریمن، در شب یلدا همه دور هم جمع می‌شدند و با برافروختن آتش، از خورشید طلب برکت می‌کردند. آیین شب یلدا یا شب چله با صرف تنقلاتی نیز همیشه همراه بوده که همگی نوعی نماد است و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی. 
امروز شاید کسی یلدا را برای در امان ماندن از خطر اهریمن و کمک گرفتن از آتش برگزار نکند، اما آنچه به‌عنوان کارکرد مهم و تأثیرگذاری که این آیین را ماندگار و پابرجا کرده، قلمداد می‌شود، صله رحم و دور هم نشینی خانوادگی به بهانه آن است. یلدا در کنار بزرگداشت آیینی ایرانی و کهن، به مراسمی ‌برای پاسداشت خانواده و تلاش برای همبستگی آن تبدیل شده است. حتی اگر در این سال‌ها خبری از کرسی نباشد -که به نمادی از دورهمی چله بدل شده- و غزلیات حافظ و حماسه سرایی‌های شاهنامه به گوش نرسد، بازهم یلدا بهانه ارزشمندی برای تعامل رو‌‌در‌رو و چهره‌به‌چهره اعضای خانواده با یکدیگر است و شاید آنچه که تاکنون به ماندگاری این رسم و دیگر رسوم کمک کرده،‌ خانواده و همین کارکرد صله رحم باشد.
«ترجیح می‌دهیم این شب را کنار خانواده باشیم تا در کنار دوستان»؛ عبارت مشترکی است که تقریباً بیشتر گفت‌و‌گو‌کنندگان بر آن تأکید داشتند و معتقدند یلدا مراسمی خانوادگی است. خانم جوانی می‌گوید: ‌«قدیم‌ها این مراسم با حضور تعداد بیشتری از اعضای خانواده برگزار می‌شد، دایی و خاله و عمه و مادربزرگ همه در کنار هم بودیم؛ اما حالا وسعت این دایره کوچک‌تر شده و تنها به خواهرها و برادرها بسنده می‌کنیم. این حضور و دیدار لذت‌بخش است؛ اما حال ‌و هوای گذشته‌ها را ندارد.»
خانم جوان دیگری، دلیل کوچک شدن دورهمی‌های خانوادگی در چنین مراسمی ‌را،‌ تغییر در خانواده‌ها دانسته و معتقد است: «خانواده دیگر مانند گذشته نیست و اعضای آن تمایل کم‌تری برای قرار گرفتن در کنار یکدیگر دارند و این دورهم نشستن‌ها را با عدم رغبت روبه‌رو کرده است.» مرضیه می‌افزاید: ‌«اگر اصرار مادرم نباشد ترجیح می‌دهم چنین مراسمی ‌را با دوستانم بگذارنم.»
 
تشریفات، خانواده‌ها را دور کرده است 
بعضی دیگر، هرچند به نقش اصلی و مهم برگزاری این مراسم در تقویت نهاد خانواده و نزدیک شدن اعضاء آن اعتقاد دارند؛ اما مسائل اقتصادی یا درگیر شدن در تجملات و تشریفات را از دلایل کمرنگ شدن برپایی این رسوم می‌دانند و معتقدند این اشتباهات، بر موضوع صله رحم و دید و بازدیدهای خانوادگی هم تأثیر منفی گذاشته است. خانم میانسالی در این خصوص می‌گوید: ‌«معتقدم با سنت‌ها بدرفتاری شده است. با برخی اشتباهات و ولخرجی‌ها و تجملات، آن‌ها را به مسائل دست‌و‌پا‌‌گیری تبدیل کرده‌ایم و از ثمرات مهم و ارزشمند آن هم دور افتاده‌ایم. شاید برای همین است که بعضی مواقع جوان‌ها تمایل دارند چنین زمان‌هایی را در کنار دوستان‌شان بگذارنند تا بتوانند راحت‌تر آن را برگزار کنند.»
شبنم، بانوی نسبتاً جوانی که دو دختر نوجوان هم دارد، می‌گوید: «همه درگیر کار و زندگی پر‌مشغله و سختی‌های زندگی‌اند؛ اما باید هرقدر کوچک و جمع‌و‌جور هم که شده این آداب و آیین را در کنار خانواده برگزار کرد.» او بر حضور کودکان و نوجوانان در این مراسم خانوادگی تأکید بسیار کرده و می‌گوید: «باید بچه‌ها را به حضور در کنار خانواده در چنین مراسمی ‌تشویق کرد و به سؤالات آن‌ها پاسخ داد و فلسفه این دورهمی‌ها را برای آن‌ها بیان کرد تا از بودن در کنار خانواده بیشترین لذت را ببرند.» شبنم معتقد است «همان رسوم قدیمی‌ حافظ‌خوانی، شاهنامه‌خوانی و حتی کرسی گذاشتن که چند سالی است دوباره باب شده، می‌تواند بچه‌ها و جوان‌ترها را برای برگزاری و حضور در این مراسم بیشتر ترغیب کرده و آن‌ها را ایرانی بار آورد.»
یلدا، فقط خانوادگی است
در کنار تمام آداب و رسوم ایرانی که همچنان برگزار می‌شود، فارغ از نوآوری‌هایی که بعضاً اصل ماجرا را به انحراف کشانده، چند سالی است بعضی خانواده‌ها آداب و رسوم غیر ایرانی را هم برگزار کرده و آن را به بهانه‌ای برای باهم بودن تبدیل کرده‌اند. بودن در کنار اعضای خانواده ارزشمند است؛ 
اما نمی‌توان دلیل و بهانه آن را نادیده گرفت. 
آقای میانسالی که خود را استاد دانشگاه معرفی می‌کند به همین مسأله اشاره کرده و می‌گوید: «مراسمی مانند شب یلدا، کاملاً خانوادگی است و باید در کنار خانواده برگزار شود؛ اما برگزاری مراسمی مانند جشن کریسمس یا هالووین که چند سالی است مُد شده و قرابتی با فرهنگ ایرانی ندارد، فلسفه صله رحم و دورهمی خانوادگی را هم تحت‌تأثیر قرار داده است.» او به مسأله دیگری نیز اشاره کرده و می‌افزاید: «برگزاری مراسم و آیین‌های ایرانی همگی مبتنی بر خانواده هستند؛ اما در این سال‌ها صله رحم، خاصه به‌صورت رو‌در‌رو و چهره‌به‌چهره کم‌رنگ شده و وسایل جدید ارتباطی به‌ویژه پیام‌رسان‌ها، جایگزین این ارتباط‌ها و تعاملات رو‌در‌رو شده‌اند.» آقای بهروزی معتقد است مسائل اقتصادی نقش کم‌رنگی در کاهش دورهمی‌های خانوادگی بازی می‌کنند و حضور بیش از اندازه در شبکه‌های اجتماعی منجر‌به تغییر سبک زندگی و انزوای اجتماعی شده است. او تأکید می‌کند: «شب یلدا و چنین مراسمی را به هیچ عنوان در کنار دوستان نمی‌پسندم و تلاش می‌کنم فرزندانم نیز این را بیاموزند.»

captcha
شماره‌های پیشین