469
یکشنبه، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷
13
دکتر علاسوند در نشست «مادری، اشتغال و سیاست اجتماعی در ایران»:

حاکمیت اسلامی هزینه مادری را جبران کند

هفته گذشته، مرکز تحقیقات زن و خانواده، میزبان نشست «مادری، اشتغال و سیاست اجتماعی در ایران» بود. در این نشست دکتر راحله کاردوانی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات زن و خانواده به ارائه رساله خود با موضوع بررسی سیاست‌گذاری‌های اشتغال زنان و تأثیر آن بر نهاد مادری پرداخت و دکتر فریبا علاسوند، عضو دیگر هیأت علمی این مرکز و دکتر عباس نرگسیان، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به نقد و بررسی آن پرداختند. در این نوشته، گزارشی از سخنان کاردوانی و علاسوند ارائه می‌کنیم.

خبر

صبح نو

دکتر علاسوند در نشست «مادری، اشتغال و سیاست اجتماعی در ایران»:

حاکمیت اسلامی هزینه مادری را جبران کند

هفته گذشته، مرکز تحقیقات زن و خانواده، میزبان نشست «مادری، اشتغال و سیاست اجتماعی در ایران» بود. در این نشست دکتر راحله کاردوانی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات زن و خانواده به ارائه رساله خود با موضوع بررسی سیاست‌گذاری‌های اشتغال زنان و تأثیر آن بر نهاد مادری پرداخت و دکتر فریبا علاسوند، عضو دیگر هیأت علمی این مرکز و دکتر عباس نرگسیان، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به نقد و بررسی آن پرداختند. در این نوشته، گزارشی از سخنان کاردوانی و علاسوند ارائه می‌کنیم.

کاردوانی ویژگی‌های اصلی سیاست‌های کلی مربوط به زنان را این‌گونه توصیف کرد: سیاست‌های کلی، محور را نقش مادری قرار می‌دهد و اشتغال را طوری سامان می‌دهد که نقش مادری را حمایت کند. رویکرد سیاست‌های کلی، تعینی و طبیعی است؛ یعنی اصرار داریم که زنان به‌دلیل جنسیت‌شان بهترین مراقبان کودکان هستند. سیاست‌ها از این جهت آرمانی و غیرواقع‌گرایانه است و به تحولات جامعه ایران از ابتدای انقلاب تا کنون توجهی نداشته است. به‌عنوان مثال دائماً تکرار شده است که خانواده واحد بنیادین جامعه است و هیچ کس از این امر بدیهی سؤالی نمی‌پرسد و در سیاست‌های اجرایی هم این مسأله دیده نمی‌شود.
او افزود: از سال 81 تا 84 ما انباشت تدوین سیاست‌های کلی داریم. سندها و کتاب‌های مفصلی تولید شده که همه‌شان تکرار مکررات است. یکی از نتایجی که از این بررسی به دست آوردم این بود که سیاست اشتغال زنان در ایران به سیاست‌های جمعیتی گره خورده است. هر جا مانند دهه شصت جمعیت زیاد می‌شود می‌گویند از بچه چهارم به بعد شناسنامه ندهید و حق مراقبت را قطع کنید و تمام فشارهای جمعیتی را روی مادران شاغل می‌آورند. وقتی که جمعیت کم می‌آید از زنان تعریف می‌کنند و به زور می‌خواهند فرهنگ فرزندآوری را جا بیندازند.
فرهنگی که بستری برای توسعه ندارد. ماهیت پسینی و تأخیری در سیاست‌ها وجود دارد. صبر می‌کند که مشکلی به وجود بیاید و سپس سیاست‌گذاری می‌کند.
کاردوانی تأکید کرد که نسبت به کشورهای پیشرفته مانند سوئد از نظر قانون‌گذاری وضعیت خوبی داریم و افزود: تمام اجزایی که برای تسهیلات مادران شاغل نیاز است، دارا هستیم. مثلاً 9 ماه مرخصی زایمان با حقوق و مزایای کامل در سه کشور در کل دنیا وجود دارد که ایران یکی از آ‌نهاست.
او درباره آسیب‌شناسی اجرای قوانین گفت: آن پکیج زیبای قوانین در اجرا با موانع عریض و طویل مواجه است. مادران در بخش خصوصی فقط سه روز مرخصی زایمان می‌گیرند، بیمه نمی‌شوند و... . زنان در بخش خصوصی به شرط تجرد وارد بازار کار می‌شوند و در صورت ازدواج و بارداری اخراج می‌شوند.
موردی داشتیم که خانمی دوبار سقط جنین داشته است به این دلیل که اخراج نشود. البته این موارد مطلق نیست اما وجود دارد. در بخش دولتی هم زن برای اینکه مرخصی کامل زایمان بگیرد باید تحقیر شود و به دیوان عدالت اداری شکایت کند تا مرخصی بگیرد. یعنی در بخش دولتی هم نص قوانین اجرا نمی‌شود.
کاردوانی با بیان اینکه ما کاری کردیم که بارداری و اشتغال در وضعیت رقابتی قرار بگیرند، گفت: مادر مجبور است میان این دو انتخاب کند. در پژوهشی، من با 34 نفر از مادران شاغل مصاحبه کردم. نتایج این بود که مادران اشتغال را به فرزندآوری ترجیح می‌دهند. از طرفی قطع زودهنگام شیردهی طبیعی را شاهد هستیم و این موجب بروز مشکل عاطفی و جسمی در نسل آینده می‌شود. گاهی تصویب قوانین بدون اجرا موجب نارضایتی از حکومت هم می‌شود چون انتظارات را بالا می‌برد.
علاسوند با بررسی موضوع تناقض مادری و اشتغال گفت: مسأله مادری و اشتغال یک مشکل جهانی است.
بند 52 برنامه اقدام و عمل پکن تصریح می‌کند که اشتغال زنان را سرشار از فشار روانی کرده است. من به چند نکته می‌خواهم شما را توجه بدهم. یک بخش عمده این مشکل متعلق به خارج از نهاد مادری است و بخشی هم برای تجربه زیسته مادری هر زن است؛ یعنی شما هر کاری هم بکنید نگرانی‌های مادری وجود دارد؛ بنابراین بیشتر سیاست‌گذاری می‌توان معطوف به کم کردن این فشار باشد. مثلاً عدم وجود مهدکودک‌های امن و ارزان، کم‌کردن فشار روانی که زن را تهدید می‌کند اما ما در ایران به این دلیل که فرم‌زده هستیم، گزارش می‌دهیم که ما مهدهای کودکان را از 2000 تا به 10000 تا رساندیم. در حالی که این مشکل را حل نمی‌کند چون معطوف به کاهش نگرانی‌های مادرانه نیست.
او مسأله بعدی را مربوط به دولت دانست و گفت: عدم موفقیت دولت درباره حل این تناقض، بار مالی آن است. در یکی از سفرهایی که به واتیکان داشتم، یکی از کاردینال‌ها که مسوول امور خانواده واتیکان، گفت من برای حمایت از مادری، پیشنهادی به اتحادیه اروپا دادم و گفتم به ازای هر بچه 3 سال به مادر مرخصی با حقوق دهید. خندید و گفت که به جز خودم و یک کشور، کسی به این پیشنهاد رأی نداد. چون نهاد اقتصاد این را برنمی‌تابد. اگر در جمهوری اسلامی مادری یک نهاد مهم است، حاکمیت باید بنشیند و ضرب و تقسیم کند و تاوان آن را بدهد.
علاسوند به یکی از مشکلات تحقیق کاردوانی اشاره کرد و گفت: تفکیکی میان آسیب‌های زنانه و آسیب‌های اشتغال انجام نشده است. مثلاً مشکل عدم امنیت شغلی، صرفاً زنانه نیست و مسأله مربوط به عدم تناسب عرضه و تقاضای شغل است. توقع این بود که در این بحث سراغ مسائل جنسیتی می‌رفتیم. مثلاً بحث شرط تجرد و تقاضاهای نامناسب و شرط‌های نانوشته‌ای را که آسیب‌زاست مطرح می‌کردیم.
او به فاصله‌ای که میان سیاست‌گذاری و اجرا وجود دارد اشاره کرد و گفت: ما این فاصله را با «نهادهای همیار» می‌توانیم پر کنیم؛ یعنی حمایت از مادران شاغل با این حجم سنگین از بار مالی اساساً برای دولت با شکست مواجه می‌شود. باید عرصه‌های خصوصی این مهم را برعهده بگیرند. هر چند هزینه‌اش بالاست اما بالاخره باید کاری کرد.
علاسوند چالش میان اشتغال و مادری را یک امر مدرن دانست و افزود: رها کردن یک فرزند روزی 8 تا 10 ساعت در روز مشکل به وجود می‌آورد. اهمیت سرگرمی و اهمیت بدن و فردیت مطرح است. حتی تغییر کارکرد پول نیز مطرح است. زن امروز که کار می‌کند به این دلیل نیست که برای روز مبادا پول داشته باشد. بخش بیشتری از پول مردم صرف تفریح و سرگرمی می‌شود؛ یعنی زن می‌خواهد کار کند که یک سفر خارج از کشور داشته باشد.
او این گزاره را که باید بر اساس شاخص جنسیت سیاست‌گذاری کنیم، قابل خدشه دانست و گفت: مفهوم جنسیت به‌عنوان یک واژه فارسی در ادبیات مطالعات زنان داخلی ما بی‌تبار است. در حالی که در مطالعات زنان خارجی این مسأله تعریف شده است و مثلاً در سیاست‌گذاری به هیچ وجه نباید ویژگی زن در تأهل را مبنا قرار دهید.
علاسوند با بیان اینکه قبض و بسط سیاست‌های جمعیتی صرفاً مربوط به زنان شاغل نیست، گفت: این گرفتاری مربوط به مسائل کلی زنان است و هم زنانه است و هم مردانه. به‌ویژه آنکه به پایگاه ایدئولوژی آن را
 نسبت می‌دهیم.

 

captcha
شماره‌های پیشین