582
شنبه، ۰۵ آبان ۱۳۹۷
12

خبر

«صبح‌نو» از جایگاه رسانه‌های بیگانه در جامعه ایرانی گزارش می‌دهد

بازنده‌های همیشگی

رادیو برلین در سی‌ام آبان‌ماه‌1318 پخش فارسی خود را آغاز کرد. رادیو برلین اولین رسانه خارجی است که به قصد تاثیرگذاری بر جامعه ایرانی برنامه‌های خود را به زبان فارسی پخش کرده است. آن روزها آلمان‌ها جنگ جهانی دوم را در اروپا آغاز کرده بودند و همراه کردن دولت و ملت ایران برایشان اهمیت زیادی داشت. خیلی نگذشت که رادیو بی‌بی‌سی هم برنامه‌های فارسی خود را آغاز کرد. انگلیسی‌ها همان زمان که برای خارج کردن نیروهایشان از دانکرک می‌جنگیدند تلاش می‌کردند در رقابت با آلمان‌ها سهمی برای خود در فضای افکار عمومی ایرانی دست‌وپا کنند. این نبرد رادیویی تا دوران اشغال ایران توسط قوای متفقین در شهریور‌1320 ادامه پیدا کرد. انگلیسی‌ها با کمک نفوذ رادیو بی‌بی‌سی توانستند ایران را اشغال کنند. پس از اشغال ایران و قحطی بزرگ 1320، ایران این روزها دوباره تحت حمله پرفشار رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه قرار گرفته است. در این گزارش سعی کرده‌ایم موج تازه راه‌اندازی شبکه‌های فارسی زبان بیگانه را از منظر تاریخی بررسی کنیم.

گفت و گوی «صبح‌نو» با دکتر جلال غفاری درباره موج تازه راه‌اندازی شبکه‌های فارسی زبان

می خواهند بگویند زنده‌ایم

 برای درک بهتر علت تأسیس شبکه‌های جدید فارسی‌زبان با دکتر جلال غفاری، رییس دانشکده‌علوم‌اجتماعی‌و‌فرهنگی دانشگاه‌امام‌حسین‌؟ع؟ گفت‌وگویی انجام دادیم. 

صبح نو

«صبح‌نو» از جایگاه رسانه‌های بیگانه در جامعه ایرانی گزارش می‌دهد

بازنده‌های همیشگی

رادیو برلین در سی‌ام آبان‌ماه‌1318 پخش فارسی خود را آغاز کرد. رادیو برلین اولین رسانه خارجی است که به قصد تاثیرگذاری بر جامعه ایرانی برنامه‌های خود را به زبان فارسی پخش کرده است. آن روزها آلمان‌ها جنگ جهانی دوم را در اروپا آغاز کرده بودند و همراه کردن دولت و ملت ایران برایشان اهمیت زیادی داشت. خیلی نگذشت که رادیو بی‌بی‌سی هم برنامه‌های فارسی خود را آغاز کرد. انگلیسی‌ها همان زمان که برای خارج کردن نیروهایشان از دانکرک می‌جنگیدند تلاش می‌کردند در رقابت با آلمان‌ها سهمی برای خود در فضای افکار عمومی ایرانی دست‌وپا کنند. این نبرد رادیویی تا دوران اشغال ایران توسط قوای متفقین در شهریور‌1320 ادامه پیدا کرد. انگلیسی‌ها با کمک نفوذ رادیو بی‌بی‌سی توانستند ایران را اشغال کنند. پس از اشغال ایران و قحطی بزرگ 1320، ایران این روزها دوباره تحت حمله پرفشار رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه قرار گرفته است. در این گزارش سعی کرده‌ایم موج تازه راه‌اندازی شبکه‌های فارسی زبان بیگانه را از منظر تاریخی بررسی کنیم.

جنگ رسانه‌ای، رادیویی علیه ذهن‌های ایرانی در جریان کودتای 28مرداد‌1332 علیه دولت ملی دکتر مصدق به‌اوج خود رسید. شبکه چهار رادیوی بی‌بی‌سی در روز 22‌آگوست‌2005 برنامه ­ای از سری برنامه­ های موسوم به «داکیومنت/ سند» با عنوان «یک کودتای خیلی بریتانیایی» پخش کرد. 
در این برنامه که توسط «مایک تامپسون» مجری و برنامه‌ساز شناخته شده این شبکه تولید شد و بعداً چندین جایزه رسانه‌­ای هم دریافت کرد، تصریح شد قبل از کودتا گوینده خبر بی.بی.سی فارسی با اعلام جمله «اکنون ساعت دقیقا 12 نیمه‌شب است» به جای جمله همیشگی «اکنون ساعت 12 نیمه‌شب است» پیامی رمزی به شاه و همراهانش برای اطمینان‌ بخشیدن به آنان و نشان‌دادن آمادگی لندن برای عملیات کودتا، دادند.  بدین ترتیب بی‌بی‌سی فارسی ناچار شد به این حقیقت تلخ اعتراف کند و در فیلم مستندی که به مناسبت کودتای ۲۸‌مرداد توسط این شبکه‌ فارسی‌‌زبان پخش شد، برای نخستین‌بار به نقش بی‌بی‌سی به‌عنوان بازوی پروپاگاندای دولت انگلیس در ایران و ایجاد کودتا برای براندازی دولت دکتر مصدق اعتراف کرد.
 راوی این برنامه در سخنانی تصریح کرد: «دولت انگلیس از رادیوی فارسی‌ زبان بی‌بی‌سی برای پیشبرد پروپاگاندای خود علیه مصدق استفاده کرد و مرتباً مطالبی بر ضد مصدق از این شبکه­ رادیویی پخش می‌شد، به حدی که کارکنان ایرانی رادیوی فارسی ‌زبان بی‌بی‌سی به خاطر این حرکت دست به اعتصاب زدند.»  با سقوط دولت مصدق، پای دولت‌های استعمارگر که برای مدت کوتاهی قطع شده بود دوباره به ایران باز شد و با انعقاد قرارداد کنسرسیوم این بار آمریکا هم در تاراج منابع نفتی ایران هم‌سفره انگلیس شد. 
پس از انقلاب اسلامی، در آستانه جنگ تحمیلی و در طول دوران دفاع مقدس تعداد شبکه‌های رادیویی فارسی‌زبان به‌طور روز‌افزون زیاد شد. از رادیو بغداد گرفته تا صدای آمریکا و رادیو اسرائیل. هر کدام از این رادیو‌ها با انتشار هر روزه اخبار ناامید کننده و گزارش‌های بی‌اساس سعی می‌کردند مقاومت مردم ایران را بشکنند. رادیو بغداد در همان روزهای آغازین جنگ اعلام کرد: «خلبانان با هواپیماهای خویش به عراق پناهنده شوند. رژیم ایران درصدد تصفیه ارتش و جایگزین نمودن سپاه به جای آن است.» 
از مهم‌ترین محورهای تبلیغی عراق در اوایل جنگ تلاش سازماندهی شده برای بی‌انگیزه کردن ارتش ایران بود. بخش فارسی رادیو بغداد در قسمتی از برنامه‌های خود از تلاش جمهوری اسلامی ایران برای سرگرم کردن ارتش در درگیری‌های مرزی و غافل شدن از اوضاع وخیم سیاسی و اقتصادی ایران خبر می‌دهد و می‌گوید: «حیثیت ارتش توسط سپاه پاسداران زیر پا گذاشته شده است.» اوج دروغ‌پردازی و بی‌تعهدی این رادیو در خبر اعدام نیروهای ارتشی در مرزها به چشم آمد. رادیو بغداد در روزهای پایانی سال‌1359 گزارش داد: «به بهانه جنگ مرزی افسران ارتش اعدام می‌شوند.» نتیجه این بمباران خبری علیه مردم و نیروهای نظامی ایران آزادسازی خرمشهر و تعقیب دشمن بعثی در خاک عراق و حفظ تمامیت ارضی کشور در پایان دوران دفاع مقدس بود.
در دی‌ماه‌1387 در حالی که تکاپوهای پیش از انتخابات دهم ریاست‌جمهوری در فضای داخلی جامعه ایرانی در جریان بود، شبکه فارسی‌زبان جدیدی با نام «بی‌بی‌سی فارسی» متولد شد. رسانه سلطنتی انگلستان پس از دهه‌ها که بخش فارسی آن فقط از رادیو پخش می‌شد، تلویزیون فارسی خود را نیز راه‌اندازی کرد. شبكه بی‌بی‌سی فارسی كه چیزی حدود 6‌ماه پیش از دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تأسیس شده بود، تلاش بسیاری برای پوشش اخبار انتخابات و نامزدها می‌كرد و درست 24ساعت پیش از آغاز رأی‌گیری برنامه‌های خود را شبانه‌روزی كرد. خط القای تقلب در اخبار و تحلیل‌های این رسانه از همان آغاز تأسیس قابل ردگیری است اما اوج کار مربوط به همان شب انتخابات است. در حالی که انتخابات هنوز در جریان بود این شبکه تلویزیونی در گفت‌وگو با کسانی همچون فرخ نگهدار، رییس گروهک فدائیان خلق به صراحت از تقلب به عنوان کلیدواژه همنشین انتخابات دهم استفاده کرد. این روزها نیز با افول بی‌بی‌سی فارسی به سبب اختلافات درونی و شکست پروژه‌های عمده‌ای که پیگیری می‌کرد شبکه‌های فارسی زبان تازه‌ای ظهور کرده‌اند.
 شبکه‌هایی مانند «ایران اینترنشنال» و «ام‌بی‌سی فارسی» تازه‌ترین اهرم‌های فشار بیگانگان علیه روح و قلب مردم ایران‌اند. پیش‌تر در گزارش‌هایی جداگانه به منابع مالی و وابستگی‌های این رسانه‌ها پرداخته بودیم اما این بار قصد داریم با مرور سیر تاریخی عملکرد رسانه‌های فارسی زبان بیگانه تلاش کنیم تا به پاسخ این سوال مهم نزدیک شویم: چرا رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه در رسیدن به اهداف‌شان موفق نبوده‌اند؟ برای نزدیک شدن به پاسخ این سؤال خوب است به‌سراغ یکی از معتبرترین پژوهش‌های صورت گرفته درباره رابطه مخاطبان و رسانه‌ها سری بزنیم. 
استوارت هال در مقاله  رمزگذاری/ رمزگشاییِ تلویزیونی (1973)، بر این نکته تأکید می‌کند که فرایند ارتباط- از لحظه تولید پیام تا لحظه دریافت پیام از سوی مخاطب- باید به‌عنوان یک کلیت در نظر گرفته شود. هال استدلال می‌کند که امکان استنباطِ بیش از یک برداشت یا قرائت از متون رسانه‌ای وجود دارد؛ یعنی میان پیامی که به وسیله فرستنده رمزگذاری می‌شود و آن چه از سوی مخاطب رمزگشایی می شود، لزوماً انطباق یا همانندی وجود ندارد. الگوی رمزگذاری/ رمزگشاییِ هال، برخلاف رویکرد رفتارگرایی در ارتباطات، تقارن مستقیم و سرراست بین معنای مورد نظر فرستنده و چگونگی تفسیر آن معنا به وسیله دریافت کننده را رد می کند. به عبارتی، رمزهای رمزگذار و رمزگشا الزاماً همسان نیست. آنچه استوارت هال درباره فرآیند رمزگذاری و رمزگشایی می‌گوید ما را تا حد زیادی به پاسخ نزدیک می‌کند. این نظریه برای ما روشن می‌کند چرا شبکه‌های فارسی‌زبان بیگانه الزماً در رسیدن به همه هدف‌های خود موفق نیستند و در یک برآیند کلی شکست می‌خورند. مخاطبان ایرانی، برنامه‌ها و در واقع پیام‌های این شبکه‌ها را نه در موضعی همدلانه که با مقاومت در موقعیت تضاد، رمزگشایی و فهم می‌کنند. در همین راستا آقای دکتر‌مهدی منتظر‌قائم و آقای رضا کاوند در مقاله‌ای با عنوان «نحوه خوانش و رمز گشایی شبکه‌های فارسی‌زبان ماهواره‌ای» می‌نویسند: «یکی از عوامل مهمی که مخاطبان نمی‌توانند با این شبکه‌ها ارتباط برقرار کنند هویت است. مخاطبانی که در این دسته می‌گنجند؛ فردی که مانند آن‌ها فارسی صحبت می‌کند و خود را ایرانی می‌داند، شبیه به او و دیگر ایرانی‌هایی باشد که او می‌شناسد و با آن‌ها در ارتباط است اما به دلایل مختلف آن‌ها این افراد را این‌گونه نمی‌یابند. 
در بعضی موارد اجابت نشدن این انتظار باعث عدم ارتباط با این افراد می‌شود. آن‌ها نمی‌توانند خود را با افراد نشان داده شده در این شبکه‌ها همانند بدانند و به همین دلیل احساس جدایی با آن‌ها می‌کنند. گاهی از رفتارها، حرکات، نوع بیان، آواز‌ها و رقص‌ها خوششان نمی‌آید و از دیدن آن‌ها حتی گاهی آزار می‌بینند.»

captcha
شماره‌های پیشین