469
یکشنبه، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷
15
«صبح‌نو» لغو برنامه‌های پاموک در ایران را بررسی کرد

فرصتی که از دست رفت

در روزهای ابتدایی نمایشگاه کتاب خبری اعلام شد که تقریباً مثل بمب عمل کرد؛ «اورهان پاموک» برنده جایزه نوبل ادبیات به ایران می‌آید. تقریباً در سال‌های اخیر در حوزه ادبیات شخصیت جهانی به ایران نیامده بود و حال حضور پاموک در ایران فرصت خوبی بود تا مستقیم با نگاه نویسنده کشور همسایه خود آشنا شویم هر چند کتاب‌هایش عموماً در ایران ترجمه شده است. اورهان پاموک، نویسنده و رمان‌نویس اهل کشور ترکیه و برنده جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۰۶ است. او نخستین ترک‌تباری است که این جایزه را دریافت کرده‌است. از او تاکنون 17 اثر منتشر شده است.

خبر

صبح نو

«صبح‌نو» لغو برنامه‌های پاموک در ایران را بررسی کرد

فرصتی که از دست رفت

در روزهای ابتدایی نمایشگاه کتاب خبری اعلام شد که تقریباً مثل بمب عمل کرد؛ «اورهان پاموک» برنده جایزه نوبل ادبیات به ایران می‌آید. تقریباً در سال‌های اخیر در حوزه ادبیات شخصیت جهانی به ایران نیامده بود و حال حضور پاموک در ایران فرصت خوبی بود تا مستقیم با نگاه نویسنده کشور همسایه خود آشنا شویم هر چند کتاب‌هایش عموماً در ایران ترجمه شده است. اورهان پاموک، نویسنده و رمان‌نویس اهل کشور ترکیه و برنده جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۰۶ است. او نخستین ترک‌تباری است که این جایزه را دریافت کرده‌است. از او تاکنون 17 اثر منتشر شده است.

باری پاموک به ایران آمد و قرار بود در چند مراسم ادبی شرکت کند. برپایی یک نشست خبری، شب پاموک، دیدار با تعدادی از نویسندگان ایرانی و نیز شرکت در نمایشگاه کتاب ازجمله برنامه‌های پیش‌بینی شده برای این نویسنده ترک‌تبار بود.

 پاموک: انگار ایران وطن من است
نخستین برنامه اورهان پاموک صبح روز چهارشنبه برگزار شد. در این نشست خبری که با حضور تعداد محدود و معدودی از رسانه‌ها برگزار شد، پاموک درباره علت حضورش در ایران گفت: تاریخ و فرهنگ ایران و ترکیه درهم‌آمیخته است.  کتاب‌هایم به ۶۰ زبان دنیا ترجمه شده است اما وقتی به ایران می‌آیم انگار وطن خودم است. در تهران بودن برای من لذت‌بخش است و این دومین‌بار است که به ایران آمده‌ام.
 کتاب‌هایم نیز از ۲۵ سال پیش به فارسی ترجمه شده است. برخی از دوستان ایرانی رمان «نام من قرمز» را بیشتر از آنکه ترکی بدانند ایرانی می‌دانند زیرا در آن درباره ایران و مینیاتور ایرانی نوشته شده است.
پاموک حتی پا را فراتر گذاشت و گفت: «کتاب سیاه» تحت تأثیر «منطق‌الطیر» عطار و در قالب رمان پست‌مدرن نوشته شده است که نشان‌دهنده تأثیر فرهنگ ایرانی بر وی و نوشته‌هایش است.  نکته جالب در سخنان پاموک تمجید از ایران بود. بابت حفظ هویت فرهنگی‌اش: برای هویت ایران احترام قائلم زیرا این کشور هویت خودش را حفظ کرده است و تداوم فرهنگ در این کشور دیده می‌شود.
 در هر جای دنیا که با ایرانی‌ها مواجه می‌شوید در انتهای صحبت‌های‌شان دو بیت شعر می‌خوانند. ای کاش ما ترک‌ها نیز حداقل می‌توانستیم این دو بیت شعر را بخوانیم.
 آیا پاموک حامی سلمان رشدی است؟
به نظر می‌رسید در تهران اتفاقات خوبی برای پاموک بیفتد با این حال ظاهراً قرار نبود حضور پاموک در تهران سرانجام خوشی داشته باشد. اول این که در غروب چهارشنبه خبر رسید که تمام برنامه‌های پاموک در تهران لغو شده است. دلیل؟ ازدحام احتمالی جمعیت. با این حال کلید اصلی این ماجرا را در سخنان حجت الاسلام پژمانفر، نایب‌رییس کمیسیون فرهنگی مجلس دانست که خواستار برخورد با عوامل دعوت کننده از پاموک شد. دلیل این نماینده مجلس هم حمایت قدیم این نویسنده ترک از سلمان رشدی بود.پژمان‌فر در این‌باره گفت: دعوت کردن یک انتشارات از کسی که اعتقادات ما را زیر سؤال برده و به فرمایش امام راحل در مورد سلمان رشدی، به طور واضح در اقصی نقاط دنیا مطرح شد، که وجود منحوس این مرتد را از زمین پاک کنند و این را در سیاست خارجی ما هم اعلام کردند؛ فکر می‌کنم، دستگاه‌های امنیتی نیز باید به این مسأله وارد شوند، غیر از ارشاد که باید پاسخگو باشد و ما نیز از طریق مجلس پیگیری خواهیم کرد که چطور چنین افرادی که پشتیبان این جریان فکری بوده‌اند و از آن حمایت کرده‌اند، به راحتی بیایند و همان مبانی و سخنان خودشان را در نمایشگاه طرح کنند. این اقدام انتشارات ققنوس اقدامی ضدامنیتی، ضدفرهنگی و ضددینی است و کسانی هم که در ارتباط با این موضوع سهل‌انگاری و همکاری می‌کنند، دستگاه‌های مسوول باید با آنها برخورد مطلوب داشته باشد.با این اظهارات و البته فشارهای دیگری که ظاهراً از سوی ارشاد و نیز ارگان‌های دیگر وارد شد، درنهایت تمام برنامه‌های اورهان پاموک در ایران لغو شد و این نویسنده نامدار ترک تنها به چند مصاحبه اختصاصی با رسانه‌ها بسنده کرد و درنهایت نیز تهران را ترک کرد.

در این میان چند سؤال مطرح است:
     1- اورهان پاموک یک‌بار در سال 1382 زمانی که هنوز نوبل نگرفته بود به دعوت انتشارات ققنوس به ایران آمده بود و تمام برنامه‌های پیش‌بینی شده وی برگزار شد. درآن زمان کسی به حضور پاموک، اعتراض نکرد و او نیز درباره حمایت از سلمان رشدی اظهارنظری نکرد هر چند یکی از مدیران نشر ققنوس در واکنش به اظهارات حجت‌الاسلام پژمانفر اعلام کرد «خبر حمایت اورهان پاموک از سلمان رشدی کذب محض است. در این مورد از ایشان امروز سؤال شد و گفت اصلاً هیچ صحبتی در مورد شخص مورد نظر نداشته است و او را نمی‌شناسد.»این سخن را نگارنده از چند نفر از ناشران و البته مدیران نشر شنید که در جلسات خصوصی از وی سؤال کرده بودند و پاسخ مشابه را شنیده بودند.
    2-نکته قابل توجه در این میان اخذ مجوزهای لازم برای حضور چنین شخصی است که بدون شک از طرف دعوت‌کنندگان انجام شده که در اینجا قاعدتاً وزارت ارشاد و البته نهادهای امنیتی هستند. اینکه حضور پاموک با هماهنگی بوده و بعد به دلایل نامشخص و البته بعضاً خنده‌داری نظیر نگرانی درباره جمعیت زیاد، امری عجیب است. قاعدتاً حضور پاموک در نمایشگاه اتفاق ویژه‌ای است ولی نه آنقدر که خطری جانی برای این نویسنده داشته باشد چه آنکه حضور نویسنده‌ای در حد برنده نوبل با تأمین همه شرایط لازم انجام خواهد شد.
       3-حضور پاموک در شرایط کنونی کشور فرصت بی‌نظیری بود. فرصتی برای مخابره بهترین پیام‌ها از ایران از سوی برنده جایزه نوبل. در شرایطی که برجام از سوی آمریکا یک‌طرفه نقض شده و ایران‌هراسی از سوی دشمنان کشورمان در بالاترین حد ممکن انجام می‌شود اظهارات اولیه پاموک درباره کشورمان که به جهان مخابره می‌شد مورد توجه افکار عمومی جهان قرار می‌گرفت ولی لغو یکباره برنامه‌های این نویسنده مدل خبررسانی را کاملاً معکوس کرد. سال‌هاست که رسانه‌های غربی به همراه برخی اذناب داخلی‌شان مدعی‌اند نویسندگان در ایران آزادی ندارد و حال این اتفاق توانسته مصداقی برای بهتان‌هایشان باشد، هر چند پاموک در مصاحبه‌های دیگرش هم باز سخنانی نگفت که مورد توجه رسانه‌های غربی باشد علیه ایران اما باز هم همان لغو یکباره برنامه‌ها کار را خراب کرد.
            4-سال‌هاست از حضور نداشتن در عرصه‌های بین‌‌المللی و نیز عدم حضور چهره‌های سرشناس جهانی در ایران می‌گوییم و آن را به ضعف ناشران و نهادهای فرهنگی خود می‌اندازیم.
حال حضور اورهان پاموک فرصت بی‌نظیری بود تا وی با خروج سودمندانه از ایران، خود مبلغ ما شود و از در مجامع جهانی و البته مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های احتمالی‌اش دیگر نویسندگان را برای حضور در ایران ترغیب کند اما بی‌توجهی به این موارد از سوی افرادی که باعث لغو این برنامه‌ها در ایران شدند این فرصت را از نشر ایران گرفت.
    5-لغو برنامه‌های پاموک در ایران فرصت خوبی را از نویسندگان و البته اهالی نشر ایران گرفت تا از تجربیات یک نویسنده در تراز جهانی استفاده کنند. بی‌شک وقتی نویسنده‌ای آثارش در سراسر جهان خواننده دارد جهان وسیع‌تری برای آثارش در نظر می‌گیرد و انتقال این تجربیات می‌توانست به نویسندگان ایرانی کمک کند تا علاوه بر حفظ هویت بومی و ملی خود نویسنده جهانی را نیز به خود جذب کنند که متأسفانه این فرصت از دست رفت.
         6-به نظر می‌رسد در لغو برنامه‌های اوران پاموک در ایران قصوری متوجه ارشاد است چرا که وقتی حساسیت‌هایی متوجه شخصی است این افراد باید نسبت به توجیه و برطرف کردن سوءتفاهم‌ها اقدام می‌کردند که این اتفاق نیفتاده است. در روزی که پاموک قرار بود به نمایشگاه کتاب بیاد و نیامد مسوولان ارشاد و نمایشگاه کتاب توصیه کردند این نویسنده در ساعات ابتدایی صبح و در خلوتی به نمایشگاه بیاید که از سوی بانیان حضور پاموک این پیشنهاد رد شد.

 

captcha
شماره‌های پیشین