616
چهارشنبه، ۲۸ آذر ۱۳۹۷
13
دکتر ابراهیمی دینانی در نشست «مأموریت‌ پژوهش‌های علوم انسانی در دوران معاصر»: | حداد عادل: علوم انسانی عضوی است که به آن خون نمی‌رسد

علوم انسانی باید دیو هفت‌سر مدرنیته را بشناساند

نشست «مأموریت‌ پژوهش‌های علوم انسانی در دوران معاصر» دیروز با سخنرانی دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی، استاد فلسفه و دکتر غلامعلی حدادعادل، رییس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد.

تحقق تمدن نوین اسلامی  نیازمند رسانه‌ای قوی در عرصه بین‌المللی

یادداشت دکتر محمدهادی همایون عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق؟ع؟

صبح نو

دکتر ابراهیمی دینانی در نشست «مأموریت‌ پژوهش‌های علوم انسانی در دوران معاصر»: | حداد عادل: علوم انسانی عضوی است که به آن خون نمی‌رسد

علوم انسانی باید دیو هفت‌سر مدرنیته را بشناساند

نشست «مأموریت‌ پژوهش‌های علوم انسانی در دوران معاصر» دیروز با سخنرانی دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی، استاد فلسفه و دکتر غلامعلی حدادعادل، رییس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در دانشگاه علامه طباطبایی تهران برگزار شد.

دینانی در این نشست تقسیم علوم به انسانی و غیرانسانی را از اساس غلط دانست و گفت: علم اساساً انسانی است. هیچ موجودی غیرانسان در دنیا علم ندارد که ما بخشی از علوم را انسانی و بخشی را غیرانسانی بدانیم. علم، انسانی است اما معلوم آن، گاهی طبیعت، انسان و ...می‌شود. تقسیم به «معلوم انسانی» و «معلوم غیرانسانی» درست است.

انسان را نمی‌توان اندازه گرفت
بخش دیگر سخنرانی دینانی با طرح این پرسش بود که «انسان را چگونه می‌توان شناخت؟». او به نگاه‌های مهندسی به علم و انسان انتقاد کرد و گفت: «هَندَسَة»، معرب «اندازه» و به معنای اندازه‌گیری است. مهندسان همه چیز حتی ابعاد سیارات و کهکشان‌ها را نیز اندازه می‌گیرند. خیلی هم از آن‌ها قدردانی می‌کنیم که این زحمت را متحمل می‌شوند و اتفاقاً لازم هم هست اما آیا مهندسان می‌توانند بشر را اندازه بگیرند؟ اساساً آیا بشر قابل اندازه‌گیری است؟ خیر! بشر قابل اندازه‌گیری نیست. او افزود: والله که مخالف روانشناسی، جامعه‌شناسی و ... نیستم اما نمی‌توانم بپذیرم یک روانشناس زحمتکش، که اتفاقاً به کار او در جامعه نیاز داریم، بگوید من چون رفتار انسان را تحلیل می‌کنم پس انسان را می‌شناسم. من مخالف علوم‌کاربردی نیستم اما معتقدم همه چیز کاربرد و اندازه نیست. دنیای امروز به سوی کاربردی رفته است، اما انسان‌شناسی در علوم انسانی کار آسانی نیست. رشته‌های روانشناسی، جامعه‌شناسی و ... انسان را در رفتار و کاربردش می‌شناسند. رفتار دلالت بر شخصیت انسان دارد اما آیا همه شخصیت انسان در رفتارش پیاده می‌شود؟ مگر همه انسان در رفتارش متجلی می‌شود که شناخت رفتار او انسان را آن‌گونه که باید به ما بشناساند؟ 
 
روح تکنولوژی را بشناسیم
دینانی در پایان گفت: امروز در دنیای مدرن زندگی می‌کنیم ومدرنیته یک افعی هفت‌سر است. 
من با مدرنیته مخالف نیستم. پیشرفت انسانی خیلی هم خوب است اما انسان باید روح تکنولوژی و جایگاه خود را در این پیشرفت و در این دنیای مدرن بشناسد که نمی‌شناسد. ما هم در ایران به این موضوع توجه نداریم، بدون تعارف امروز در ایران در شرایطی زندگی می‌کنیم که یکسره غربی شده‌ایم. تکنولوژی دنیای مدرن از روحی ناشی می‌شود که آن را به خوبی نمی‌شناسیم. علوم‌انسانی باید به این سوال‌ها پاسخ دهد.
حداد عادل در این نشست با انتقاد از سیطره مهندسان و پزشکان بر کشور گفت: تصور عموم مردم این است که کار اصلی جامعه را پزشکان و مهندسان انجام می‌دهند و علوم‌انسانی اصطلاحاً به گل و بلبل می‌پردازد. در مناصب کشور و مقام‌های اجرایی هم اگر نگاه کنید، عمدتاً کار اصلی دست مهندسان و پزشکان است، نه اینکه کار آن‌ها لازم و مؤثر نباشد، بلکه علوم انسانی به اندازه علوم پایه و مهندسی جدی گرفته نمی‌شود. هزینه‌های پژوهش در حوزه‌های علوم انسانی خیلی کمتر از علوم مهندسی است و در نتیجه این حوزه با مشکل بازار کار هم مواجه شده است. اما آیا واقعاً علوم انسانی کاربردی نیست و در مقابل رشته‌های مهندسی اهمیتی ندارد؟ به عقیده من، مسائلی در جامعه امروز ایران وجود دارد که جز با پژوهش‌های علوم انسانی حل نمی‌شوند. علوم انسانی مثل عضوی از بدن است که خون به آن نمی‌رسد و لاغر و نحیف باقی مانده است.
 
لزوم مسأله‌یابی در پژوهش
حداد عادل در ادامه به مسائلی اشاره کرد که علوم انسانی در حل آن می‌تواند نقش‌آفرینی کند. او گفت: مسأله خانواده که به کیان ملی ما مرتبط است و تزلزل آن فرهنگ کشور را به مخاطره می‌اندازد، امروز باید جدی گرفته شود. بی‌رغبتی به ازدواج، افزایش سن ازدواج، میل به بچه‌دار نشدن  یا به یک و دو فرزند اکتفا کردن، کاهش جمعیت کشور، افزایش طلاق و مشکلات بچه‌های طلاق از عوارض تهدید کیان خانواده است. مسأله اعتیاد معضل دیگری در جامعه است. خانواده‌هایی را که سرپرست آن‌ها به اعتیاد دچار شده است، از نزدیک دیده‌ام. این بلا واقعاً خانمان‌سوز است. آیا برای حل این معضل فقط قوانین سفت و سخت نیاز است یا به علوم انسانی نیاز داریم؟ مدتی در مجمع تشخیص مصلحت نظام به اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مشغول بودیم و با بررسی‌های خود مشاهده کردیم که این مسأله چه ابعاد وسیع اجتماعی را دربرمی‌گیرد.
 مهاجرت از روستاها به شهرها و از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ و از ایران به خارج کشور معضل بزرگی است، گویی مشکلی ایجاد شده که می‌خواهد همه خون جامعه را در یک جا متمرکز کند. در این ۴۰‌سال روستاها را آباد کردیم. بین روستاها و شهرها جاده ساختیم و امکانات و تکنولوژی را به روستا بردیم تا زندگی بومی آنان تأمین باشد اما آن‌ها بر همان اتومبیلی که به آن روستا بردیم، سوار می‌شوند و با همان جاده‌ای که ساختیم، به شهر مهاجرت می‌کنند. همچنین موضوعاتی مانند ایجاد اشتغال در فضای تحریم و اصلاح نظام تعلیم و تربیت نیز از مسائلی هستند که جز با پژوهش‌های علوم انسانی حل نمی‌شوند.
او افزود: تعلیم و تربیت و آموزش‌و‌پرورش در هر جامعه‌ای کار متخصصان علوم انسانی است، فرهنگ هم از دیگر مباحث مهم در این حوزه محسوب می‌شود که باید در جامعه گسترش پیدا کند. یکی از معایب مردم جامعه این است که قانون‌پذیر نیستند و باید دید علوم انسانی چه کاری می‌تواند کند برای اینکه قانون‌پذیر شویم. برای مدت طولانی ملت ما به بی‌قانونی عادت کرده‌اند و برای اینکه نسل نویی ایجاد کنیم که تمکین به قانون در آن‌ها نهادینه شود، باید به متخصصان علوم انسانی مراجعه کنیم.
حداد عادل با تأکید بر لزوم «مسأله‌شناسی» در علوم انسانی و اجتماعی گفت: فهرست بالابلندی از مسائل فردی و اجتماعی در جامعه وجود دارد که باید به متخصصان علوم‌انسانی سپرده شود، بنابراین علوم انسانی و دانشگاه‌های آن را نمی‌توان فردی انگاشت. وزارت علوم هم باید سهم بسزایی برای علوم انسانی بپردازد و اصحاب علوم انسانی باید در حوزه‌های مدیریت و اجرایی کشور وارد شوند. 
اگر قرار است علوم انسانی تصویرش عوض شود، باید مسأله‌شناسی کنیم و در تعیین موضوع پایان‌نامه‌ها سراغ مسائل واقعی جامعه برویم.
او در پایان به برنامه‌های شورای تحول در علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره کرد و گفت: در شورای تحول علوم انسانی، سه عنصر بومی‌سازی، کارآمدی و روزآمدی را ملاک قرار داده‌ایم. بومی‌سازی از این جهت نیاز است که ما می‌خواهیم دین و فرهنگ خودمان را داشته باشیم و البته باید بدانیم که علوم انسانی با نوشتن «بسمه‌تعالی» در آغاز مقاله‌ها اسلامی نمی‌شود، بلکه به پژوهش‌های مؤثر در این حوزه نیاز است. کارآمدی و روزآمدی نیز به این جهت نیاز است که بتوانیم از علوم انسانی برای مسائلی که ذکر کردم استفاده کنیم. 
 

captcha
شماره‌های پیشین