464
یکشنبه، ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۷
4

خطای دیپلماسی عمومی پیام ویدئویی ظریف

کارزار مخفی کری برای نجات توافق هسته‌ای

بازی ترامپ با جعبه پاندورای برجام

حدود یک هفته به پایان اولتیماتوم 120روزه ترامپ زمان باقی است و یکی از سناریوهای محتمل پیش ‌رو این است که رییس‌جمهوری آمریکا خروج از توافق و اعمال دوباره تحریم‌ها را اعلام کند، در این میان اما برخی سیاستمداران اروپایی و آمریکا درباره عواقب لغو برجام و شروع یک جنگ احتمالی هشدار داده‌اند.

صبح نو

خطای دیپلماسی عمومی پیام ویدئویی ظریف

وزارت امور خارجه، آخر هفته گذشته یک پیام ویدئویی به زبان انگلیسی و با زیرنویس به زبان‌های گوناگون منتشر کرد که در آن دکتر ظریف خطاب به مردم جهان خلاصه‌ای از روند حصول برجام و ضرورت باقی ماندن طرف‌های غربی در این توافق را یادآور می‌شود. شاید در وهله اول این کار، اقدامی مثبت و تاثیرگذار در راستای دیپلماسی عمومی به نظر برسد، اما در نگاهی دقیق‌تر این‌طور نیست.
آقای ظریف در بحبوحه مذاکرات هسته‌ای نیز از این ابتکار استفاده کرد و با یک پیام ویدئویی توانست نسبت به طرف آمریکایی پیش‌دستی نماید و با مخاطب قرار دادن افکار عمومی مردم جهان و تاثیرگذاری بر آن‌ها بخشی از اقدامات آن‌ها را خنثی نماید.
در واقع دیپلماسی عمومی نیز در همین امر خلاصه می‌شود که بتوان افکار عمومی جامعه هدف را با برنامه‌های خود همسو کرد تا مطالبه آن‌ها از سیاستمداران‌شان آن چیزی باشد که با اهداف کنشگر دیپلماسی عمومی همخوانی داشته باشد؛ در مصداق برجام، اگر ایران بتواند افکار عمومی جوامع غربی را به این سمت هدایت کند که خواستار حفظ برجام و انجام تعهدات همه طرف‌های مذاکره باشند، مسوولان این کشورها نیز کمابیش ناچار خواهند بود با افکار عمومی همراهی کنند یا دست‌کم برای خروج از برجام هزینه سنگین‌تری پرداخت کنند.
پیام ویدئویی اخیر آقای ظریف نیز تلاشی در همین راستاست،اما آنچه باعث می‌شود این پیام مانند نمونه قبلی آن تأثیر چندانی نداشته باشد، خلأ دیپلماسی عمومی در طول این سال‌هاست. مضاف بر بی‌توجهی مزمن جمهوری اسلامی ایران به مقوله دیپلماسی عمومی، متاسفانه در طول این سال‌ها، دستگاه دیپلماسی ایران درباره برجام نیز از عرصه دیپلماسی عمومی غفلت کرده است و تلاشی برای تعامل با مردم کشورهای دیگر، به‌ویژه کشورهای مذاکره‌کننده، وجود نداشته است. اما اشتباه آقای ظریف و این پیام ویدئویی کجاست؟
این پیام در واپسین روزهای منتهی به مهلتی که دونالد ترامپ تهدید به خروج از برجام کرده است، و بعد از جنگ لفظی دو طرف و آتش‌بیاری اروپایی‌ها منتشر شده است. در چنین شرایطی، پیامی که به افکار عمومی صادر می‌شود، این است که ایران و وزیر خارجه‌اش پس از آنکه از دیپلماسی رسمی و ترفندهای مذاکراتی خود ناامید شده‌اند، از سر «استیصال» به سراغ مخاطب عمومی و افکار مردم کشورهای غربی آمده‌اند. این ویدئو نه تنها به مخاطب عمومی، بلکه به سیاستمداران کشورهای دیگر نیز این پیام را منتقل می‌کند که دیپلمات‌های ایرانی از تلاش‌های خود ناکام مانده‌اند و بازمانده از همه‌جا، ناگزیر از توسل به پیام ویدئویی شده‌اند. به عبارت دیگر، این بدان معناست که فشارها و تهدیدهای آمریکا و بازی دوگانه اروپا مؤثر بوده و ایران نیازمند حفظ برجام است. مهم‌تر آنکه وقتی پیام دکتر ظریف درباره نحوه و میزان واکنش ایران به نقض برجام، پس از سال‌ها انعطاف و موضع‌گیری‌های غیرقاطعانه در دیدارها و موقعیت‌های رسمی، اکنون خطاب به افکار عمومی موضعی قاطعانه را مطرح می‌کند، باز هم حکایت از عدم جسارت کافی در دیپلمات‌های ایرانی برای واکنش متناسب با اقدام طرف مقابل است. همین امر موجب می‌شود این موضع‌گیری نیز چندان جدی گرفته نشود.
در‌عین‌حال، محتوای پیام آقای ظریف، تنها نسبت به خروج آمریکا از برجام هشدار می‌دهد؛ لذا اگر ترامپ همین وضعیت کج‌دار‌و‌مریز و تعلیق را ادامه دهد، این پیام هیچ کاربردی ندارد و بلااستفاده خواهد بود. کسانی که سناریوی این پیام را طراحی کرده‌اند به فکر گزینه‌های دیگر نبوده‌اند و تنها از نگرانی لغو برجام، به همین مورد احتمالی واکنش نشان داده‌اند. مقامات ایرانی هرگز به‌طور شفاف و صریح وضعیت فعلی را نقض برجام معرفی نکرده‌اند و اکنون با تداوم وضعیت کنونی در همان برزخ پیشین می‌مانند، چون پیش از این نتوانسته‌اند اذهان عمومی را قانع کنند که رفتار کنونی آمریکا نقض فاحش برجام است. در نتیجه، در‌صورتی‌که ترامپ این وضع ابهام را ادامه دهد، این ویدئو کان‌لم‌یکن خواهد بود.
اگر چه دیپلماسی عمومی فرصتی برای تقویت و پیشبرد اهداف دیپلماسی رسمی و سیاست خارجی است، اما وقتی از این فرصت به درستی و در شرایط مناسب استفاده نشود، می‌تواند مانند این پیام ویدئویی نتیجه عکس نیز به‌دنبال داشته باشد. اقدامات دیپلماسی عمومی وزارت خارجه می‌بایست در تمام طول این سال‌ها صورت می‌گرفت و نباید در ظرفیت فردی دکتر ظریف و مصاحبه‌ها و نشست‌های وی خلاصه می‌شد. وقتی آقای ظریف ویدئوی خود را با معرفی اسم و سمت خود آغاز می‌کند، بیانگر همین فقدان رابطه با مخاطب است؛ تا حدی که به‌عنوان دیپلمات ارشد و سکاندار ارتباطات بین‌الملل جمهوری اسلامی ایران ناچار است خود را به مخاطب معرفی کند. امید است با توجه کافی و کارشناسی به عرصه دیپلماسی عمومی، وزارت خارجه و دستگاه دیپلماسی ایران بتواند بهره کافی را در راستای سیاست خارجی و منافع ملی کشورمان کسب کند.

  یادداشت
  حمیدرضا غلامزاده
دانشجوی دکترای مطالعات آمریکا

 

captcha
شماره‌های پیشین