516
سه شنبه، ۰۲ مرداد ۱۳۹۷
8

خبر

کارشناسان در گفت‌و‌گو با «صبح نو» از آسیب‌های تداوم عرضه ارز مسافرتی می‌گویند

دلار گردی با رانت اضافه

بانک مرکزی از 21 فروردین‌ماه امسال در مجموع معادل 312 میلیون دلار ارز بابت سفرهای خارجی پرداخت کرده است. پس از آنکه دولت از شامگاه 20 فروردین‌ماه تصمیم گرفت سیاست ارزی خود را تغییر دهد، تأمین ارز مسافرتی را نیز متقبل شد. تا پیش از اجرای سیاست‌های جدید ارزی به‌ویژه در ماه‌های پایانی پارسال و فروردین‌ماه امسال، بسیاری از شهروندان به بهانه تهیه ارز مسافرتی در مقابل صرافی‌ها صف می‌کشیدند و حتی وضع مقررات سختگیرانه نظیر ارائه گذرنامه ممهور به ویزا، پرداخت عوارض خروج و بلیت مسافرتی نیز مانع از آن نشد. در سه ماهی که از اجرای سیاست‌های جدید ارزی می‌گذرد، تخصیص ارز مسافرتی محل بحث کارشناسان و فعالان اقتصادی بوده است و همگان از اینکه منابع ارزی کشور صرف گردشگری‌های غیرضرور می‌شود، تأکید دارند.

صبح نو

کارشناسان در گفت‌و‌گو با «صبح نو» از آسیب‌های تداوم عرضه ارز مسافرتی می‌گویند

دلار گردی با رانت اضافه

بانک مرکزی از 21 فروردین‌ماه امسال در مجموع معادل 312 میلیون دلار ارز بابت سفرهای خارجی پرداخت کرده است. پس از آنکه دولت از شامگاه 20 فروردین‌ماه تصمیم گرفت سیاست ارزی خود را تغییر دهد، تأمین ارز مسافرتی را نیز متقبل شد. تا پیش از اجرای سیاست‌های جدید ارزی به‌ویژه در ماه‌های پایانی پارسال و فروردین‌ماه امسال، بسیاری از شهروندان به بهانه تهیه ارز مسافرتی در مقابل صرافی‌ها صف می‌کشیدند و حتی وضع مقررات سختگیرانه نظیر ارائه گذرنامه ممهور به ویزا، پرداخت عوارض خروج و بلیت مسافرتی نیز مانع از آن نشد. در سه ماهی که از اجرای سیاست‌های جدید ارزی می‌گذرد، تخصیص ارز مسافرتی محل بحث کارشناسان و فعالان اقتصادی بوده است و همگان از اینکه منابع ارزی کشور صرف گردشگری‌های غیرضرور می‌شود، تأکید دارند.

همین تخصیص ارز ارزان، سبب شده تا آژانس‌های مسافرتی برای استفاده از آن دست به ترفندهای جدیدی چون جابه‌جایی صوری مسافر و استفاده از سهمیه ارزی وی به‌ویژه در مقاصدی که نیازی به اخذ روادید ندارد، شوند و حتی برخی از هموطنان سفر خارجی را بر گردشگری داخلی ترجیح دهند. این روزها زمزمه‌هایی مبنی بر حذف ارز مسافرتی به گوش می‌رسد؛ موضوعی که به نظر می‌رسد مورد توافق دولت، مجلس، فعالان اقتصادی و حتی فعالان ارزی باشد که انتظار دارند در شرایط جدید پیش‌آمده برای کشور، منابع ارزی کشورمان بیش از پیش صیانت شود.

نظارتی وجود ندارد
آقای مهرداد بائوج لاهوتی، عضو فراکسیون 
میراث فرهنگی، صنایع دستی، گردشگری و مناطق آزاد مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه نظارتی بر ارائه ارز مسافرتی وجود ندارد، به روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید: «الان دولت برای کسانی که قصد مسافرت خارجی را دارند یارانه می‌دهد، قیمت ارز در بازار فرض کنید پنج هزارتومان است. دولت 4000 تومان می‌دهد و دولت این ارز را به کسی که به خارج می‌رود، پرداخت می‌کند.»
او ادامه می‌دهد: «باید ارائه ارز مسافرتی دسته‌بندی شود، برخی بیمار دارند، برخی دانشجو هستند و ...
 و ضرورت‌هایی برای رفتن وجود دارد که اجتناب‌ناپذیر است اما مسافرت‌هایی هم هست که طرف فقط برای تفریح می‌رود، باید این مسافرت‌ها را تفکیک کنیم، اینکه کسی می‌تواند مسافرت تفریحی برود و در بهترین هتل‌های کشورهای دیگر به تفریح بگذراند باید ارز مسافرتی و یارانه‌ای بگیرد؟»

خروج 20 میلیارد دلاری
لاهوتی با اشاره به اینکه در سال 10 میلیون نفر از کشور خارج می‌شوند؛ اظهار می‌دارد: «اگر بخواهیم به همه این‌ها ارز مسافرتی بدهیم چیزی حدود
 20 میلیارد دلار نیاز داریم که این عدد کوچکی نیست، آیا ما در مسافرت‌های داخلی هم این کار را کرده‌ایم. ما می‌گوییم که جزو 10 کشور برتر دنیا از نظر گردشگری هستیم چرا این یارانه را در داخل کشور خرج نکنیم. به‌عنوان مثال باید بگوییم کسی که می‌خواهد به مشهد برود امتیازاتی دریافت می‌کند.» 
عضو فراکسیون میراث فرهنگی، صنایع دستی، گردشگری و مناطق آزاد مجلس شورای اسلامی با تأکید براینکه در برنامه ارز مسافرتی، دولت قرار بود شرایطی را فراهم کند که مسافرت‌های خارجی کاهش پیدا کند، توضیح می‌دهد: «قرار بود با این کار ارز کمتری از کشور خارج شود، با این حساب اگر هر فردی 1000 یورو یا دلار بگیرد و از کشور خارج شود مسلماً فرصتی برای سوءاستفاده پیش می‌آید.»

خیز آژانس‌های مسافرتی برای ارز مسافرتی 
او با بیان اینکه خبرهایی مبنی بر اینکه برخی از آژانس‌های مسافرتی با ترتیب دادن سفر رایگان برای مردم ارز مسافرتی آنها را می‌گیرند و بعد در بازار آزاد ارائه می‌کنند، می‌گوید: «به نظرم با شرایط موجود باید دسته‌بندی برای ارائه ارز صورت بگیرد و باید در ‌شرایط موجود با مردم شفاف باشیم. ما این ارز را می‌توانیم هم صرف دارو کنیم، هم صرف اقدامات ضروری و هم اینکه به عده‌ای بدهیم که فقط قصدشان تفریح کردن است.»
لاهوتی می‌گوید: «به اعتقاد من مسافرت‌های تفریحی را از میان ارزهای مسافرتی حذف کنیم و افراد و اقدامات ضروری را در لیست دریافت‌کننده‌های ارز قرار دهیم. باید بر اساس واقعیت تصمیم بگیریم و فرصت سوءاستفاده و دلالی که ارز مسافرتی می‌تواند ایجاد کند، رفع کنیم.»
او با بیان اینکه یک میلیارد دلار وارد و 20 میلیارد دلار خارج کنیم، اقدام عقلانی‌ای نیست. اضافه می‌کند: «الان هرکسی می‌تواند ارز مسافرتی بگیرد، حتی کسانی هم که مسافرت نمی‌رفتند هم تصمیم گرفتند که در این آشفته بازار خود را مسافر نشان بدهند و ارز بگیرند، به نظرم راهی جز قطع کردن ارز مسافرتی وجود ندارد. فقط باید برای مسافرت‌های ضروری ارز بگیرند. باید تعریف مشخصی از ارز مسافرتی صورت بگیرد.»

متد اشتباه ارز مسافرتی
دکتر حسین محمودی اصل، کارشناس ارشد اقتصادی درباره مشکلات سیستم توزیع ارز مسافرتی و خلاءهای قانونی آن به روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید: «سازوکاری که در زمان تعیین برای ارز مسافرتی تبیین شد برمبنای این بود که قیمت ارز در بازار 5000 تومان است و برای قیمت 4200 تومان صرافی نیاز نیست و اینکه مسافران درگیر آن هستند. با این متد، روشی طراحی شده که اصلاً برای این موضوع جایی نگذاشته بود تا بعداً که بازار ثانویه شکل گرفت قیمت ارز تفاوت معناداری نداشته باشد ولی در این رانتی ایجاد شد که در طراحی لحاظ نشده بود.»
او ادامه می‌دهد: «این روند ادامه پیدا کرد و دولت هم خواست که روش را به رسمیت نشناسد درحالی‌که مگر می‌شود دولت این را به رسمیت نشناسد، جای دیگر برای رفع نیازهای متفرقه دیگر مثل تبدیل دلار به ریال دیده نشده است. مشکل این است که ما باید فضا را طوری پیش ببریم که مردم از کاهش ارزش پول هراسی نداشته باشند و به سمت دلار نیایند، ما باید سمت تقاضا را کنترل کنیم نه سمت عرضه را. بالاخره کسی که متقاضی ارز است هرطور شده ارز مورد نیاز خود را هرچند شده با قیمت‌های بالا تهیه و بازارهای ما هم به همین ارز آزاد استناد خواهند کرد.»

سازوکار تعریف نشده 
این کارشناس ارشد اقتصادی اضافه می‌کند: «سازوکار باید تعریف می‌شد، به‌عنوان مثال ابلاغ می‌شد که ارز مسافرتی 10 درصد قیمت بالاتر از قیمت بازار ارائه می‌شود، این سازوکار از اول تعریف نشده است و قیمت‌گذاری براساس ارز تک‌نرخی بود که به این تک‌نرخی بودن هم ایراد داریم. درهر صورت این نواقص وجود دارد. حالا یا باید فروش در صرافی‌ها را آزاد کنیم که مسافر خودش برای خرید ارز آزاد اقدام کند یا اینکه بگوییم چون صرافی‌ها را محدود کرده و هر ماه 100، 200 هزار مسافر را درگیر بازار غیررسمی نکنیم که در همین بازارها قیمت صعودی نشود، می‌توانیم سازوکاری داشته باشیم و بگوییم مثلاً مبنا ارز مبادله‌ای است.»
او ادامه می‌دهد: «الان در فرودگاه‌ها هم به همین روش عمل می‌کنند، یعنی بعد از گیت مسافران از بانک‌ها ارز دریافت می‌کنند این راهکار خوبی است اما به چه قیمتی موضوع مهم است. می‌توانیم بگوییم این ارز به قیمت مبادله‌ای و سامانه نیما داده می‌شود اما زمانی‌که از گیت رد شد با قیمت دیگری بخرد، الان با توجه به اینکه صرافی‌ها را محدود کرده‌ایم رفتن مسافران به بازارهای غیررسمی یعنی رشد چندین برابر قیمت و افزایش فشار به مردم.»

اول راهکار بعد عمل
آقای محمودی اصل معتقد است: «اول باید راهکار را مشخص کنیم بعد ارز بدهیم نه اینکه در همه‌جا 
پر کنیم که ارز نمی‌دهیم بعد بگوییم می‌دهیم ولی روی روش آن کار می‌کنیم، این سخنان همگی می‌تواند در تشدید جو موجود بازار ارز مؤثر باشد. عده‌ای که در روزهای آینده مسافرند با توجه به وضعیت موجود تصمیم می‌گیرند زودتر برای خرید ارز اقدام کنند و این اتفاق باعث افزایش فشار مضاعف به بازار خواهد شد.»
این کارشناس ارشد اقتصادی اضافه می‌کند: «درنهایت به نظرم باید قیمت ارز مسافرتی براساس مبنایی مثل سامانه نیما باشد و روش پرداخت آن همان سیستم بانکی باشد و قیمت آن فرق کند و براساس این اتفاق فضای رانتی که به‌وجود آمده است، برطرف شود.»

سیستم نظارتی و خلأ‌ها
او در پاسخ به این سؤال که آیا در بخش آژانس‌های مسافرتی هم می‌توان سازوکاری را برای نظارت دقیق‌تر تعریف کرد، می‌گوید: «ما در هر جایی فضا و خلأیی ایجاد کرده‌ایم و مثلاً در ارز 4200 تومانی گفتیم که واردکننده‌ها از آن استفاده کنند اما نظارت درستی بر روی آن وجود ندارد و روش‌های سنتی هم که جواب نمی‌دهد ما باید جلوی فضای رانت را بگیریم.»
محمودی اصل ادامه می‌دهد: «اتفاقاً خود دلار 4200 تومانی با توجه به تفاوت قیمت، انگیزه مسافرت شده است. ما نمی‌توانیم دسته‌بندی کنیم که مثلاً مسافرت کسی کاری و تفریحی و ... است، بنابراین باید تصمیمی واحد و جلوی ارز مسافرتی گرفته شود، اما این کار هم نمی‌تواند بدون برنامه رخ دهد. اگر بگوییم مسافر ارز را از سامانه نیما تهیه کند که مبلغی پایین از قیمت غیر رسمی است هم به مسافر کمک کرده‌ایم که مسافرت‌های رایگان آژانس‌ها کاهش یابد هم اینکه مسافران دیگر سرگردان برای تهیه ارز به بازار ارز هجوم نخواهند آورد.»

ارز مسافرتی را مسافر می‌گیرد نه دفاتر
آقای حرمت‌اله رفیعی، رییس هیأت‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران نیز درباره اخباری که درباره تخلفات آژانس‌های مسافرتی درباره برگزاری سفرهای رایگان و جمع‌آوری ارز مسافرتی برای فروش در بازار آزاد، به روزنامه «صبح‌نو» می‌گوید: «ارز را که به ما نداده‌اند که نظارتی روی آن داشته باشیم ارز را به خود مسافر داده‌اند و باز با مشورت ما هم نداده‌اند که درباره نوع کنترل یا میزان آن بخواهیم نظری بدهیم. چندین‌بار هم جلساتی در بانک مرکزی در این زمینه داشته‌ایم و روش‌هایی را پیشنهاد برای کنترل داشته باشیم، اما استفاده‌ای از این روش‌ها نشد.»
او ادامه می‌دهد: «اینکه در برخی خبرها مسوولان مختلف می‌گویند که دفاتر از ارز مسافرتی سوءاستفاده می‌کنند. اصلاً این موضوع ربطی به دفاتر ندارد، دفاتر تنها بلیت هواپیما و هتل با قیمت مشخص می‌فروشند و عده‌ای که سوءاستفاده‌گرند و در همه جای دنیا وجود دارند، از این ارز به‌دلیل اینکه به روش غلط از سوی دولت عرضه می‌شود، سوءاستفاده می‌کنند و نظارتی حداقل از سمت ما نمی‌تواند داشته باشد.»

تعدیل 80‌درصدی با ادامه سیاست‌های ارزی غلط
رفیعی معتقد است: «برای صنف گردشگری هم یک دلار و یورو ارز تخصیص داده نشده که بگویند دفاتر باید برآن نظارت کنند، گلایه‌مندیم که این صنف و صنعت که 100‌هزار نفر از آن ارتزاق می‌کنند و شاغل هستند، به دلیل همین سیاست‌های غلط 40‌درصد آن ریزش داشته است و بیم آن می‌رود که اگر با همین روش ادامه پیدا کند اواخر تابستان و اوایل پاییز که فصل کسادی بازار گردشگری است این میزان به 70 تا 80 درصد واقعی برسد و این تعداد پرسنل سربار جامعه بشوند.» رییس هیأت‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران می‌گوید: «نگرانی من این است که این‌همه به غلط بودن این روش و جایگزینی روش دیگری تأکید داریم، همان‌هایی که توپ را به زمین دفاتر گردشگری می‌اندازند، نکند همین‌ها منتفع هستند.»

دلالان همیشه هستند اما ...
او در پاسخ به اینکه در این بازار آیا می‌توان دلالان را شناسایی کرد، تأکید می‌کند: «مگر می‌شود که قابل شناسایی نباشند، توریست تعریف دارد و تیپ توریست هم مشخص است، رابط‌های قضایی و انتظامی وجود دارد و می‌تواند در فرودگاه‌ها زمانی‌که افراد از گیت خروجی عبور می‌کنند افراد را شناسایی کنند. خیلی از افراد توریست واقعی نیستند همان‌گونه که قبلاً از این افراد به‌عنوان باربر و قاچاق‌کننده بار در امارات و کشورهای جنوبی استفاده می‌شده است، چرا این حرف را می‌زنم؟ ببینید، به محض اینکه اعلام شده ارز مسافرتی قرار است قطع شود؛ همین دو، سه روز خیلی از پروازها خالی مانده است.»
رفیعی می‌گوید: «همین ایرلاین‌هایی که تا یک ماه آینده پروازهای خود را بسته در صورتی که من رییس صنف نمی‌توانستم قبلاً یک بلیت بگیرم، چطور شده که الان پروازها باز شده است؟ پس این معلوم است که می‌توان به این موضوع رسیدگی کرد. دفاتر در مجموعه‌های خودشان مستقرند و کارشان را انجام می‌دهند و برای سرپا ایستادن دست و پنجه نرم می‌کنند. در فرودگاه‌ها افراد می‌توانند بعد از اینکه از گیت رد ‌شدند ارز مسافرتی‌‌ بگیرند.» رییس هیأت‌مدیره انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران می‌گوید: «روش کنونی روش بسیار غلطی برای دادن ارز مسافرتی است که بازار ارز را هم ملتهب کرده است و دودش هم به چشم صنف ما می‌رود، ما گفتیم ارز را به دفاتر بدهند، نه به این معنا که به هر کدام 100 هزار دلار ارز بدهیم، دفاتری که به‌صورت رسمی و قانونی و با رعایت همه موازین برای مسافر بلیت صادر می‌کنند و تمام اقدامات آن‌ها کارشناسی شده باید ارز در اختیارشان باشد. اگر ارز مسافرتی قطع شود در بازار فاجعه رخ خواهد داد.» آشفته‌بازار ارز و اقتصادی که در سراشیبی قرار گرفته با سیاست‌های نادرست و البته مدیریت ناکارآمد، باعث شده تا امروز در همه جهات اقتصاد دچار آسیب‌های جدی‌ای باشیم، آسیب‌هایی که مانند ضربه‌های تبر پایه‌های اقتصادی کشور را هدف گرفته و هر روز بر قدرت آن افزوده می‌شود. بازار ارز نیازمند نگاه و برخورد جدی و برنامه‌ریزی برای کاهش التهاب است، در غیر این‌صورت باید منتظر وخیم‌تر شدن اوضاع 
باشیم.
 

captcha
شماره‌های پیشین