487
دوشنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۹۷
8

خبر

«صبح نو» مشکلات تجهیز بیمارستان‌ها به دستگاه‌های درمان سرطان را بررسی می‌کند

نوربالا برای پرتوهای کمرنگ

ایران در بین 183 کشور، در رده 123 بروز به سرطان قرار دارد. این آمار را قائم‌مقام وزیر بهداشت، دکتر علی‌اکبر سیاری به نقل از «مهر» در تیرماه سال گذشته داده است. با وجود این که کشور در ردیف‌های آخر قرار دارد اما معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت آقای «رضا ملک‌زاده» در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجو، متوسط نرخ سالانه بروز سرطان در ایران را 158 مورد در هر 100 هزار نفر عنوان می‌کند. این عدد بر اساس گزارش مرجع جهانی ثبت سرطان در پنج قاره جهان، 182 در هر 100 هزار نفر است اما آمار ابتلای ایرانیان از سال 93 به‌روزرسانی نشده است. مسأله ابتلا به بیماری سرطان در کشور زمانی مهم جلوه می‌کند که یکی از درمان‌های این بیماری مهلک، پرتودرمانی است. بسیاری از آمار تازه منتشرشده اما از کمبود دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی سرطانی در کشور می‌گویند.

صبح نو

«صبح نو» مشکلات تجهیز بیمارستان‌ها به دستگاه‌های درمان سرطان را بررسی می‌کند

نوربالا برای پرتوهای کمرنگ

ایران در بین 183 کشور، در رده 123 بروز به سرطان قرار دارد. این آمار را قائم‌مقام وزیر بهداشت، دکتر علی‌اکبر سیاری به نقل از «مهر» در تیرماه سال گذشته داده است. با وجود این که کشور در ردیف‌های آخر قرار دارد اما معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت آقای «رضا ملک‌زاده» در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجو، متوسط نرخ سالانه بروز سرطان در ایران را 158 مورد در هر 100 هزار نفر عنوان می‌کند. این عدد بر اساس گزارش مرجع جهانی ثبت سرطان در پنج قاره جهان، 182 در هر 100 هزار نفر است اما آمار ابتلای ایرانیان از سال 93 به‌روزرسانی نشده است. مسأله ابتلا به بیماری سرطان در کشور زمانی مهم جلوه می‌کند که یکی از درمان‌های این بیماری مهلک، پرتودرمانی است. بسیاری از آمار تازه منتشرشده اما از کمبود دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی سرطانی در کشور می‌گویند.

 دکتر پیام آزاده و دبیر سومین کنگره بین‌المللی و سیزدهمین همایش سالانه کلینیکال آنکولوژی ایران درباره آمار مبتلایان به سرطان در کشور گفت: «دقیق‌ترین آمار سرطان که در واقع آخرین آمار بوده، مرتبط با آمار مبتلایان در سال 93 است که 112 هزار و 160 مورد اعلام می‌شود. 46درصد از مبتلایان زنان و 54درصد مردان بوده‌اند همچنین شایع‌ترین سرطان‌ها در کل جمعیت، سرطان سینه، پروستات، پوست، معده و روده است.» اما خارج از ارقام و آماری که درباره سرطان در این کنگره مطرح شد، آزاده درباره تجهیزات پزشکی در حوزه پرتودرمانی آمار عجیبی داد: «در حوزه پرتودرمانی 100 دستگاه کمبود داریم که وزارت بهداشت عزم خود را جزم کرده است تا با خرید این دستگاه‌ها کمبودها را رفع و دستگاه‌های قبلی را نیز
به روز کند تا به موضوع عدالت در سلامت در سطح کشور دست یابیم.» اما رادیوتراپی چیست و چرا در درمان سرطان مهم است؟ رادیوتراپی و پرتودرمانی، نوعی درمان برای سرطان است که طی آن از پرتوی پرانرژی و یونیزان با دوز بالا برای از بین بردن سلول‌های سرطانی و جلوگیری از گسترش آ‌نها استفاده می‌شود.
رادیوتراپی به صورت خارجی و یا حتی داخلی انجام می‌شود.

تحریم‌ها مؤثر بودند
 دکتر احمد عامری، عضو انجمن رادیوتراپی آنکولوژی ایران در گفت‌وگو با «صبح‌نو» درباره دلایل کمبود دستگاه‌های رادیوتراپی در کشور توضیح می‌دهد: «عوامل مختلفی در این کمبودها دخیل است. یکی از این عوامل، موضوع تحریم‌هاست. ما سالیان سال است که تحریم هستیم و تکنولوژی‌های رادیوتراپی پیشرفت کرده است، این در حالی است که دستگاه‌های قدیمی که سورس‌های رادیواکتیو در داخلش بود و دریچه آن باز و بیمار درمان می‌شد، به دستگاه‌هایی تبدیل شده است که اشعه ایکس را تولید می‌کنند. این دستگاه‌ها تکنولوژی پیشرفته دارند و جزو های تک (high tech) هستند، در یک دوره خیلی طولانی در این خصوص عقب افتادیم.» عامری البته معتقد است که عوامل دیگری درباره کمبود تکنولوژی‌ها وجود دارند: «میزان بروز سرطان در کشور در حدود متوسط است ولی میزان افزایش آن به نظر می‌آید که رشد زیادی است.» او تأکید می‌کند که اگر نیاز باشد، کمبود هم بیشتر احساس می‌شود: «تعریف‌های مختلفی برای کمبود تجهیزات و دستگاه‌های رادیوتراپی لحاظ شده است اما آن چه که روتین است و در تعریف جهانی درنظر گرفته شده است، به ازای هر 250 هزار نفر یک دستگاه نیاز است؛ یعنی هر یک میلیون نفر چهار دستگاه لازم است.» عضو انجمن رادیوتراپی آنکولوژی ایران البته معتقد است که با یک حساب سرانگشتی، نیاز جامعه ایرانی در حدود چند صد دستگاه می‌رسد: «با این حساب در حدود 320 تا 330 دستگاه در کشور نیاز است. اگر استانداردهای خودمان را لحاظ کنیم و استانداردها را پایین بیاوریم در حدود 120 تا 130 تعداد دستگاه در کشور کم داریم.» عامری البته معتقد است که استاندارد درستی در کشور برای سرانه دستگاه‌های رادیوتراپی وجود ندارد: «استانداردی در کشور وجود ندارد اما استانداردها بر اساس میزان درآمد، میزان اثربخشی و بسیار دیگری از عوامل دخیل هستند، در کشور هیچ کسی به فکر تعریف استاندارد نیست ولی از استانداردهای دیگر کشورها کپی‌برداری می‌شود.»
او البته تأکید می‌کند: «ما از استانداردهای جهانی استفاده می‌کنیم و یکی، دو درجه کمتر از آن چیزی را  که آنها مدنظر دارند ما لحاظ می‌کنیم. از طرفی هم باید توجه کنیم که افزایش بروزمان به سرطان خیلی زیاد است و توجه بیشتری را می‌طلبد.» عضو انجمن رادیوتراپی آنکولوژی ایران معتقد است: «نظر شخصی من این است که کمی پایین‌تر از کشورهای پیشرفته باید استانداردی را برای خودمان در نظر بگیریم.»

سود دستگاه‌ها کم است
 این‌ها تنها دلایل کمبود دستگاه‌های رادیوتراپی در کشور نیستند. عامری یکی دیگر از عوامل مؤثر در کمبود دستگاه‌های رادیوتراپی در کشور را عدم توجه سیستم‌های بهداشتی کشور می‌داند: «در سال‌های گذشته به درمان سرطان توجه نشده است. شاید در دولت گذشته کمی به آن توجه شده است.» عامری معتقد است که درمان رادیوتراپی در کنار دارو مهجور قرار گرفته است: «دارو سود فراوانی دارد و توجهات را به خود جلب کرده است.» این در حالی است که رادیوتراپی درمان مؤثرتری است: «رادیوتراپی صرفه اقتصادی بیشتری هم دارد اما مسأله اینجاست که سرمایه‌گذاری در رادیوتراپی هزینه بالایی می‌خواهد و بنابراین توجهی به آن نمی‌شود. غفلت از این زمینه هم بوده است که توجهی به سرمایه‌گذاری نشده است و این عقب‌ماندگی ایجاد شده است.» او درباره آمار ابتلا به سرطان نیز توضیح می‌دهد: «در ایران متأسفانه سیستم آماری قابل قبولی نداریم. وزارت بهداشت تلاش‌هایی را کرده و در سازمان بهداشت جهانی آماری را ثبت کرده است. بر اساس همان آمار هم سازمان بهداشت جهانی گزارش‌هایی را ایجاد می‌کند.
بر اساس همین گزارش‌ها، میزان ابتلا به سرطان در کشور در حد متوسط است. ولیکن افزایش بیماری‌مان جزو کشورهای پیشرو هستیم.» عامری توضیح می‌دهد که کمبود دستگاه‌ها در کشور تنها مشکل اساسی نیستند. میزان تجهیزات دستگاه‌های رادیوتراپی هم براساس جامعه آمار مناسبی در سطح کشور منتشر نشده است: «به نظر می‌آید که به‌غیراز کمبودی که در کشور برای دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی رادیوتراپی وجود دارد، پراکندگی مناسبی هم وجود ندارد. در برخی از مناطق دستگاه‌های رادیوتراپی وجود ندارد و در برخی از نقاط کشور هم بیش‌ازحد نیازشان دستگاه‌ها وجود دارند. این توزیع هم توزیع مناسبی نیست.» در بسیاری از شهرها و استان‌های محروم کشور، یا دستگاه وجود ندارد و یا این که دستگاه قدیمی استفاده می‌شود که امکان درمان پیشرفته وجود ندارد. او تأکید می‌کند: «دستگاه‌های پیشرفته، میزان عوارض را کمتر می‌کند و بهتر است که دستگاه‌های قدیمی هم به روز شود.»

رادیوتراپی برای مسوولین به‌صرفه نیست
 پزشک آنکولوژی معتقد است که دستگاه‌های رادیوتراپی می‌تواند درمان مناسبی برای درمان و یا پیش‌روی سرطان باشد: «60 تا 70درصد بیماران مبتلا به سرطان، در مرحله‌ای از درمانشان به رادیوتراپی نیاز دارند. بر طبق آماری که سازمان بهداشت جهانی داده است، اگر رادیوتراپی را به‌عنوان یک درمان در نظر بگیریم، چون بسیاری از درمان‌های سرطان‌ها درمان ترکیبی مانند شیمی‌درمانی، رادیوتراپی، جراحی دارند، اگر به‌عنوان یک درمان درنظر بگیریم. تقریباً 40 تا 50 درصد سرطان‌ها با جراحی درمان می‌شوند. 40 درصد با رادیوتراپی درمان می‌شوند و 10 تا 15 درصد است که تنها شیمی‌درمانی آنها را درمان می‌کند.» این‌ها همه در حالی است که بودجه بسیار زیادی صرف دارودرمانی و یا شیمی‌درمانی می‌شود. پزشک آنکولوژیست تأکید می‌کند: «من احساس می‌کنم که رادیوتراپی برای مسوولان جا نیفتاده است. آنها نمی‌دانند که رادیوتراپی یعنی چه و چه منافعی دارد و یا این که برایشان به‌صرفه نیست که این کار را انجام دهند. بالاخره آنهایی که در وزارت بهداشت هستند، می‌دانند که سرطان چیست. آنها که در رأس تصمیم‌گیری قرار دارند، سرطان‌شناس هم هستند اما توجه آن‌چنانی به رادیوتراپی نمی‌شود و اگر توجهی می‌شود، سطحی است؛ بنابراین رادیوتراپی درمان بسیاربسیار مؤثرتری از شیمی‌درمانی است.» این‌ها همه در حالی است که برای تأمین داروی سرطان در کشور سالانه 1500 میلیارد تومان هزینه می‌شود: «بسیاری از دستگاه‌های رادیوتراپی کشور خوابیده است. در بسیاری از بخش‌های خصوصی که دستگاه وجود دارد، کسی نمی‌تواند با این دستگاه‌ها کار کند. این‌ها نشانه بی‌توجهی مسوولان به رادیوتراپی است.» عامری توضیح می‌دهد که درباره سرطان و رادیوتراپی تصمیم گرفتن سخت است: «به این سادگی‌ها نیست که هر کسی که نامی از سرطان شنید برای رادیوتراپی هم تصمیم بگیرد. یک انجمنی وجود دارد به نام انجمن آنکولوژی رادیوتراپی ایران که همه اعضای آن در حوزه سرطان و رادیوتراپی هم مشکلات مردم، مالی و سیستم و تکنولوژی را می‌دانند. آنها اثربخشی دستگاه‌ها را می‌دانند و می‌فهمند که کدام تکنولوژی و دستگاه جنبه تجاری دارد و به درد بیمار نمی‌خورد. باید در خصوص سرطان و رادیوتراپی سیاست‌گذاری شود.» عضو انجمن آنکولوژی و رادیوتراپی معتقد است: «وزارتخانه باید مشورت مناسب و درستی بگیرد. این کار تابه‌حال انجام نشده است.»

سند تنظیم کرده‌ایم
 دکتر علی مطلق، رییس اداره سرطان وزارت بهداشت است. او بعد از جلسه‌ای که برای افزایش تعداد دستگاه‌های شتاب‌دهنده و رادیوتراپی داشته است، در گفت‌وگو با «صبح‌نو» با اشاره به سه راه درمانی سرطان و با تأکید بر مؤثر بودن رادیوتراپی در درمان سرطان، معتقد است که در ایران و جهان به روش رادیوتراپی کمتر توجه شده است: «در سال گذشته مطالعه‌ای انجام شد و بر طبق آن در جهان اصولاً رادیوتراپی کمتر از آن چیزی که باید مورداستفاده قرار می‌گیرد و این موضوع به‌خصوص در کشورهای درحال‌توسعه بیشتر وجود دارد.» رییس بخش سرطان وزارت بهداشت توضیح می‌دهد که برای حل این مشکل راه‌حلی هم اندیشیده است: «در چند سال گذشته درباره همه زیرساخت‌هایی که برای درمان سرطان و تشخیص هستند، برنامه‌ای را تحت عنوان آمایش سرزمینی سرطان انجام داده‌ایم. در این آمایش سرزمینی مشخص شده است که ما در کجا هستیم و در ده سال آینده بسته به تغییر شرایط باید به کجا برویم.» در این آمایش میزان نیروی انسانی، تخت، تجهیزات و دستگاه‌های رادیوتراپی نیاز است. همه این‌ها در سندی به‌عنوان، شبکه ملی مراقبت سرطان تنظیم شد. یکی از همین زیرساخت‌ها هم تأمین زیرساخت‌ها، در حوزه دستگاه‌های شتاب‌دهنده و رادیوتراپی است: «در حال حاضر به دلایل متعدد کمبود این دستگاه‌ها را داریم و در حال حاضر برنامه‌ریزی می‌کنیم که هم مراکز موجود ما از نظر دسترسی به این دستگاه‌ها در شرایط ایده‌آل‌تری قرار بگیرند و هم مراکزی در آینده به چه نحو تجهیز و ساخته شوند. این برنامه‌ریزی‌ها انجام شده است.» مطلق درباره برنامه‌ریزی‌های
انجام شده هم عنوان می‌کند: «قبل از هر کاری ما این سند را به دانشگاه‌ها ابلاغ کرده‌ایم. در حال حاضر بر اساس شرایط موجودشان باید به چه سمتی حرکت کنند؛ مثلاً اگر مراکز درمانی ندارند و نیاز دارند، باید ایجاد شوند. اگر زیرساختی ندارند و باید ساخته شود، ما شرایط و چگونگی این زیرساخت را برای آنها توضیح داده‌ایم. اگر کمبودی در زیرساختشان وجود دارد هم برای آ‌نها مشخص کرده‌ایم.» نیاز مراکز درمانی در کشور در حوزه زیرساخت‌ها اما در دو بخش است: «این مراکزی که در حال حاضر در حال کار هستند باید ارتقا پیدا کنند و مراکز استانداردی از لحاظ زیرساختی ایجاد شود. در وزارتخانه کاری که انجام می‌شود، جایگزین‌کردن و افزودن دستگاه‌های شتاب‌دهنده است.» اما اقدامات دیگری هم به صورت موازی در حال انجام است: «باید بدانیم که چه طور مراکزی را که داریم، دایر کنیم. برای اینکه مراکز را تعیین و تعریف کنیم، سه نوع مرکز مشخص شده است.» مراکز تیپ اول، برای تشخیص زودهنگام سرطان، مراکز تیپ دو برای درمان سرطان که عموماً خدمات رادیوتراپی و شیمی انجام می‌دهند و مراکز تیپ سه، مراکزی که جامع تشخیص و درمان را انجام می‌دهند، مراکزی است که در سند شبکه ملی مراقبت سرطان تنظیم شده است: «مراکز تیپ یک از سال 94، ساختش آغاز شده است. در حال حاضر کارهای تجهیزاتی این مراکز در حال انجام است.» اما مراکز تیپ دو و سه، نیاز به تأمین اعتبارات دارند: «این اعتبارات را از طریق کمک‌های دولتی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و یا خیرین انجام دهیم.» او مثال می‌زند: «امروز تفاهم‌نامه‌ای با حضور وزارت بهداشت، انرژی اتمی و سرمایه‌گذاری امضا شد تا یکی از مراکز جامع سرطان که برای دانشگاه علوم پزشکی ایران است، کار ساختش انجام شود.» برآورد هزینه اما نکته مهمی است که در این سند مدنظر گرفته شده است: «مراکز می‌تواند یک بیس حداقلی داشته باشند یا  این که یک امکانات کامل داشته باشند. چیزی در حدود 1000 تا 1500 میلیارد تومان به صورت حداقلی، نیاز است تا کل مراکزی که در نظر گرفته‌ایم ساخته و تجهیز شوند. در سطح ایده‌آل هم در برآورد 3000 میلیاردی لازم است.»  باید منتظر ماند و دید که سند شبکه ملی مراقبت سرطان می‌تواند مشکلات و خلأهای زیرساختی را از بین ببرد و بر شیب رشد ابتلا به سرطان که هر ساله تندتر هم می‌شوند، غلبه کند.

 

captcha
شماره‌های پیشین