479
یکشنبه، ۰۶ خرداد ۱۳۹۷
14

«جمعیت» اسلامی علیه «فردیت» سرمایه‌داری

حجت‌الاسلام رجبی، قائم مقام مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره):

«قرآن» هم کتاب هدایت است هم کتاب نظریه‌پردازی

نشست علمی «قرآن و نظریه‌پردازی در علوم انسانی» از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در بخش حوزوی بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد. در این نشست حجت‌الاسلام محمود رجبی، قائم‌مقام این مؤسسه الزامات و ضرورت‌های تحول در علوم انسانی بر مبنای آموزه‌های قرآن را تشریح کرد.

انتشار «هم‌اندیشی معرفت‌شناسی» با محوریت نظرات آیت‌الله مصباح

صبح نو

حجت‌الاسلام رجبی، قائم مقام مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره):

«قرآن» هم کتاب هدایت است هم کتاب نظریه‌پردازی

نشست علمی «قرآن و نظریه‌پردازی در علوم انسانی» از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در بخش حوزوی بیست و ششمین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد. در این نشست حجت‌الاسلام محمود رجبی، قائم‌مقام این مؤسسه الزامات و ضرورت‌های تحول در علوم انسانی بر مبنای آموزه‌های قرآن را تشریح کرد.

حجت‌الاسلام‌رجبی با بیان اینکه برای واژه نظریه تعاریف مختلفی ارائه شده است، اظهار داشت: در اینجا منظور از نظریه، هر نوع دیدگاهی است از موضوعات علوم انسانی که به صورت روشمند از آیات شریفه قرآن استخراج و استنباط شود. برخلاف مخالفت‌هایی که با علوم انسانی اسلامی می‌شود اگر کسی با فضای علمی علوم اجتماعی و علوم انسانی و جایگاهی که نسبت به قرآن قائل هستیم، آشنا باشد، تمام شبهاتی که در حوزه علوم انسانی اسلامی مطرح است حل می‌شود.
او برخی مخالفت‌ها با علوم انسانی اسلامی را سیاسی دانست و گفت: یک نوع برخوردهای عامیانه است که مخالفت آنها براساس زیربناهای فکری غربزدگی و اغراض سیاسی است. کسی که می‌گوید علم را باید اسلامی کرد به محتوای علم نظر دارد و به سرزمین کاری ندارد، ادامه داد: مثلاً گفته می‌شود اگر علم را اسلامی کنیم به این معنا است که بشر در هیج کجای دنیا به علم در حوزه انسانیت دست نیافته که این تصور
 باطلی است.
رجبی بر لزوم پالایش و تکامل علوم انسانی تأکید کرد و افزود: خود واژه اسلامی‌سازی و بومی‌سازی علوم معنایش این است که ما قبول داریم بشر یک دستاوردهایی را با عقل و تجربه خود به دست آورده است اما معتقدیم این‌ها کافی و غنی نیست و دارای نقایص و خطاهایی است، لذا در پرتو وحی می‌خواهیم این علم را تکامل بخشیم و پیرایش نماییم که به معنای این نیست تمام علوم بشری را در دریا بریزیم و از صفر شروع کنیم.
او به قابلیت‌های قرآن برای تولید علوم انسانی اشاره کرد و گفت: در مورد بهره‌گیری از قرآن در علوم انسانی و بازسازی علوم انسانی مطرح می‌شود که قرآن قابلیت محتوایی برای تولید علوم انسانی را ندارد. برخی مطرح می‌کنند گزاره‌هایی که در قرآن وجود دارد درحوزه علوم انسانی معدود و محدود است اما بر اساس تحقیقات صورت‌گرفته قرآن کریم در حوزه مسائل علوم انسانی به قدری گزاره‌های علمی فراوان دارد که انسان باورش نمی‌شود. بر اساس تحقیقی که در خصوص ناهنجاری‌های اجتماعی در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه صورت گرفته است، تقریباً در تمام موضوعات مطرح در ناهنجاری‌های اجتماعی در آیات ما سخن گفته شده، لذا اینکه مطرح می‌شود قرآن به لحاظ محتوایی قابلیت و ظرفیت بهره‌گیری در خصوص علوم انسانی و اجتماعی ندارد سخنی است نه از روی تحقیق، بلکه با یک نگاه اجمالی و از طریق اساتیدی که تا حدی نواندیش‌اند و تحت تأثیر اندیشه غربی قرار دارند، شنیده می‌شود.رجبی با اشاره به قابلیت‌های زبانی قرآن گفت: ادعا می‌شود سخنان قرآن فراتر از سطح مسائلی است که در رشته‌های مختلف علمی مطرح است. به‌عنوان مثال این قانون که پیامبران پیروزند، نمی‌خواهد پیروزی در صحنه اجتماعی را بگوید، بلکه می‌خواهد بگوید پیروزی در منطق است اما علم به مسائل روز و ملموس کار دارد. این سخنان نادرست است به دلیل اینکه کسانی که رجوع می‌کنند به این آیات فقط همین یک آیه را دریافت می‌کنند و دیگر نسبت به راهکارهایی که  قرآن در عرصه پیروزی انبیاء و غلبه مؤمنین بر کفار ذکر کرده غافل‌اند و با یک آیه قضاوت کلی نسبت به دیدگاه قرآن دارند. او درباره شبهاتی که در مورد نظریه‌پردازی قرآنی در علوم انسانی وجود دارد، گفت: گفته می‌شود قرآن کتاب هدایت است و چه ربطی دارد که هستی‌شناسی جامعه، هویت انسان و رابطه نفس و بدن را مطرح کند. مرحوم علامه‌طباطبایی در زمینه تربیت اجتماعی و اخلاقی و دیدگاهی که قرآن در این خصوص دارد در المیزان می‌گوید اسلام نظام تربیت اخلاقی فردی هر فرد را با توجه به ویژگی‌های اجتماعی و استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی مشخص می‌کند و تعلیم اسلامی در هر شأنی و موضوعی که فکر کنید اجتماعی است چطور می‌توان گفت قرآن در عرصه علوم اجتماعی سخن ندارد؟ قرآن برای علوم انسانی یک ظرفیتی است بی‌نظیر که کشف نشده و ما نیاز داریم کسانی در حوزه‌های مختلف علوم انسانی با تسلط بر حوزه‌های تفسیری یا با همکاری متخصصان حوزه تفسیری تحقیق و پژوهش کنند تا ذره‌ای از دریای بی‌کران قرآن را به دست آوریم. مقام معظم رهبری می‌فرمایند «ما تمام علوم بشری را جمع کنیم اندکی از علم است و قرآن دریایی از علوم انسانی است.»
رجبی بیان کرد: می‌توان از ظرفیت قرآن، علوم اجتماعی را که از غرب سرازیر شده در جامعه ما، بومی‌سازی و اسلامی کنیم و به تعبیر دیگر غنا و تکامل ببخشیم و بخش‌های باطل آن را کنار بزنیم. در جریان فتنه شاهد بودید آن تئوریسین اصلاحات گفت وقتی این علوم غربی را فرا گرفتیم از ما چه توقعی دارید جزء اینکه این فتنه را ایجاد کنیم.
او با بیان اینکه لازمه تحول در حوزه علوم انسانی بهره‌گیری از معارف علوم وحیانی است، افزود: این نگرش که در روش معرفت انحصارگرایی را حاصل کرده و هر آنچه را تجربه اثبات نکند علم نمی‌داند، مبنایی غلط است و ما باید از روش تجربی به‌عنوان یکی از روش‌ها بهره ببریم و در کنار آن روش وحیانی و عقلانی را به کار بگیریم. یکی از ظرفیت‌های قرآن در حوزه مبانی علوم انسانی است. تمام علوم انسانی رایج ما امروز مبتنی بر یک سلسله مبانی است که در غرب شکل گرفته و با فرهنگ غربی ساخته شده است.
حوزه مبانی وجودشناختی، معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی، ارزش‌شناختی، دین‌شناختی و مبانی جامعه‌شناختی 6حوزه‌ای است که در همه علوم انسانی مطرح است و از قرآن در این حوزه‌ها می‌توانیم استفاده کنیم.
وی به برنامه‌ریزی و مهندسی اجتماعی اشاره کرد و ادامه داد: امروزه یکی از بحث‌های جدی جامعه ما مهندسی اجتماعی است که متأسفانه تحقیق جدی در این حوزه از منظر قرآنی انجام نگرفته است. برنامه‌ریزی اجتماعی بسیار مهم است. اینکه مقام معظم رهبری تأکید روی این بحث کردند به خاطر نقش عظیمی است که در صلاح و فساد جامعه دارد؛ اسلام آمده جامعه را به سمت خدا سوق دهد مگر می‌شود برنامه نداشته باشد. در حوزه جامعه‌شناختی نهادهای مختلف اجتماعی را  داریم که این نهادها مبتنی بر یک نظام اجتماعی هستند و این نظام‌ها در قرآن وجود دارند لذا ما می‌توانیم علوم اجتماعی را در عرصه نظام‌سازی متحول کنیم.
رجبی در پایان گفت: حوزه دیگری که به لحاظ فرهنگی برای ما خیلی مهم است و بسیاری آسیب‌ها به خصوص آسیب‌های کلان ما مربوط به این حوزه می‌باشد این است که متخصصانی وجود دارند که تعهد آ‌نها در درجه مطلوب نیست و هراندازه تخصص بالاتر می‌رود آسیب بیشتر می‌شود و از آن تخصص برای ضربه‌زدن به جامعه و سوءاستفاده جهت منافع خود استفاده می‌کنند.  قرآن وقتی به ما نظریات مهندسی را می‌دهد، وقتی این آموزه‌ها به دانشجو القا می‌شود تعهد و تخصص را با هم منتقل می‌کند یعنی هم تربیت علمی دارد هم تربیت اخلاقی و دینی.

 

captcha
شماره‌های پیشین