470
دوشنبه، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۷
13
دکتر کیخا در نشست «امام خمینی (ره) و سیاست اخلاقی» مطرح کرد

تزکیه؛ مقدمه مبارزه با ظلم

نشست علمی «امام خمینی (ره) و سیاست اخلاقی»، از سلسله نشست‌های تخصصی همایش انقلاب اسلامی در منظومه فکری امام خمینی (ره)؛ از نظریه تا عمل، هفته گذشته با سخنرانی دکتر نجمه کیخا، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی در پژوهشکده امام خمینی (ره) برگزار شد.

خبر

صبح نو

دکتر کیخا در نشست «امام خمینی (ره) و سیاست اخلاقی» مطرح کرد

تزکیه؛ مقدمه مبارزه با ظلم

نشست علمی «امام خمینی (ره) و سیاست اخلاقی»، از سلسله نشست‌های تخصصی همایش انقلاب اسلامی در منظومه فکری امام خمینی (ره)؛ از نظریه تا عمل، هفته گذشته با سخنرانی دکتر نجمه کیخا، عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی در پژوهشکده امام خمینی (ره) برگزار شد.

کیخا درباره مفهوم «سیاست اخلاقی» گفت: امام از این اصطلاح استفاده نمی‌کند، بلکه سیاست الهی و عادلانه را به‌کار می‌برد. این یک بحث است که آیا ذیل سیاست الهی آن را به‌کار می‌برد و اگر چنین است، به چه شکلی و این که این سیاست اخلاقی چه شاخص‌هایی دارد. سیاست اخلاقی در اندیشه امام (ره) کمتر کار شده است، از طرف دیگر این بحث نه تنها در اندیشه امام (ره)، بلکه در علوم سیاسی نیز سیاست اخلاقی کم‌کار شده است، اخلاق سیاسی زیاد است اما سیاست اخلاقی در اندیشه غرب نیز پر رنگ نیست و در نتیجه می‌تواند مطلب بحث برانگیزی محسوب شود.
او هگل را بزرگ‌ترین فیلسوف غربی دانست که در این زمینه اندیشیده است و افزود: بعد از او کسی را نداریم که به این مسائل پرداخته باشد.
بحث سیاست اخلاقی را که هگل می‌گوید در آن یک نوع هماهنگی را مطرح می‌کند و می‌گوید وقتی بین زندگی فردی و جمعی انسان‌ها، گسستی نباشد و آرمان‌های شخصی آن‌ها همان باشد که در نهادهای سیاسی است، آن زمان می‌توان گفت این سیاست اخلاقی است.
کیخا در این‌باره توضیح داد: فرد در زندگی شخصی خود، متفاوت از زندگی اجتماعی زیست نمی‌کند و قوانین حاکم بر زندگی فرد همان است که بر جامعه حاکم است و نهادهای اجتماعی معلول اراده‌های ماست، در این هنگام است که سیاست اخلاقی در اندیشه هگل شکل می‌گیرد.
در اندیشه امام خمینی (ره) نیز دقیقاً این یگانگی وجود دارد اما از نقطه‌ای سیاست اخلاقی را شروع می‌کند که فرد است و معتقد است وقتی فرد ساخته شود، سیاست هم ساخته می‌شود و تاکید بر فرد برای این است که نهادهای جامعه نیز باید با چیزی که فرد ساخته است یگانه باشد و سیاست اخلاقی نیز بیشترین همبستگی را در زندگی ما ایجاد می‌کند.
به نظر کیخا در اندیشه امام (ره)، سیاست اخلاقی از دل سیاست فردی بر می‌آید لذا انسان‌سازی در اولویت است. او درباره اتصال فرد و جامعه توضیح داد: اگر بخواهیم بین فرد و جمع اتحادی را برقرار کنیم، این باید بر اساس یک محور باشد که آن محور فراتر از فرد و جامعه باشد و این دو را به یکدیگر متصل کند و آن محور، همان توحید و انگیزه الهی است که باید در فرد و اجتماع وجود داشته باشد که موجب یکپارچگی می‌شود.
وی تصریح کرد: نکته دیگر این که، راه حل‌هایی که در عرصه سیاسی داریم با آن راه حل‌هایی که در زندگی فردی داریم مشترک باشد.
وقتی امام (ره)، با مسوولان در مورد حل مسائل صحبت می‌کند راه‌حل‌هایی را ارائه می‌کند که وقتی با یک فرد در مورد مسائل شخصی او صحبت می‌کند همان‌ها را مطرح می‌کند. همانطور که به فرد توصیه می‌کنیم که یک‌سری از اصول شرعی را رعایت کند از جمله این‌که گناهان را رها کند تا مشکلاتش حل شود، دقیقاً در سیاست نیز همان توصیه‌ها را از امام (ره) می‌بینیم.
کیخا به تعریف امام از سیاست اشاره کرد و گفت: نظر امام درباره سیاست بر اساس تعریفی است که از قوای انسانی دارد. انسان در چه صورتی به تعادل می‌رسد؟
همان عوامل در سطح اجتماع نیز موجب تعادل می‌شود. باید بین قوای مختلف شما تعادلی باشد و عقل بر شهوت و غضب، حکومت کند و در سطح اجتماع نیز دقیقاً همین است و امام (ره)، می‌گویند اگر شهوت و غضب غلبه کند، سیاست را از مسیر درست آن خارج می‌کند و عقل باید حکومت کند و این عقل نیز زمانی درست عمل می‌کند که ذیل شرع قرار بگیرد.
او با طرح این سؤال که آیا سیاست عادلانه و الهی در اندیشه امام همان سیاست اخلاقی است، گفت: اگر از بُعد اجتماع نگاه کنیم، طبق تعریف شهید مطهری، عدالت مقدم بر اخلاق است، به این دلیل که عدالت هر چیزی را سر جای خود قرار می‌دهد و اخلاق بعد از این است و بعد از این که حقوق آنها داده شد به این می‌پردازند که از حق خود نیز می‌توانید بگذرید و اخلاق مرتبه‌ای بالاتر از عدالت است و یک زیادت معنایی دارد و یک درجه رشدیافتگی می‌خواهد که بیشتر از عدالت است.
در سطح جامعه باید عدالت محقق شود. وقتی حق کسی را نداده باشید، نمی‌توانید به او هدیه دهید و احسان کنید. حکومت وقتی به تکالیف اولیه خود عمل نکند، نمی‌تواند ادعای اخلاقی داشته باشد لذا سیاست عادلانه در
اولویت است.
سیاست عادلانه نیز یک مرحله‌ای پایین‌تر از سیاست اخلاقی است که متعالی‌تر است اما سیاست الهی در اندیشه امام (ره)، هم عادلانه است و هم اخلاقی و هر دو را
شامل می‌شود.
او به سطوح مختلف سیاست اخلاقی در اندیشه امام اشاره کرد و سطح اهداف و راه‌حل‌ها را مورد بررسی قرار داد و افزود: امام می‌گوید مسیری که در سیاست داریم، همان هدف انبیا(علیهم السلام) است و می‌گوید هدفی که از ابتدای خلقت بوده حالا به ما رسیده است که همان بسط توحید و افزایش شناخت مردم از عالم و خداست است. تمام کارها در این زمینه مقدمه است و تشکیل نظام اسلامی و حفظ آن نیز مقدمه است و هدف نیست.
کیخا به مفهوم «تکلیف» در نظر امام اشاره کرد و گفت: ایشان می‌گویند باید همه کارها با انگیزه تکلیف صورت گیرد. در کارهایی که انسان انجام می‌دهد مهم نیست که خود آن را تأیید کند، باید کاری را انجام دهید که بدانید خدا
تأیید می‌کند.
بحث انگیزه الهی در اندیشه امام (ره) مطرح است، تا حدی هم به‌دلیل بُعد عرفانی اندیشه ایشان است. یک‌سری از اندیشمندان اسلامی می‌گویند ادیان آمده‌اند که به مردم خدمت کنند.
در اندیشه امام بحث مردم جدی است اما امام (ره) نمی‌گوید نقطه مرکزی مردم هستند.
می‌گوید وقتی خدا از شما راضی است که مردم از شما راضی باشند اما در بحث‌های دیگر که صحبت می‌کند می‌گوید همه‌چیز بر محور رضایت الهی است.
این نیز قابل تأمل است که چرا وقتی این همه می‌گوییم که امام؟ره؟ به مردم توجه می‌کند و می‌گوید این نظام تا وقتی برقرار است که مردم آن را بخواهند. امام (ره) در صحبت‌های خودشان همه چیز را بر محور انگیزه الهی قرار می‌دهند، همین بحث سؤال دیگری را ایجاد می‌کند.
او در ادامه بیان کرد: در هیچ کجا در اندیشه امام (ره)، سودگرایی را نمی‌بینید و می‌گوید با این انگیزه اگر جلو روید شکست خورده‌اید و تصریح می‌کند که باید کارها با انگیزه انجام تکلیف باشد.
فضیلت‌گرایی را نیز در مکتب اخلاقی ایشان می‌بینیم که دقیقاً به سبک فلاسفه قبل از ایشان است. به این صورت که ابتدا کتب اخلاقی نوشته‌اند و بعد کتب سیاسی را تألیف کرده‌اند؛ مانند افلاطون و ارسطو. امام هم نخستین کتبی که نگارش می‌کنند عرفانی است و بعد از آن اخلاقی است و بعد مباحث سیاسی را مطرح می‌کنند.
کیخا به تقسیم‌بندی اخلاق به فضیلت‌گرا، سودگرا و تکلیف‌گرا اشاره کرد و گفت: انگیزه اینقدر مهم است که می‌توانیم بگوییم دو نوع اخلاق داریم؛ اخلاق تکلیفی و
اخلاق انگیزشی.
چند روش است که امام (ره)، در دیدار با  مسوولان از آن‌ها استفاده می‌کند. از جمله این روش‌ها تزکیه است. در مورد تزکیه اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که باید پاکسازی کنیم. تعلیم و تربیت افزوده شدن به ما و تزکیه کم شدن از ما و پاکسازی است اما امام معتقد است همراه با تزکیه معارفی نیز به انسان افزوده می‌شود.
 امام (ره) می‌گوید، وقتی انسان تزکیه انجام دهد، می‌تواند از زیر بار ظلم خارج شود. نکته بعد این‌که فرد به آرامش می‌رسد و این یکی از مواهب تزکیه است.‌ امام می‌گوید ریشه مفاسد در نفس انسان است و لذا با تزکیه می‌تواند این مفاسد را از میان بردارد و تزکیه توانمندسازی است، نه فقط این‌که بگوییم یک‌سری خصوصیات از انسان کم می‌شود، بلکه توانمندسازی روحی است و باعث توسعه می‌شود.

 

captcha
شماره‌های پیشین